มายํ วิย อคฺคโต กตนฺติ มายากาเรน ปุรโต อุปฏฺฐาปิตํ มายาสทิสํ. สุปินนฺเตว สุวณฺณปาทปนฺติ สุปินเมว สุปินนฺตํ, ตตฺถ อุปฏฺฐิตสุวณฺณมยรุกฺขํ วิย. อุปคจฺฉสิ อนฺธ ริตฺตกนฺติ อนฺธพาล ริตฺตกํ ตุจฺฉกํ อนฺโตสารรหิตํ อิมํ อตฺตภาวํ "เอตํ มมา"ติ สารวนฺตํ วิย อุปคจฺฉสิ อภินิวิสสิ. ชนมชฺเฌริว รุปฺปรูปกนฺติ มายากาเรน มหาชนมชฺเฌ ทสฺสิตํ รูปิยรูปสทิสํ สารํ วิย อุปฏฺฐหนฺตํ, อสารนฺติ อตฺโถ.

วฏฺฏนิริวาติ ลาขาย คุฬิกา วิย. โกฏโรหิตาติ โกฏเร รุกฺขสุสิเร ฐปิตา. มชฺเฌ ปุพฺพุฬกาติ อกฺขิทลมชฺเฌ ฐิตชลปุพฺพุฬสทิสา. สอสฺสุกาติ อสฺสุชลสหิตา. ปีฬโกฬิกาติ อกฺขิคูถโก. เอตฺถ ชายตีติ เอตสฺมึ อกฺขิมณฺฑเล อุโภสุ โกฏีสุ วิสคนฺธํ วายนฺโต นิพฺพตฺตติ. ปีฬโกฬิกาติ วา อกฺขิทเลสุ นิพฺพตฺตนกา ปีฬกา วุจฺจติ. วิวิธาติ เสตนีลมณฺฑลานญฺเจว รตฺตปีตาทีนํ สตฺตนฺตํ ปฏลานญฺจ วเสน อเนกวิธา. จกฺขุวิธาติ จกฺขุภาคา จกฺขุปฺปการา วา ตสฺส อเนกกลาปคตภาวโต ๑-. ปิณฺฑิตาติ สมุทิตา.

เอวํ จกฺขุสฺมึ สารชฺชนฺตสฺส จกฺขุโน อสุภตํ อนวฏฺฐิตตาย อนิจฺจตญฺจ วิภาเวสิ. วิภาเวตฺวา จ ยถา นาม โกจิ โลภนียํ ภณฺฑํ คเหตฺวา โจรกนฺตารํ ปฏิปชฺชนฺโต โจเรหิ ปลิพุทฺโธ ตํ โลภนียภณฺฑํ ทตฺวา คจฺฉติ, เอวเมว จกฺขุมฺหิ สารตฺเตน เตน ปุริเสน ปลิพุทฺธา เถรี อตฺตโน จกฺขุํ อุปฺปาเฏตฺวา ตสฺส อทาสิ. เตน วุตฺตํ "อุปฺปาฏิย จารุทสฺสนา"ติอาทิ. ตตฺถ อุปฺปาฏิยาติ อุปฺปาเฏตฺวา จกฺขุ- กูปโต นีหริตฺวา. จารุทสฺสนาติ ปิยทสฺสนา มโนหรทสฺสนา. น จ ปชฺชิตฺถาติ ตสฺมึ จกฺขุสฺมึ สงฺคํ นาปชฺชิ. อสงฺคมานสาติ กตฺถจิปิ อารมฺมเณ อนาสตฺตจิตฺตา. หนฺท เต จกฺขุนฺติ ตยา กามิตํ ตโต เอว มยา ทินฺนตฺตา เต จกฺขุสญฺญิตํ อสุจิปิณฺฑํ คณฺห, คเหตฺวา หรสฺสุ ปสาทยุตฺตํ อิจฺฉิตํ ฐานํ เนหิ.

ตสฺส จ วิรมาสิ ตาวเทติ ตสฺส ธุตฺตปุริสสฺส ตาวเทว อกฺขิมฺหิ อุปฺปาฏิตกฺ- ขเณ เอว ราโค วิคจฺฉิ. ตตฺถาติ อกฺขิมฺหิ, ตสฺสํ วา เถริยํ. อถวา ตตฺถาติ ตสฺมึเยว ฐาเน. ขมาปยีติ ขมาเปสิ. โสตฺถิ สิยา พฺรหฺมจารินีติ เสฏฺฐจารินิ มเหสิเก ตุยฺหํ อาโรคฺยเมว ภเวยฺย. น ปุโน เอทิสกํ ภวิสฺสตีติ อิโต ปรํ เอวรูปํ อนาจารจรณํ น ภวิสฺสติ, น กริสฺสามีติ อตฺโถ.