อิทานิ อานาปานสติภาวนาย คุณํ ทสฺเสนฺโต ตตฺถ ตานิ โยเชตุํ "อานาปานสตี ยสฺสา"ติ ทุติยํ คาถมาห. ตตฺถ อานนฺติ อสฺสาโส. อปานนฺติ ปสฺสาโส. อสฺสาสปสฺสาสนิมิตฺตารมฺมณา สติ อานาปานสติ. สติสีเสน เจตฺถ ตํสมฺปยุตฺตสมาธิ- ภาวนา อธิปฺเปตา. ยสฺสาติ ยสฺส โยคิโน. ปริปุณฺณา สุภาวิตาติ จตุนฺนํ สติปฏฺฐานานํ โสฬสนฺนญฺจ อาการานํ ปาริปูริยา สพฺพโส ปุณฺณา สตฺตนฺนํ โพชฺฌงฺคานํ วิชฺชาวิมุตฺตีนญฺจ ปาริปูริยา สุฏฺฐุ ภาวิตา วฑฺฒิตา. อนุปุพฺพํ ปริจิตา, ยถา พุทฺเธน เทสิตาติ "โส สโตว อสฺสสตี"ติอาทินา ๒- ยถา ภควตา เทสิตา, ตถา อนุปุพฺพํ อนุกฺกเมน ปริจิตา อาเสวิตา ภาวิตา. โสมํ โลกํ ปภาเสติ, อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมาติ โส โยคาวจโร ยถา อพฺภาทิอุปกฺกิเลสา วิมุตฺโต จนฺโท จนฺทาโลเกน อิมํ โอกาสโลกํ ปภาเสติ, เอวํ อวิชฺชาทิอุปกฺกิเลสวิมุตฺโต ญาณาโลเกน อตฺตสนฺตานปติตํ ปรสนฺตานปติตญฺจ สงฺขารโลกํ ปภาเสติ ปกาเสติ. ตสฺมา ตุเมฺหหิ อานาปานสติภาวนา ภาเวตพฺพาติ อธิปฺปาโย.

อิทานิ อตฺตานํ นิทสฺสนํ กตฺวา ภาวนาภิโยคสฺส สผลตํ ทสฺเสนฺโต "โอทาตํ วต เม จิตฺตนฺ"ติ ตติยํ คาถมาห. ตสฺสตฺโถ:- นีวรณมลวิคมโต โอทาตํ สุทฺธํ วต มม จิตฺตํ, ยถา ปมาณกรา ราคาทโย ปหีนา, อปฺปมาณญฺจ นิพฺพานํ ปจฺจกฺขํ กตํ อโหสิ, ตถา ภาวิตตฺตา อปฺปมาณํ สุภาวิตํ, ตโต เอว จตุสจฺจํ ๓- นิพฺพิทฺธํ ปฏิวิชฺฌิตํ, ๔- สกลสงฺกิเลสปกฺขโต ปคฺคหิตญฺจ หุตฺวา ๕- ทุกฺขาทิกา ปุพฺพนฺตาทิกา จ ทิสา โอภาสเต ตตฺถ วิติณฺณกงฺขตฺตา สพฺพธมฺเมสุ วิคตสมฺโมหตฺตา จ, ตสฺมา ตุเมฺหหิปิ เอวํ จิตฺตํ ภาเวตพฺพนฺติ ทสฺเสติ.