อธิบายว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าตถาคต ด้วยเหตุ ๘ ประการเหล่านี้ คือ ชื่อว่าตถาคต เพราะเสด็จมาแล้วอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะเสด็จไปแล้วอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะเสด็จมาสู่ลักษณะที่แท้จริง ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะตรัสรู้ธรรมที่แท้จริงตามความเป็นจริง ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะความเป็นผู้มีปกติเห็นอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะความเป็นผู้มีปกติตรัสอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะความเป็นผู้มีปกติกระทำอย่างนั้น ๑ ชื่อว่า ตถาคต เพราะอรรถว่าครอบงำ ๑.

ในอธิการนี้ มีความสังเขปดังนี้ว่า

พระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าตถาคต ด้วยเหตุ ๘ ประการแม้อย่างนี้คือ ชื่อว่าตถาคต เพราะเสด็จมาแล้ว โดยอาการอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะเสด็จไปแล้ว โดยอาการอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะเสด็จไปแล้วสู่ลักษณะอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะเสด็จมาแล้วสู่ความเป็นอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะเป็นอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะทรงเป็นไปแล้วอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะเสด็จมาแล้ว โดยอาการอย่างนั้น ๑ ชื่อว่าตถาคต เพราะความเป็นผู้เสด็จไปแล้ว โดยอาการอย่างนั้น ๑

ส่วนความพิสดาร พึงทราบโดยนัยดังกล่าวแล้วในอรรถกถาอุทาน และในอรรถกถาอิติวุตตกะ ชื่อว่าปรมัตถทีปนี.

เล่มที่ ๒๖ ขุททกนิกาย วิมาน-เปตวัตถุ-เถร-เถรีคาถา๒,๔๒๐

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. กังขาเรวตเถรคาถา”