Vivajjetvā pana yaṃ ca atthena saññuttaṃ, yā ca dhammagatā rati. Taṃ samādāya vattethāti yaṅkiñci diṭṭhadhammikasamparāyikappabhedena atthena hitena saṃyuttaṃ tadubhayahitāvahaṃ, yā ca adhikusaladhammagatā samathavipassanāsahitā rati, tadubhayaṃ sammā ādiyitvā pariggahaṃ katvā vatteyya. "sabbaratiṃ dhammarati jinātī"ti vacanato sā hi ekaṃsena uttamatthassa pāpanato uttamā rati nāma.

Yaṃ pana kāmaratisaṃyuttaṃ kiccaṃ niratthakanti vuttaṃ, tassā anatthupasaṃhitabhāvaṃ dassetuṃ "uccāvacehī"tiādi vuttaṃ. Tattha uccāvacehīti mahantehi ceva khuddakehi ca. Upāyehīti nayehi. Paresamabhijigīsatīti paresaṃ santakaṃ āharituṃ icchati, pare vā sabbathā hāpeti jināpeti paraṃ hantvā vadhitvā atha socayitvā ālopati sāhasā yo paresaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti:- yo puggalo kāmahetu pare hananto ghātento socento sandhicchedasandhiruhanapasayhāvahārādīhi nānupāyehi paresaṃ santakaṃ harituṃ vāyamanto sāhasākāraṃ karoti ālopati jigīsati sāpateyyavasena pare hāpeti, tassa taṃ kiccaṃ kāmaratisannissitaṃ anatthupasaṃhitaṃ ekantanihīnanti. Etena tappaṭipakkhato dhammagatāya ratiyā ekaṃsato uttamabhāvaṃyeva vibhāveti.

Idāni yaṃ "tesamāvaraṇaṃ kātuṃ yo sakkotī"ti indriyānaṃ āvaraṇaṃ vuttaṃ, taṃ upāyena saha vibhāvento "tacchanto āṇiyā āṇiṃ, nihanti balavā yathāti āha. Yathā balavā kāyabalena ñāṇabalena ca samannāgato tacchako rukkhadaṇḍagataṃ āṇiṃ nīharitukāmo tato balavatiṃ āṇiṃ koṭento tato nīharati, tathā kusalo bhikkhu cakkhādīni indriyāni vipassanābalena nihantukāmo indriyehi eva nihanti.

เล่มที่ ๒๖ ขุททกนิกาย วิมาน-เปตวัตถุ-เถร-เถรีคาถา๔,๖๖๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. ปาราสริยเถรคาถา”