ตสฺสาหํ ธมฺมมญฺญายาติ ตสฺสา สตฺถุ เทสนาย ธมฺมํ ชานิตฺวา ยถานุสิฏฺฐํ ปฏิปชฺชนฺโต วิหาสึ สิกฺขตฺตยสงฺคเห สาสเน รโต อภิรโต หุตฺวาติ อตฺโถ.

สตฺถารา อตฺตโน สมาคมํ เตน สาธิตมตฺถํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ อตฺตโน ปพฺพชิตกาลโต ปฏฺฐาย อารทฺธวิริยตํ, กาเย อนเปกฺขตาย เสยฺยสุขปสฺสสุขานํ ๑- ปริจฺจาคํ อปฺปมิทฺธกาลโต ปฏฺฐาย อารทฺธวิริยตญฺจ ทสฺเสนฺโต "ปญฺจปญฺญาสวสฺสานี"ติ คาถมาห. ตตฺถ ยโต เนสชฺชิโก อหนฺติ ยโต ปฏฺฐาย "โยคานุกูลตา กมฺมฏฺฐานปริยุฏฺฐิตสปฺปุริสจริยา สลฺเลขวุตฺตี"ติ เอวมาทิคุเณ ทิสฺวา เนสชฺชิโก อโหสึ ตานิ ปญฺจปญฺญาส วสฺสานิ. ยโต มิทฺธํ สมูหตนฺติ ยโต ปฏฺฐาย มยา นิทฺทา ปริจฺจตฺตา ตานิ ปญฺจวีสติวสฺสานิ. "เถรสฺส ปญฺจปญฺญาสาย วสฺเสสุ เนสชฺชิกสฺส สโต อาทิโต ปญฺจวีสติวสฺสานิ นิทฺทา นาโหสิ, ตโต ปรํ สรีรกิลมเถน ปจฺฉิมยาเม นิทฺทา อโหสี"ติ วทนฺติ.

"นาหุ อสฺสาสปสฺสาสา"ติอาทิกา ติสฺโส คาถา สตฺถุ ปรินิพฺพานกาเล ภิกฺขูหิ "กึ ภควา ปรินิพฺพุโต"ติ ปุฏฺโฐ ปรินิพฺพานภาวํ ปเวเทนฺโต อาห. ตตฺถ นาหุ อสฺสาสปสฺสาสา, ฐิตจิตฺตสฺส ตาทิโนติ อนุโลมปฏิโลมโต อเนกาการโวการา ๒- สพฺพา สมาปตฺติโย สมาปชฺชิตฺวา วุฏฺฐาย สพฺพปจฺฉา จตุตฺถชฺฌาเน ฐิตจิตฺตสฺส ตาทิโน พุทฺธสฺส ภควโต อสฺสาสปสฺสาสา นาหุ นาเหสุนฺติ อตฺโถ. เอเตน ยสฺมา จตุตฺถชฺฌานํ สมาปนฺนสฺส กายสงฺขารา นิรุชฺฌนฺติ, กายสงฺขาราติ จ อสฺสาสปสฺสาสา วุจฺจนฺติ, ตสฺมา จตุตฺถชฺฌานกฺขณโต ปฏฺฐาย อสฺสาสปสฺสาสา นาเหสุนฺติ ทสฺเสติ. ตณฺหาสงฺขาตาย เอชาย อภาวโต อเนโช, สมาธิสฺมึ ฐิตตฺตา วา อเนโช. สนฺติมารพฺภาติ อนุปาทิเสสํ นิพฺพานํ อารพฺภ ปฏิจฺจ สนฺธาย. ๓- จกฺขุมาติ ปญฺจหิ จกฺขูหิ จกฺขุมา. ปรินิพฺพุโตติ ปรินิพฺพายิ. อยํ เหตฺถ อตฺโถ:- นิพฺพานารมฺมณ- จตุตฺถชฺฌานผลสมาปตฺตึ สมาปชฺชิตฺวา ตทนนฺตรเมว อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา ปรินิพฺพุโตติ.