๑๐๖. ๙. องฺกุรเปตวตฺถุวณฺณนา

ยสฺส อตฺถาย คจฺฉามาติ อิทํ สตฺถา สาวตฺถิยํ วิหรนฺโต องฺกุรเปตํ อารพฺภ กเถสิ. กามํ เจตฺถ องฺกุโร เปโต น โหติ, ตสฺส ปน จริตํ ยสฺมา เปตสมฺพนฺธํ, ๒- ตสฺมา ตํ "องฺกุรเปตวตฺถู"ติ วุตฺตํ.

ตตฺรายํ สงฺเขปกถา:- เย เต อุตฺตรมธุราธิปติโน รญฺโญ มหาสาครสฺส ปุตฺตํ อุปสาครํ ปฏิจฺจ อุตฺตราปเถ กํสโภเค อสิตญฺชนนคเร มหากํสสฺส ธีตุยา ๑- เทวคพฺภาย กุจฺฉิยํ อุปฺปนฺนา อญฺชนเทวี วาสุเทโว พลเทโว จนฺทเทโว สูริยเทโว อคฺคิเทโว วรุณเทโว อชฺชุโน ปชฺชุโน ฆฏปณฺฑิโต องฺกุโร จาติ วาสุเทวาทโย ทส ภาติกาติ เอกาทส ขตฺติยา อเหสุํ, เตสุ วาสุเทวาทโย ภาตโร อสิตญฺชนนครํ อาทึ กตฺวา ทฺวารวตีปริโยสาเนสุ สกลชมฺพุทีเป เตสฏฺฐิยา นครสหสฺเสสุ สพฺเพ ราชาโน จกฺเกน ชีวิตกฺขยํ ปาเปตฺวา ทฺวารวติยํ วสมานา รชฺชํ ทส โกฏฺฐาเส กตฺวา วิภชึสุ. ภคินึ ปน อญฺชนเทวึ น สรึสุ. ปุน สริตฺวา "เอกาทส โกฏฺฐาเส กโรมา"ติ วุตฺเต เตสํ สพฺพกนิฏฺโฐ องฺกุโร "มม โกฏฺฐาสํ ตสฺสา เทถ, อหํ กโรมา"ติ วุตฺเต เตสํ สพฺพกนิฏฺโฐ องฺกุโร "มม โกฏฺฐาสํ ตสฺสา เทถ, อหํ โวหารํ กตฺวา ชีวิสฺสามิ, ตุเมฺห อตฺตโน อตฺตโน ชนปเทสุ สุงฺกํ มยฺหํ วิสฺสชฺเชถา"ติ อาห. เต "สาธู"ติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตสฺส ๒- โกฏฺฐาสํ ภคินิยา ทตฺวา นว ราชาโน ทฺวารวติยํ วสึสุ.

องฺกุโร ปน วณิชฺชํ กโรนฺโต นิจฺจกาลํ มหาทานํ เทติ. ตสฺส ปเนโก ทาโส ภณฺฑาคาริโก อตฺถกาโม อโหสิ, องฺกุโร ปสนฺนมานโส ตสฺส เอกํ กุลธีตรํ คเหตฺวา อทาสิ. โส ปุตฺเต คพฺภคเตเยว กาลํ อกาสิ. องฺกุโร ตสฺมึ ชาเต ตสฺส ปิตุโน ทินฺนํ ภตฺตเวตนํ ตสฺส อทาสิ. อถ ตสฺมึ ทารเก วยปฺปตฺเต "ทาโส น ทาโส"ติ ราชกุเล วินิจฺฉโย อุปฺปชฺชิ, ตํ สุตฺวา อญฺชนเทวี เธนูปมํ วตฺวา ๓- "มาตุ ภุชิสฺสาย ปุตฺโตปิ ภุชิสฺโส เอวา"ติ ทาสพฺยโต โมเจสิ.