อมตาติ สาธุภาเวน อมตสทิสา. วุตฺตํ เหตํ "สจฺจํ หเว สาธุตรํ รสานนฺ"ติ. ๓- นิพฺพานามตปจฺจยตฺตา วา อมตา. เอส ธมฺโม สนนฺตโนติ ยา อยํ สจฺจวาจา นาม, เอส โปราโณ ธมฺโม จริยา ปเวณิ. อิทเมว หิ โปราณานํ อาจิณฺณํ, ยํ เต น อลิกํ ภาสึสุ. เตนาห "สเจ อตฺเถ จ ธมฺเม จ, อหุ สนฺโต ปติฏฺฐิตา"ติ. ตตฺถ สจฺเจ ปติฏฺฐิตตฺตา เอว อตฺตโน จ ปเรสญฺจ อตฺเถ ปติฏฺฐิตา, อตฺเถ ปติฏฺฐิตตฺตา เอว ธมฺเม ปติฏฺฐิตา โหนฺตีติ เวทิตพฺพา. สจฺจวิเสสนเมว วา เอตํ. อิทํ หิ วุตฺตํ โหติ:- สจฺเจ ปติฏฺฐิตา, กีทิเส? อตฺเถ จ ธมฺเม จ, ยํ ปเรสํ อตฺถโต อนเปตตฺตา อตฺถํ อนุปโรธกรํ, ธมฺมโต อนเปตตฺตา ธมฺมํ ธมฺมิกเมว อตฺถํ สาเธตีติ. อิมาย คาถาย สจฺจวาจาวเสน อภิตฺถวิ. เขมนฺติ อภยํ นิรุปทฺทวํ. เกน การเณนาติ เจ? นิพฺพานปตฺติยา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยาย, ยสฺมา กิเลสนิพฺพานํ ปาเปติ, วฏฺฏทุกฺขสฺส จ อนฺตกิริยาย สํวฏฺฏติ, ตสฺมา เขมนฺติ อตฺโถ. อถวา ยํ พุทฺโธ นิพฺพานปตฺติยา วา ทุกฺขสฺสนฺตกิริยาย วาติ ทฺวินฺนํ นิพฺพานธาตูนํ อตฺถาย เขมมคฺคปฺปกาสนโต เขมํ วาจํ ภาสติ. สา เว วาจาน- มุตฺตมาติ สา วาจา สพฺพวาจานํ เสฏฺฐาติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. อิมาย คาถาย มนฺตาวจนวเสน ภควนฺตํ อภิตฺถวนฺโต อรหตฺตนิกูเฏน โถมนํ ปริโยสาเปติ.

คมฺภีรปญฺโญติอาทิกา ๑- ติสฺโส คาถา อายสฺมโต สาริปุตฺตตฺเถรสฺส ปสํสนวเสน วุตฺตา. ตตฺถ คมฺภีรปญฺโญติ คมฺภีเรสุ ขนฺธายตนาทีสุ ปวตฺตาย นิปุณาย ปญฺญาย สมนฺนาคตตฺตา คมฺภีรปญฺโญ. เมธาสงฺขาตาย ธมฺโมชปญฺญาย สมนฺนาคตตฺตา เมธาวี. "อยํ ทุคฺคติยา มคฺโค, อยํ สุคติยา มคฺโค, อยํ นิพฺพานสฺส มคฺโค"ติ เอวํ มคฺเค จ อมคฺเค จ โกวิทตาย มคฺคามคฺคสฺส โกวิโท. มหติยา สาวกปารมี- ญาณสฺส มตฺถกํ ปตฺตาย ปญฺญาย วเสน มหาปญฺโญ. ธมฺมํ เทเสติ ภิกฺขุนนฺติ สมฺมเทว ปวตฺตึ นิวตฺตึ ๒- วิภาเวนฺโต ภิกฺขูนํ ธมฺมํ เทเสติ. ตสฺสา ปน เทสนาย ปวตฺติอาการํ ทสฺเสตุํ "สงฺขิตฺเตนปี"ติอาทิ วุตฺตํ.

ตตฺถ สงฺขิตฺเตนปีติ "จตฺตาริมานิ อาวุโส อริยสจฺจานิ. กตมานิ จตฺตาริ? ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ฯเปฯ อิมานิ โข อาวุโส จตฺตาริ อริยสจฺจานิ, ตสฺมา ติหาวุโส อิทํ ทุกฺขนฺติ โยโค กรณีโย "ติ เอวํ สงฺขิตฺเตนปิ เทเสติ. "กตมญฺจาวุโส ทุกฺขํ อริยสจฺจํ ชาติปิ ทุกฺขา"ติอาทินา ๓- นเยน ตาเนว วิภชนฺโต วิตฺถาเรนปิ ภาสติ. ขนฺธาทิเทสนาสุปิ เอเสว นโย. สาลิกายิว นิคฺโฆโสติ ยถา มธุรํ อมฺพปกฺกํ สายิตฺวา ปกฺเขหิ วาตํ ๔- ทตฺวา มธุรรวํ นิจฺฉาเรนฺติยา สาลิกาย นิคฺโฆโส, เอวํ เถรสฺส ธมฺมํ กเถนฺตสฺส มธุโร นิคฺโฆโส โหติ. ธมฺมเสนาปติสฺส หิ ปิตฺตาทีนํ วเสน อปลิพุทฺธวจนํ โหติ, อยทณฺเฑน ปหฏกํสตาลโก วิย สทฺโท นิจฺฉรติ. ปฏิภาณํ อุทิยฺยตีติ กเถตุกมฺยตาย สติ สมุทฺทโต วีจิโย วิย อุปรูปริ อนนฺตํ ปฏิภาณํ อุฏฺฐหติ.