[๑๖๐] ปเร จ นํ ครหนฺติ อตฺตา เจ สุสมาหิโต

โมฆํ ปเร ครหนฺติ อตฺตา หิ สุสมาหิโต"ติ คาถาทฺวยมภาสิ.

ตตฺถ ปเรติ อตฺตโน อญฺเญ ปเร นาม, อิธ ปน ปณฺฑิเตหิ อญฺเญ พาลา ปเรติ อธิปฺเปตา. เตสํ หิ อชานิตฺวา อปริโยคาเหตฺวา ภาสนโต ครหา วิย ปสํสาปิ อปฺปมาณภูตา. ๑- นนฺติ นํ ปุคฺคลํ. ปสํสนฺตีติ อวิทฺทสุภาเวน ตณฺหาวิปนฺนตาย วา, อถวา อภูตํเยว ปุคฺคลํ "อสุโก ภิกฺขุ ฌานลาภี, อริโย"ติ วา อภูตคุณโรปเนน ๒- กิตฺเตนฺติ อภิตฺถวนฺติ. โย ปเนตฺถ จสทฺโท, โส อตฺตูปนยตฺโถ. เตน ปเร นํ ปุคฺคลํ ปสํสนฺติ จ, ๓- ตญฺจ โข เตสํ ปสํสนมตฺตํ, น ปน ตสฺมึ ปสํสาย วตฺถุ อตฺถีติ อิมมตฺถํ ทสฺเสติ. อตฺตา เจ อสมาหิโตติ ยํ ปุคฺคลํ ปเร ปสํสนฺติ, โส เจ สยํ อสมาหิโต มคฺคสมาธินา ผลสมาธินา อุปจารปฺปนาสมาธิ- มตฺเตเนว วา น สมาหิโต, ๔- สมาธานสฺส ปฏิปกฺขภูตานํ กิเลสานํ อปฺปหีนตฺตา วิกฺขิตฺโต วิพฺภนฺตจิตฺโต โหติ เจติ อตฺโถ. "อสมาหิโต"ติ ๕- จ เอเตน สมาธิ- นิมิตฺตานํ คุณานํ อภาวํ ทสฺเสติ. โมฆนฺติ ภาวนปุํสกนิทฺเทโส "วิสมํ จนฺทิมสูริยา ปริวตฺตนฺตี"ติอาทีสุ ๖- วิย. ปเร ปสํสนฺตีติ เย ตํ อสมาหิตํ ปุคฺคลํ ปสํสนฺติ, เต โมฆํ มุธา อมูลกํ ปสํสนฺติ. กสฺมา? อตฺตา หิ อสมาหิโต ยสฺมา ตสฺส ปุคฺคลสฺส จิตฺตํ อสมาหิตํ, ตสฺมาติ อตฺโถ.

ทุติยคาถายํ ครหนฺตีติ อตฺตโน อวิทฺทสุภาเวน โทสนฺตรตาย วา ๗- อริยํ ฌานลาภึ จ สมานํ ๘- "อสุโก ภิกฺขุ ชาคริยํ นานุยุญฺชติ อนฺตมโส โคทุหนมตฺตมฺปิ ๙- กาลํ, เกวลํ กายทฬฺหิพหุโล นิทฺทาราโม ภสฺสาราโม สงฺคณิการาโม วิหรตี"ติ- อาทินา อปฺปฏิปชฺชมานตาวิภาวเนน วา คุณปริธํสเนน วา ครหนฺติ นินฺทนฺติ,