บทว่า นปิ ปสฺสํ นิปาเตสฺสํ ความว่า บรรดาสีข้างทั้ง ๒ ของร่างกายข้าพเจ้า แม้ข้างเดียว ข้าพเจ้าก็จักไม่เอนเพื่อบรรเทาความลำบากกาย. อธิบายว่า จักไม่นอนแม้โดยข้างๆ เดียว.

บทว่า ตสฺส เมวํ วิหรโต ความว่า เมื่อข้าพเจ้านั้นตั้งจิตไว้อย่างนี้แล้ว พักอยู่ด้วยอำนาจแห่งการตั้งวิริยาธิษฐานไว้อย่างมั่นคง แล้วพร่ำบำเพ็ญวิปัสสนา.

บทว่า ปสฺส วิริยปรกฺกมํ ความว่า คนจะเห็น คือจะรู้ความพยายามที่ได้นามว่าวิริยะ เพราะจะต้องให้เคลื่อนไหวไปตามวิธี และได้นามว่าปรักกมะ เพราะก้าวไปสู่ที่ข้างหน้าที่เป็นความอุตสาหะ. แต่ว่า วิชชา ๓ ข้าพเจ้าได้บรรลุแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าได้ปฏิบัติแล้วด้วยอานุภาพความเพียรใด เพราะฉะนั้น ความเพียรนั้นมีเนื้อความดังที่ข้าพเจ้าได้กล่าวมาแล้วนั่นแล. จบอรรถกถาปัจจยเถรคาถา