๙๐. ๕. ติโรกุฑฺฑเปตวตฺถุวณฺณนา ๑-

ติโรกุฑฺเฑสุ ติฏฺฐนฺตีติ อิทํ สตฺถา ราชคเห วิหรนฺโต สมฺพหุเล เปเต อารพฺภ กเถสิ.

ตตฺรายํ วิตฺถารกถา:- อิโต ทฺวานวุติกปฺเป กาสิ นาม นครํ อโหสิ, ตตฺถ ชยเสโน นาม ราชา รชฺชํ กาเรสิ, ตสฺส สิริมา นาม เทวี, ตสฺสา กุจฺฉิยํ ผุสฺโส นาม โพธิสตฺโต นิพฺพตฺติตฺวา อนุปุพฺเพน สมฺมาสมฺโพธึ อภิสมฺพุชฺฌิ. ชยเสโน ราชา "มม ปุตฺโต มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตฺวา ๒- พุทฺโธ ชาโต, มยฺหเมว พุทฺโธ, มยฺหํ ๓- ธมฺโม, มยฺหํ สํโฆ"ติ มมตฺตํ อุปฺปาเทตฺวา สพฺพกาลํ สยเมว อุปฏฺฐหติ, น อญฺเญสํ โอกาสํ เทติ.

ภควโต กนิฏฺฐภาตโร เวมาติกา ตโย ภาตโร จินฺเตสุํ "พุทฺธา นาม สพฺพโลกหิตตฺถาย อุปฺปชฺชนฺติ, น เอกสฺเสว อตฺถาย, อมฺหากญฺจ ปิตา อญฺเญสํ โอกาสํ น เทติ, กถํ นุ โข มยํ ลเภยฺยาม ภควนฺตํ อุปฏฺฐาตุํ ภิกฺขุสํฆญฺจาติ. เตสํ เอตทโหสิ "หนฺท มยํ กิญฺจิ อุปายํ กโรมา"ติ. เต ปจฺจนฺตํ กุปิตํ วิย การาเปสุํ. ตโต ราชา "ปจฺจนฺโต กุปิโต"ติ สุตฺวา ตโยปิ ปุตฺเต ปจฺจนฺตํ วูปสเมตุํ เปเสสิ. เต คนฺตฺวา วูปสเมตฺวา อาคตา, ราชา ตุฏฺโฐ วรํ อทาสิ "ยํ อิจฺฉถ, ตํ คณฺหถา"ติ. เต "มยํ ภควนฺตํ อุปฏฺฐาตุํ อิจฺฉามา"ติ อาหํสุ. ราชา "เอตํ ฐเปตฺวา อญฺญํ คณฺหถา"ติ อาห. เต "มยํ อญฺเญน อนตฺถิกา"ติ อาหํสุ. เตน หิ ปริจฺเฉทํ กตฺวา คณฺหถาติ. เต สตฺตวสฺสานิ ยาจึสุ, ราชา น อทาสิ. เอวํ "ฉ, ปญฺจ, จตฺตาริ, ตีณิ, เทฺว, เอกํ, สตฺตมาเส, ฉ, ปญฺจ, จตฺตาโร"ติ วตฺวา ยาว เตมาสํ ยาจึสุ, ตทา ราชา "คณฺหถา"ติ อทาสิ.