ยทตฺถิ สงฺคตํ กิญฺจีติ ยงฺกิญฺจิ อิมสฺมึ โลเก อตฺถิ วิชฺชติ อุปพฺภติ สงฺคตํ สตฺเตหิ สงฺขาเรหิ วา สมาคโม สโมธานํ. "สงฺขตนฺ"ติปิ ปาโฐ, ตสฺส ยงฺกิญฺจิ ปจฺจเยหิ สมจฺจ สมฺภุยฺย กตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนนฺติ อตฺโถ. ภโว วา ยตฺถ ลพฺภตีติ ยสฺมึ สตฺตนิกาเย โย อุปปตฺติภโว ลพฺภติ. สพฺพํ อนิสฺสรํ เอตนฺติ สพฺพเมตํ อิสฺสรรหิตํ, น เอตฺถ เกนจิ "เอวํ โหตู"ติ อิสฺสริยํ วตฺเตตุํ สกฺกา. อิติ วุตฺต มเหสินาติ "สพฺเพ ธมฺมา อนตฺตา"ติ ๑- เอวํ วุตฺตํ มเหสินา สมฺมาสมฺพุทฺเธน. ตสฺมา "อนิสฺสรํ เอตนฺ"ติ ปชานนฺโต มรณสฺมึ น โสจตีติ โยชนา.

น คณฺหาติ ภวํ กิญฺจีติ โย อริยสาวโก "สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา"ติ- อาทินา ๒- ยถา พุทฺเธน ภควตา เทสิตํ, ตถา ตํ ภวตฺตยํ วิปสฺสนาปญฺญาสหิตาย มคฺคปญฺญาย ปชานาติ. โส ยถา โกจิ ปุริโส สุขกาโม ทิวสํ สนฺตตฺตํ อโยคุฬํ

น เม โหติ "อโหสินฺ"ติ "อตีตมทฺธานํ อหํ อีทิโส อโหสินฺ"ติ อตฺตทิฏฺฐิ- วเสน น เม จิตฺตปฺปวตฺติ อตฺถิ ทิฏฺฐิยา สมฺมเทว อุคฺฆาฏิตตฺตา ธมฺมสภาวสฺส จ สุทิฏฺฐตฺตา. "ภวิสฺสนฺ"ติ น โหติ เมติ ตโต เอว "อนาคตมทฺธานํ อหํ เอทิโส กถํ นุ โข ภวิสฺสํ ภเวยฺยนฺ"ติ เอวมฺปิ เม น โหติ. สงฺขารา วิคมิสฺสนฺตีติ เอวํ ปน โหติ "ยถาปจฺจยํ ปวตฺตมานา สงฺขาราว, น เอตฺถ โกจิ อตฺตา วา อตฺตนิยํ วา, เต จ โข วิคมิสฺสนฺติ วินสฺสิสฺสนฺติ ขเณ ขเณ ภิชฺชิสฺสนฺตี"ติ. ตตฺถ กา ปริเทวนาติ เอวํ ปสฺสนฺตสฺส มาทิสสฺส ตตฺถ สงฺขารคเต กา นาม ปริเทวนา.