เอวํ อคุตฺตทฺวารสฺส ปุคฺคลสฺส ฉหิ ทฺวารเหิ ฉสุปิ อารมฺมเณสุ อสํวรนิมิตฺตํ อุปฺปชฺชนกทุกฺขํ ทสฺเสตฺวา สฺวายมสํวโร ยสฺมา สรีรสภาวานวโพเธน โหติ, ตสฺมา สรีรสภาวํ วิจินนฺโต "ปุพฺพโลหิตสมฺปุณฺณนฺ"ติอาทินา คาถาทฺวยมาห. ตสฺสตฺโถ:- สรีรํ นาเมตํ ปุพฺเพน โลหิเตน จ สมฺปุณฺณํ ภริตํ อญฺเญน จ ปิตฺตเสมฺหาทินา พหุนา กุณเปน, ตยิทํ นรวีเรน นเรสุ เฉเกน ๒- สิปฺปาจริเยน กตํ วคฺคุ มฏฺฐํ ลาขาปริกมฺมาทินา จิตฺติตํ, อนฺโต ปน คูถาทิอสุจิภริตํ สมุคฺคํ

อิทานิ เอเต จกฺขาทีนํ โคจรภูตา รูปาทโย วุตฺตา, เต วิเสสโต ปุริสสฺส อิตฺถีปฏิพทฺธา กมนียาติ ตตฺถ สํวโร กาตพฺโพติ ทสฺเสนฺโต "อิตฺถีรูเป"ติอาทิมาห. ตตฺถ อิตฺถีรูเปติ อิตฺถิยา จตุสมุฏฺฐานิกรูปายตนสงฺขาเต วณฺเณ. อปิจ โย โกจิ อิตฺถิยา นิวตฺถสฺส อลงฺการสฺส วา คนฺธวณฺณกาทีนํ วา ปิฬนฺธนมาลานํ วา กายปฏิพทฺโธ วณฺโณ ปุริสสฺส จกฺขุวิญฺญาณสฺส อารมฺมณภาวาย อุปกปฺปติ, สพฺพเมตํ "อิตฺถีรูปนฺ"เตฺวว เวทิตพฺพํ. อิตฺถีสเรติ อิตฺถิยา คีตลปิตหสิตรุทิตสทฺเท. อปิจ อิตฺถิยา นิวตฺถวตฺถสฺสปิ อลงฺกตอลงฺการสฺสปิ อิตฺถีปโยคนิปฺผาทิตา เวณุวีณาสงฺขปณวาทีนมฺปิ สทฺทา อิธ อิตฺถีสรคหเณน คหิตาติ เวทิตพฺพา. สพฺโพเปโส ปุริสสฺส จิตฺตํ อากฑฺฒตีติ. "อิตฺถีรเส"ติ ปน ปาลิยา จตุสมุฏฺฐานิกรสายตนวเสน วุตฺตํ. อิตฺถิยา กึ การปฏิสฺสาวิตาทิวเสน อสฺสวรโส เจว ปริโภครโส จ อิตฺถีรโสติ เอเก. โย ปน อิตฺถิยา โอฏฺฐมํสสมฺมกฺขิตเขฬาทิรโส โย จ ตาย ปุริสสฺส ทินฺนยาคุ- ภตฺตาทีนํ รโส, สพฺโพเปโส "อิตฺถีรโส"เตฺวว เวทิตพฺโพ. โผฏฺฐพฺเพปิ จ อิตฺถิยา กายสมฺผสฺโส อิตฺถีสรีรารุฬฺหานํ วตฺถาลงฺการมาลาทีนํ ผสฺโส "อิตฺถี- โผฏฺฐพฺโพ"เตฺวว เวทิตพฺโพ. เอตฺถ จ เยสํ อิตฺถีรูเป อิตฺถีสเรติ ปาลิ, เตสํ อปิสทฺเทน อิตฺถีรสสงฺคโห ทฏฺฐพฺโพ. อิตฺถีคนฺเธสูติ อิตฺถิยา จตุสมุฏฺฐานิก- คนฺธายตเนสุ. ๑- อิตฺถิยา สรีรคนฺโธ นาม ทุคฺคนฺโธ. เอกจฺจา หิ อิตฺถี อสฺสคนฺธินี โหติ, เอกจฺจา เมณฺฑคนฺธินี, เอกจฺจา เสทคนฺธินี, เอกจฺจา โสณิตคนฺธินี, ตถาปิ ตาสุ อนฺธพาโล รชฺชเตว. จกฺกวตฺติโน ปน อิตฺถีรตนสฺส กายโต จนฺทนคนฺโธ วายติ มุขโต อุปฺปลคนฺโธ,