[๑๔๖] อถ ปาปานิ กมฺมานิ กรํ พาโล น พุชฺฌติ

ปจฺฉาสฺส กฏุกํ โหติ วิปาโก หิสฺส ปาปโก"ติ คาถาทฺวยํ อภาสิ.

ตตฺถ อจฺจยนฺตีติ อติกฺกมนฺติ, ลหุํ ลหุํ อปคจฺฉนฺตีติ อตฺโถ. อโหรตฺตาติ รตฺตินฺทิวา. ชีวิตํ อุปรุชฺฌตีติ ชีวิตินฺทฺริยํ จ ขณิกนิโรธวเสน นิรุชฺฌติ. วุตฺตํ หิ "ขเณ ขเณ ตฺวํ ภิกฺขุ ชายสิ จ ชิยฺยสิ จ มิยฺยสิ จ จวสิ จ อุปปชฺชสิ จา"ติ. ๑- อายุ ขียติ มจฺจานนฺติ มริตพฺพสภาวตฺตา มจฺจาติ ลทฺธนามานํ อิเมสํ สตฺตานํ อายุ "โย จิรํ ชีวติ, โส วสฺสสตํ อปฺปํ วา ภิยฺโย"ติ ๒- เอวํ ปริจฺฉินฺนกาลปรมายุ ขียติ ขยํ จ สมฺเภทํ จ คจฺฉติ, ยถา กึ? กุนฺนทีนํว โอทกํ ยถา นาม กุนฺนทีนํ ปพฺพเตยฺยานํ ขุทฺทกนทีนํ อุทกํ ๓- จิรํ น ติฏฺฐติ, ลหุตรํ ขียติ, อาคตมตฺตํเยว วิคจฺฉติ, เอวํ สตฺตานํ อายุ ลหุตรํ ขียติ ขยํ คจฺฉติ. เอตฺถ จ อุทกเมว "โอทกนฺ"ติ วุตฺตํ, ยถา มโนเยว มานสนฺติ.

อถ ปาปานิ กมฺมานิ, กรํ พาโล น พุชฺฌตีติ เอวํ สํสาเร อนิจฺเจปิ สมาเน พาโล โลภวเสน วา โกธวเสน วา ปาปานิ กมฺมานิ กโรติ, กโรนฺโตปิ น พุชฺฌติ, ปาปํ กโรนฺโต จ "ปาปํ กโรมี"ติ อพุชฺฌนโก นาม นตฺถิ, "อิมสฺส กมฺมสฺส เอวรูโป ทุกฺโข วิปาโก"ติ ปน อชานนโต "น พุชฺฌตี"ติ วุตฺตํ. ปจฺฉาสฺส กฏุกํ โหตีติ ยทิปิ ปาปสฺส กมฺมสฺส อายูหนกฺขเณ "อิมสฺส กมฺมสฺส เอวรูโป วิปาโก"ติ น พุชฺฌติ, ตโต ปจฺฉา ปน นิรยาทีสุ นิพฺพตฺตสฺส อสฺส พาลสฺส กฏุกํ อนิฏฺฐํ ทุกฺขเมว โหติ. วิปาโก หิสฺส ปาปโก ยสฺมา อสฺส ปาปกมฺมสฺส