เอกงฺคทสฺสี ทุมฺเมโธ สตทสฺสี จ ปณฺฑิโต"ติ คาถํ อภาสิ.

ตตฺถ สตลิงฺคสฺสาติ ลีนมตฺถํ คเมนฺตีติ ลิงฺคานิ, อตฺเถสุ สทฺทสฺส ปวตฺติ- นิมิตฺตานิ, ตานิ ปน สตํ อเนกานิ ลิงฺคานิ เอตสฺสาติ สตลิงฺโค. อเนกตฺโถ หิ อิธ สตสทฺโท, "สตํ สหสฺสนฺ"ติอาทีสุ วิย น สงฺขยาวิเสสตฺโถ, ตสฺส สตลิงฺคสฺส. อตฺถสฺสาติ เญยฺยสฺส, เญยฺยํ หิ ญาเณน อรณียโต "อตฺโถ"ติ วุจฺจติ. โส จ เอโกปิ อเนกลิงฺโค, ยถา "สกฺโก ปุรินฺทโท มฆวา"ติ, "ปญฺญา วิชฺชา เมธา ญาณนฺ"ติ จ. เยน ลิงฺเคน ปวตฺตินิมิตฺเตน ตาวตึสาธิปติมฺหิ อินฺทสทฺโท ปวตฺโต, น เตน ตตฺถ สกฺกาทิสทฺทา ปวตฺตา, อถ โข อญฺเญน. ตถา เยน สมฺมาทิฏฺฐิมฺหิ

สตลกฺขณธาริโนติ อเนกลกฺขณวโต. ลกฺขียติ เอเตนาติ ลกฺขณํ, ปจฺจยภาวิโน อตฺถสฺส อตฺตโน ผลํ ปฏิจฺจ ปจฺจยภาโว, ๑- เตน หิ โส อยํ อิมสฺส การณนฺติ ลกฺขียติ. โส จ เอกสฺเสว อตฺถสฺส อเนกปฺปเภโท อุปลพฺภติ, เตนาห "สตลกฺขณ- ธาริโน"ติ. อถวา ลกฺขียนฺตีติ ลกฺขณานิ, ตสฺส ตสฺส อตฺถสฺส สงฺขตตาทโย ๒- ปการวิเสสา, เต ปน อตฺถโต อวตฺถาวิเสสา ๓- เวทิตพฺพา. เต จ ปน เตสํ อนิจฺจตาทิสามญฺญลกฺขณํ ลิงฺเคนฺติ ญาเปนฺตีติ "ลิงฺคานี"ติ วุจฺจนฺติ. ตสฺสิเม อาการา, ยสฺมา เอกสฺสาปิ อตฺถสฺส อเนเก ๔- อุปลพฺภนฺติ. เตน วุตฺตํ "สตลิงฺคสฺส อตฺถสฺส, สตลกฺขณธาริโน"ติ. เตนาห อายสฺมา ธมฺมเสนาปติ "สพฺเพ ธมฺมา สพฺพากาเรน พุทฺธสฺส ภควโต ญาณมุเข อาปาถํ อาคจฺฉนฺตี"ติ. ๕-

เล่มที่ ๒๖ ขุททกนิกาย วิมาน-เปตวัตถุ-เถร-เถรีคาถา๒,๙๓๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๖. สุเหมันตเถรคาถา”