[๔๓] ตตฺถ สุมุตฺติโกติ สุนฺทรา อจฺจนฺติกตาย อปุนพฺภวิกา ๑- มุตฺติ เอตสฺสาติ สุมุตฺติโก. ตสฺส ปน วิมุตฺติยา ปาสํสิยตาย อจฺฉริยตาย จ อปฺโปเฏนฺโต ๒- อาห "สุมุตฺติโก"ติ. ปุน ตตฺถ วิมุตฺติยํ อตฺตโน ปสาทสฺส ทฬฺหภาวํ ๓- ทสฺเสนฺโต "สาหุ สุมุตฺติโกมฺหี"ติ อาห, สาธุ สุฏฺฐุ ๔- มุตฺติโก วตมฺหีติ อตฺโถ. กุโต ปนายํ สุมุตฺติกตาติ? กามญฺจายํ เถโร สพฺพสฺมาปิ วฏฺฏทุกฺขโต สุวิมุตฺโต, อตฺตโน ปน ตาว อุปฏฺฐิตํ อติวิย อนิฏฺฐภูตํ ทุกฺขํ ทสฺเสนฺโต "ตีหิ ขุชฺชเกหี"ติอาทิมาห. ตตฺถ ขุชฺชเกหีติ ขุชฺชสภาเวหิ, ขุชฺชากาเรหิ วา. นิสฺสกฺกวจนญฺเจตํ มุตฺตสทฺทา เปกฺขาย. กสฺสโก หิ อขุชฺโชปิ สมาโน ตีสุ ฐาเนสุ อตฺตานํ ขุชฺชํ กตฺวา ทสฺเสติ ลายเน กสเน กุทฺทาลกมฺเม จ. โย หิ ปน กสฺสโก ลายนาทีนิ กโรติ, ตานิปิ อสิตาทีนิ กุฏิลาการโต ขุชฺชกานีติ วุตฺตํ "ตีหิ ขุชฺชเกหี"ติ.

อิทานิ ตานิ สรูปโต ทสฺเสนฺโต "อสิตาสุ มยา, นงฺคลาสุ มยา, ขุทฺทกุทฺทาลาสุ มยา"ติ อาห. ตตฺถ อสิตาสุ มยาติ ลวิตฺเตหิ มยา มุตฺตนฺติ อตฺโถ. นิสฺสกฺเก เจตํ ภุมฺมวจนํ. เสเสสุปิ เอเสว นโย. อปเร ปน "อสิตาสุ มยาติ ลวิตฺเตหิ กรณภูเตหิ มยา ขุชฺชิตนฺ"ติ ๕- วทนฺติ. เตสํ มเตน กรณตฺเถ เหตุมฺหิ วา ภุมฺมวจนํ. "นงฺคลาสู"ติ ลิงฺควิปฺปลฺลาสํ กตฺวา วุตฺตํ, นงฺคเลหิ กสิเรหีติ อตฺโถ. อตฺตนา วฬญฺชิตกุทฺทาลสฺส สภาวโต วฬญฺชเนน วา อปฺปกตาย วุตฺตํ "ขุทฺทกุทฺทาลาสู"ติ. "กุณฺฐกุทฺทาลาสู"ติ ปาลิ. วฬญฺชเนเนว อติขิณ- ขณิตฺเตสูติ อตฺโถ. อิธเมวาติ มกาโร ปทสนฺธิกโร. อถ วาปีติ วาสทฺโท ๖- นิปาตมตฺตํ. คามเก ฐิตตฺตา ตานิ อสิตาทีนิ กิญฺจาปิ อิเธว มม สมีเปเยว, ตถาปิ อลเมว โหตีติ อตฺโถ. ตุริตวเสน เจตํ อาเมฑิตวจนํ. ๗- ฌายาติ ผลสมาปตฺติ- ฌานวเสน ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารตฺถํ ทิพฺพวิหาราทิวเสน จ ฌาย. สุมงฺคลาติ อตฺตานํ อาลปติ. ฌาเน ปน อาทรทสฺสนตฺถํ อาเมฑิตํ กตํ. อปฺปมตฺโต วิหราติ

@๔ สี. สาธุ สาธุ ๕ สี. มุจฺฉิตนฺติ ๖ สี. ปิ-สทฺโท ๗ สี. อาเมณฺฑิตวจนํ สติปญฺญาเวปุลฺลปฺปตฺติยา ๑- สพฺพตฺถกเมว อปฺปมตฺโตสิ ตฺวํ, ตสฺมา อิทานิ สุขํ วิหร สุมงฺคล. เกจิ ปน "อรหตฺตํ อปฺปตฺวาเอว วิปสฺสนาย วีถิปฏิปนฺนาย สาสเน สญฺชาตาภิรติยา ๒- ยถานุภูตํ ฆราวาสทุกฺขํ ชิคุจฺฉนฺโต เถโร อิมํ คาถํ วตฺวา ปจฺฉา วิปสฺสนํ วฑฺเฒตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณี"ติ วทนฺติ. เตสํ มเตน "ฌาย อปฺปมตฺโต วิหรา"ติ ปทานํ อตฺโถ วิปสฺสนามคฺควเสนปิ ยุชฺชติเอว.