อญฺญาณสฺส มูลํ อโยนิโส มนสิกาโร อาสวา จ, "อาสวสมุทยา อวิชฺชา- สมุทโย"ติ ๑- หิ วุตฺตํ, ตสฺส เภทาย วชิรูปมญาเณน ภินฺทนตฺถาย. อถวา "อวิชฺชา- ปจฺจยา สงฺขารา"ติอาทิวจนโต ๒- อญฺญาณํ มูลํ เอตสฺสาติ อญฺญาณมูลํ, ภวจกฺกํ, ตสฺส มคฺคญาณวชิเรน ปทาลนตฺถํ เทสิโตติ สมฺพนฺโธ. กมฺมยนฺตวิฆาฏโนติ กมฺม- ฆฏิตสฺส อตฺตภาวยนฺตสฺส วิทฺธํสโน. วิญฺญาณานํ ปริคฺคเหติ กามภวาทีสุ ยถา สก- กมฺมุนา วิญฺญาณคฺคหเณ ๓- อุปฏฺฐิเตติ วจนเสโส. ตตฺถ ตตฺถ หิ ภเว ปฏิสนฺธิยา คหิตาย ตํตํภวนิสฺสิตวิญฺญาณานิปิ ๔- คหิตาเนว โหนฺติ. ญาณวชิรนิปาตโนติ ญาณ- วชิรสฺส นิปาโต, ญาณวชิรํ นิปาเตตฺวา เตสํ ปทาเลตา. โลกุตฺตรธมฺโม หิ อุปฺปชฺชมาโน สตฺตมภวาทีสุ อุปฺปชฺชนารหานิ วิญฺญาณานิ ภินฺทตฺตเมว ๕- อุปฺปชฺชตีติ.
เวทนานํ วิญฺญาปโนติ สุขาทีนํ ติสฺสนฺนํ เวทนานํ ยถากฺกมํ ทุกฺขสลฺลานิจฺจ- วเสน ยาถาวโต ปเวทโก. อุปาทานปฺปโมจโนติ กามุปาทานาทีหิ จตูหิปิ อุปาทาเนหิ จิตฺตสนฺตานสฺส วิโมจโก. ภวํ องฺคารกาสุํว, ญาเณน อนุปสฺสโนติ กามภวาทิ- นววิธมฺปิ ภวํ เอกาทสหิ อคฺคีหิ อาทิตฺตภาวโต สาธิกโปริสํ องฺคารกาสุํ วิย มคฺค- ญาเณน อนุปจฺจกฺขโต ทสฺเสตา.
สนฺตปณีตภาวโต ๖- อติตฺติกรฏฺเฐน มหารโส ปริญฺญาทิวเสน วา มหากิจฺจตาย สามญฺญผลวเสน มหาสมฺปตฺติตาย จ มหารโส อนุปจิตสมฺภาเรหิ ทุรวคาหตาย อลพฺภเนยฺยปติฏฺฐตาย จ สุฏฺฐุ คมฺภีโร ชรามจฺจุนิวารโณ อายตึ ภวาภินิปฺผตฺติ ยา นิวตฺตเนน ชราย มจฺจุโน จ ปฏิเสธโก. อิทานิ ยถาวุตฺตคุณวิเสสยุตฺตํ ธมฺมํ สรูปโต ทสฺเสนฺโต "อริโย อฏฺฐงฺคิโก"ติ วตฺวา ปุนปิ ตสฺส กติปเย คุเณ วิภาเวตุํ "ทุกฺขูปสมโน สิโว"ติ อาทิมาห. ตสฺสตฺโถ:- ปริสุทฺธฏฺเฐน อริโย สมฺมาทิฏฺฐิอาทิ- อฏฺฐธมฺมสโมธานตาย อฏฺฐงฺคิโก นิพฺพานคเวสนฏฺเฐน มคฺโค สกลวฏฺฏทุกฺขวูป- สมนฏฺเฐน ทุกฺขวูปสมโน เขมฏฺเฐน สิโว.