วาจํ อภาสิ ผรุสํ อสพฺภนฺ"ติ อาทินา นเยน ทารเกน กตกมฺมํ อายตึ ปตฺตพฺพํ สมฺปตฺติญฺจ ปกาเสตฺวา สนฺนิปติตาย ปริสาย อชฺฌาสยานุรูปํ ธมฺมํ กเถตฺวา อุปริ สามุกฺกํสิกํ ธมฺมเทสนํ อกาสิ. สจฺจปริโยสาเน จตุราสีติยา ปาณสหสฺสานํ ธมฺมาภิสมโย อโหสิ, ตญฺจ ทารกํ อสีติโกฏิวิภโว เอโก กุฏุมฺพิโก ภควโต สมฺมุขาว "มยฺหํ ปุตฺโต"ติ อคฺคเหสิ. ภควา "เอตฺตเกน อยํ ทารโก รกฺขิโต, มหาชนสฺส จ อนุคฺคโห กโต"ติ วิหารํ อคมาสิ.

โส อปเรน สมเยน ตสฺมึ กุฏุมฺพิเก กาลงฺกเต เตน นิยฺยาทิตํ ธนํ ปฏิปชฺชิตฺวา กุฏุมฺพํ สณฺฐเปนฺโต ตสฺมึ นคเรเยว มหาวิภโว คหปติ หุตฺวา ทานาทินิรโต อโหสิ. อเถกทิวสํ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ "อโห นูน สตฺถา สตฺเตสุ อนุกมฺปโก, โสปิ นาม ทารโก ตทา อนาโถ ฐิโต เอตรหิ มหตึ สมฺปตฺตึ ปจฺจนุภวติ, อุฬารานิ จ ปุญฺญานิ กโรตี"ติ. ตํ สุตฺวา สตฺถา "น ภิกฺขเว ตสฺส เอตฺตกาว สมฺปตฺติ, อถ โข อายุปริโยสาเน ตาวตึสภวเน สกฺกสฺส เทวรญฺโญ ปุตฺโต หุตฺวา นิพฺพตฺติสฺสติ, มหตึ ทิพฺพสมฺปตฺตึ จ ปฏิลภิสฺสตี"ติ พฺยากาสิ. ตํ สุตฺวา ภิกฺขุ จ มหาชโน จ "อิทํ กิร การณํ ทิสฺวา ทีฆทสฺสี ภควา ชาตมตฺตสฺเสวสฺส อามกสุสาเน ฉฑฺฑิตสฺส ตตฺถ คนฺตฺวา สงฺคหํ อกาสี"ติ สตฺถุ ญาณวิเสสํ โถเมตฺวา ตสฺมึ อตฺตภาเว ตสฺส ปวตฺตึ กเถสุํ. ตมตฺถํ ทีเปนฺตา สงฺคีติการา:-

[๔๕๓] "อจฺเฉรรูปํ สุคตสฺส ญาณํ

สตฺถา ยถา ปุคฺคลํ พฺยากาสิ