๓. นาควิมาน

41. 3. Nāgavimānavaṇṇanā

alaṅkatā maṇikañcanācitanti nāgavimānaṃ. Tassa kā uppatti? bhagavā bārāṇasiyaṃ viharati isipatane migadāye. Tena samayena bārāṇasivāsinī ekā upāsikā saddhā pasannā sīlācārasampannā bhagavantaṃ uddissa vatthayugaṃ vāyāpetvā suparidhotaṃ kārāpetvā upasaṅkamitvā bhagavato pādamūle ṭhapetvā evamāha

@Footnote: 1 cha.Ma. pasannā 2-2 ka. abhippasannāyeva devaputtā maṃ atikkamitvā rocanti

@patāpenti dasseti "paṭiggaṇhātu bhante bhagavā imaṃ vatthayugaṃ anukampaṃ upādāya yaṃ mama assa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā"ti. Bhagavā taṃ paṭiggahetvā tassā upanissayasampattiṃ disvā dhammaṃ desesi, sā desanāpariyosāne 1- sotāpattiphale patiṭṭhahitvā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā gehaṃ agamāsi. Sā na cirasseva kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppannā sakkassa devarājassa piyā ahosi vallabhā yasuttarā nāma nāmena. Tassā puññānubhāvena hemajālasañchanno kuñjaravaro nibbatti, tassa ca khandhe maṇimayo maṇḍapo, majjhe supaññattaratanapallaṅko nibbatti, dvīsu dantesu cassa kamalakuvalayujjalā ramaṇīyā dve pokkharaṇiyo pāturahesuṃ. Tattha padumakaṇṇikāsu ṭhitā devadhītā paggahitapañcaṅgikatūriyā naccanti ceva gāyanti ca.

Satthā bārāṇasiyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi. Anupubbena sāvatthiṃ patvā tatra sudaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme. Atha sā devatā attanā anubhuyyamānaṃ dibbasampattiṃ oloketvā tassā kāraṇaṃ upadhārentī "satthu vatthayugadānakāraṇan"ti ñatvā sañjātasomanassā bhagavati pasādabahumānā vanditukāmā abhikkantāya rattiyā hatthikkhandhavaragatā ākāsena āgantvā tato otaritvā bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ āyasmā vaṅgīso bhagavato anuññāya imāhi gāthāhi pucchi:-

"alaṅkatā maṇikañcanācitaṃ

sovaṇṇajālacitaṃ 2- mahantaṃ

abhiruyha gajavaraṃ sukappitaṃ

idhāgamā vehāyasaṃ antalikkhe.

@Footnote: 1 cha.Ma. desanāvasāne 2 Sī. suvaṇṇajālacittaṃ

Nāgassa dantesu duvesu nimmitā

acchodakā paduminiyo suphullā

padumesu ca tūriyagaṇā pabhijjare

imā ca naccanti manoharāyo.

Deviddhipattāsi mahānubhāve

manussabhūtā kimakāsi puññaṃ

kenāsi evañjalitānubhāvā

vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī"ti.

#[705] Tattha alaṅkatāti sabbābharaṇavibhūsitā. Maṇikañcanācitanti tehi dibbamānehi maṇisuvaṇṇehi ācitaṃ. Sovaṇṇajālacitanti hemajālasañchannaṃ. 1- Mahantanti vipulaṃ. Sukappitanti gamanasannāhavasena suṭṭhu sannaddhaṃ. Vehāyasanti vehāyasabhūte 2- hatthipiṭṭhe. Antalikkheti ākāse, "alaṅkatamaṇikañcanācitan"tipi pāṭho. Ayaṃ hettha saṅkhepattho:- devate tvaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkatā alaṅkatamaṇikañcanācitaṃ, ativiya dibbamānehi maṇīhi kañcanehi ca alaṅkaraṇavasena 3- khacitaṃ, hemajālehi kumbhālaṅkārādi- bhedehi hatthālaṅkārehi citaṃ 4- āmuttaṃ mahantaṃ ativiya brahantaṃ 5- uttamaṃ gajaṃ āruyha hatthipiṭṭhiyā nisinnā ākāseneva idha amhākaṃ santikaṃ āgatāti.

#[706] Nāgassa dantesu duvesu nimmitāti erāvaṇassa viya nāgarājassa imassa dvīsu dantesu dve pokkharaṇiyo sucaritasippinā suṭṭhu viracitā. Tūriyagaṇā- ti pañcaṅgikatūriyasamūhā. Pabhijjareti dvādasannaṃ layabhedānaṃ vasena pabhedaṃ gacchanti.

@Footnote: 1 ka. hemajālapaṭicchannaṃ 2 Sī. vehāsagate

@3 ka. alaṅkatakaraṇavasena 4 Sī. cittaṃ 5 Sī.,i. brahantaṃ sajjaṃ "pavajjare"ti ca paṭhanti, pakārehi vādīyantīti attho. Evaṃ therena puṭṭhā devatā imāhi gāthāhi vissajjesi:-

"bārāṇasiyaṃ upasaṅkamitvā

buddhassa'haṃ vatthayugaṃ adāsiṃ

pādāni vanditvā 1- chamā nisīdiṃ

vittā ca'haṃ añjalikaṃ akāsiṃ. 2-

Buddho ca me kañcanasannibhattaco

adesayi samudayadukkhaniccataṃ

asaṅkhataṃ dukkhanirodhasassataṃ

maggaṃ adesayi 3- yato vijānisaṃ.

Appāyukī kālakatā tato cutā

upapannā tidasagaṇaṃ yasassinī

sakkassa'haṃ aññatarā pajāpati

yasuttarā nāma disāsu vissutā"ti.

#[708-9] Tattha chamāti bhūmiyaṃ. Bhummatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. Vittāti tuṭṭhā. Yatoti yato satthu sāmukkaṃsikadhammadesanato. Vijānisanti cattāri ariyasaccāni paṭivijjhiṃ.

#[710] Appāyukīti "īdisaṃ nāma uḷāraṃ puññaṃ katvā na tayā etasmiṃ dukkhabahule manussattabhāve evaṃ ṭhātabban"ti sañjātābhisandhinā viya parikkhayaṃ gatena kammunā appāyukā samānā. Aññatarā pajāpatīti soḷasasahassānaṃ mahesīnaṃ

@Footnote: 1 Sī. vanditva 2 i.,Ma. adāsiṃ 3 Sī. adesesi AññataRā. Disāsu vissutāti dvīsu devalokesu sabbadisāsu pākaṭā paññātā. Sesaṃ vuttanayameva.

Nāgavimānavaṇṇanā niṭṭhitā.