Indriyāneva sārakkhanti yasmā indriyasaṃvaro paripuṇṇo sīlasampadaṃ paripūreti, sīlasampadā paripuṇṇā samādhisampadaṃ paripūreti, samādhisampadā paripuṇṇā paññāsampadaṃ paripūreti. Tasmā indriyārakkhā attahitapaṭipattiyāva mūlanti dassento āha "indriyāneva sārakkhan"ti. Satipubbaṅgamena ārakkhena saṃrakkhanto yonisomanasikārena indriyāni eva tāva sammadeva rakkhanto, yathā akusalacorā tehi tehi dvārehi pavisitvā cittasantāne kusalaṃ bhaṇḍaṃ na vilumpanti, tathā tāni pidahantoti attho. Sārakkhanti ca saṃsaddassa sābhāvaṃ katvā vuttaṃ "sārāgo"ti- ādīsu viya. "saṃrakkhan"ti ca pāṭho. Indriyāni ca gopayanti tasseva pariyāyavacanaṃ,

@3 ka. bhāvento vibhāvento Pariyāyavacane payojanaṃ nettiaṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. "attano kicca- kārīssā"ti iminā attahitapaṭipattiṃ dasseti, "na ca kañci viheṭhaye"ti iminā parahitapaṭipattiṃ, ubhayenāpi vā attahitapaṭipattimeva dasseti parāviheṭhanassāpi atta- hitapaṭipattibhāvato. Athavā padadvayenapi attahitapaṭipattiṃ dasseti puthujjanassa sekkhassa ca parahitapaṭipattiyāpi attahitapaṭipattibhāvato.

Evaṃ rakkhitāni indriyāni hitāya hontīti vodānapakkhaṃ saṅkhepeneva dassetvā arakkhitāni ahitāya hontīti saṅkilesapakkhaṃ pana vibhajitvā dassento "cakkhundriyaṃ ce"tiādimāha. Tattha cakkhundriyaṃ ce rūpesu, gacchantaṃ anivārayaṃ. Anādīnavadassāvīti yo nīlapītādibhedesu iṭṭhāniṭṭhesu rūpāyatanesu gacchantaṃ yathāruci pavattantaṃ cakkhundriyaṃ anivārayaṃ anivārayanto appaṭibāhanto tathāpavattiyaṃ ādīnavadassāvī na hoti ce diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca ādīnavaṃ dosaṃ na passati ce. "gacchantaṃ nivāraye anissaraṇadassāvī"ti ca pāṭho. Tattha yo "diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissatī"ti vuttavidhinā diṭṭhamatteyeva ṭhatvā satisampajaññavasena rūpāyatane pavattamāno tattha nissaraṇadassāvī nāma, vuttavipariyāyena anissaraṇadassāvī daṭṭhabbo. So dukkhā na hi muccatīti so evarūpo puggalo vaṭṭadukkhato na muccateva. Ettha ca cakkhundriyassa anivāraṇaṃ nāma yathā tena dvārena abhijjhādayo pāpadhammā anvāssaveyyuṃ, tathā pavattanaṃ, taṃ pana atthato satisampajaññassa anuṭṭhāpanaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesindriyesupi eseva nayo. Adhimucchitoti adhimuttataṇhāya mucchaṃ āpanno. Ambilanti ambilarasaṃ. Madhuragganti madhurarasakoṭṭhāsaṃ. Tathā tittakaggaṃ anussaranti assādavasena taṃ taṃ rasaṃ anuvicintento. Ganthitoti rasataṇhāya tasmiṃ tasmiṃ rase ganthito bandho. "gadhito"ti ca paṭhanti, gedhaṃ āpannoti attho. Hadayaṃ nāvabujjhatīti "dukkhassantaṃ karissāmī"ti pabbajjādikkhaṇe uppannaṃ cittaṃ na jānāti na sallakkheti, sāsanassa

เล่มที่ ๒๖ ขุททกนิกาย วิมาน-เปตวัตถุ-เถร-เถรีคาถา๔,๖๖๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. ปาราสริยเถรคาถา”