สงฺขตา ปจลิตา สเทริตา

ตํ วิทิตฺวา มหมตฺตสมฺภวํ

สนฺติเมว สติมา สมชฺฌคนฺ"ติ ตีหิ คาถาหิ เตสํ ธมฺมํ เทเสสิ.

ตตฺถ สํสรนฺติ อนาทิมติ สํสาเร สํสรนฺโต กมฺมกิเลเสหิ ปญฺจสุ คตีสุ จวนุปฺปชฺชนวเสน ๑- อปราปรํ สํสรนฺโตติ อตฺโถ. หีติ นิปาตมตฺตํ. นิรยํ อคจฺฉิสฺสนฺติ สญฺชีวาทิกํ อฏฺฐวิธํ มหานิรยํ, กุกฺกุฬาทิกํ โสฬสวิธํ อุสฺสทนิรยญฺจ ปฏิสนฺธิวเสน อุปคจฺฉึ. "ปุนปฺปุนนฺ"ติ อิทํ อิธาปิ อาเนตพฺพํ. เปตโลกนฺติ เปตฺติวิสยํ, ขุปฺปิปาสาทิเภทํ เปตตฺตภาวนฺติ ๒- อตฺโถ. อคมนฺติ ปฏิสนฺธิวเสน อุปคจฺฉึ อุปปชฺชึ. ๓- ปุนปฺปุนนฺติ อปราปรํ. ทุกฺขมมฺหิปีติ อญฺญมญฺญํ ติขิณกสาปโตทาภิฆาตาทิทุกฺเขหิ ทุสฺสหายปิ. ลิงฺควิปลฺลาเสน เหตํ วุตฺตํ "ทุกฺขมมฺหิปี"ติ. ติรจฺฉานโยนิยาติ มิคปกฺขิอาทิเภทาย ติรจฺฉานโยนิยา. เนกธา หีติ โอฏฺฐโคณคทฺรภาทิวเสน เจว กากพลากกุลลาทิวเสน ๔- จ อเนกปฺปการํ อเนกวารญฺจ จิรํ ทีฆมทฺธานํ มยา วุสิตํ นิจฺจํ อุตฺรสฺตมานสตาทิวเสน ทุกฺขํ อนุภูตํ. ติรจฺฉานโยนิยํ นิพฺพตฺตสตฺโต มหามูฬฺหตาย จิรตรํ ตตฺเถว อปราปรํ ปริวตฺตตีติ ทสฺสนตฺถํ อิธ "จิรนฺ"ติ วุตฺตํ.