๑. กัลยาณธรรมชาดก

๓ กลฺยาณธมฺมวคฺควณฺณนา

๑ กลฺยา เธมฺมชาตกํ ฯ

กลฺยาณธมฺโมติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ พธิรสสฺสุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

สาวตฺถิยํ หิ เอโก กุฏุมฺพิโก สทฺโธ ปสนฺโน ติสรณคโต ปญฺจสีลสมนฺนาคโต ฯ โส เอกทิวสํ พหูนิ สปฺปิอาทีนิ เภสชฺชานิ เจว ปุปฺผคนฺธวตฺถาทีนิ จ คเหตฺวา เชตวเน สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ โสสฺสามีติ อคมาสิ ฯ ตสฺส ตตฺถ คตกาเล สสฺสุ ขาทนียํ โภชนียํ คเหตฺวา ธีตรํ ทฏฺฐุกามา ตํ เคหํ อคมาสิ ฯ สา จ โถกํ พธีรธาตุกา โหติ ฯ สา ธีตรา สทฺธึ ภุตฺตโภชนา ภตฺตสมฺมทํ วิโนทยมานา ธีตรํ ปุจฺฉิ กึ อมฺม ภตฺตา เต สมฺโมทมาโน อวิวทมาโน ปิยสํวาสํ วสตีติ ฯ กึ อมฺม กเถถ, ยาทิโส ตุมฺหากํ ชามาตา สีเลน เจว อาจารสมฺปทาย จ ตาทิโส ปพฺพชิโตปิ ทุลฺลโภติ ฯ อุปาสิกา ธีตุ วจนํ สาธุกํ อสลฺลกฺเขตฺวา ปพฺพชิโตติ ปทเมว คเหตฺวา อมฺม กสฺมา เต ภตฺตา ปพฺพชิโตติ มหาสทฺทํ อกาสิ ฯ ตํ สุตฺวา สกลเคหวาสิโน อมฺหากํ กิร กุฏุมฺพิโก ปพฺพชิโตติ วิรวึสุ ฯ เตสํ สทฺทํ สุตฺวา ทฺวาเรน สญฺจรนฺตา กินฺนาม กิเรตนฺติ ปุจฺฉึสุ ฯ อิมสฺมึ กิร เคเห กุฏุมฺพิโก ปพฺพชิโตติ ฯ โสปิ โข กุฏุมฺพิโก ทสพลสฺส ธมฺมํ สุตฺวา วิหารา นิกฺขมฺม นครํ ปาวิสิ ฯ อถ นํ อนฺตรามคฺเค เยว เอโก ปุริโส ทิสฺวา สมฺม ตฺวํ กิร ปพฺพชิโต, ตว เคเห ปุตฺตทารปริชโน ๑- ปริเทวตีติ อาห ฯ อถสฺส เอตทโหสิ อยํ อปพฺพชิตเมว กิร มํ ปพฺพชิโตติ วทติ, อุปฺปนฺโน โข ปน กลฺยาณสทฺโท น อนฺตรธาเปตพฺโพ, อชฺเชว มยา ปพฺพชิตุํ วฏฺฏตีติ ฯ ตโต ว นิวตฺติตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา กินฺนุ โข อุปาสก อิทาเนว พุทฺธุปฏฺฐานํ กตฺวา คนฺตฺวา อิทาเนว ปจฺจาคโตสีติ วุตฺเต ตมตฺถํ อาโรเจตฺวา ภนฺเต กลฺยาณสทฺโท นาม อุปฺปนฺโน อนฺตรธาเปตุํ น วฏฺฏติ, ตสฺมา ปพฺพชิตุกาโม หุตฺวา อาคโตมฺหีติ อาห ฯ โส ปพฺพชฺชญฺจ อุปสมฺปทญฺจ ลภิตฺวา สมฺมาปฏิปนฺโน น จิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ ฯ อิทํ กิร การณํ ภิกฺขุสงฺเฆ ปากฏํ ชาตํ ฯ อเถกทิวสํ ธมฺมสภายํ ภิกฺขู กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส อสุโก นาม กุฏุมฺพิโก อุปฺปนฺโน กลฺยาณสทฺโท น อนฺตรธาเปตพฺโพติ ปพฺพชิตฺวา อิทานิ อรหตฺตํ ปตฺโตติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กาย นุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต ภิกฺขเว โปราณกปณฺฑิตาปิ อุปฺปนฺโน กลฺยาณสทฺโท วินาเสตุํ น วฏฺฏตีติ ปพฺพชึสุ เยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต เสฏฺฐิกุเล นิพฺพตฺติตฺวา วยปฺปตฺโต ปิตุ อจฺจเยน เสฏฺฐิฏฺฐานํ ปาปุณิ ฯ โส เอกทิวสํ นิเวสนา นิกฺขมิตฺวา ราชุปฏฺฐานํ อคมาสิ ฯ อถสฺส

@เชิงอรรถ: ๑ ปุตฺตทารปริชนา ปริเทวนฺตีติปิ ฯ สสฺสุ ธีตรํ ปสฺสิสฺสามีติ ตํ เคหํ อคมาสิ ฯ สา โถกํ พธิรธาตุกาติ สพฺพํ ปจฺจุปฺปนฺนวตฺถุสทิสเมว ฯ ตํ ปน ราชุปฏฺฐานํ กตฺวา อตฺตโน ฆรํ อาคจฺฉนฺตํ ทิสฺวา เอโก ปุริโส ตุมฺเห กิร ปพฺพชิตาติ ตุมฺหากํ เคเห มหาปริเทโว วตฺตตีติ อาห ฯ โพธิสตฺโต อุปฺปนฺโน กลฺยาณสทฺโท นาม น อนฺตรธาเปตุํ วฏฺฏตีติ ตโต ว นิวตฺติตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา กึ ตฺวํ มหาเสฏฺฐิ อิทาเนว คนฺตฺวา ปุน อาคโตสีติ วุตฺเต เทว เคเห ชโน กิร มํ อปพฺพชิตเมว ปพฺพชิโตติ วตฺวา ปริเทวติ, อุปฺปนฺโน โข ปน กลฺยาณสทฺโท น อนฺตรธาเปตพฺโพ, ปพฺพชิสฺสามหํ, ปพฺพชฺชํ เม อนุชานาหีติ เอตมตฺถํ ปกาเสนฺโต อิมา คาถา อโวจ

กลฺยาณธมฺโมติ ยทา ชนินฺท

โลเก สมญฺญํ อนุปาปุณาติ

ตสฺมา น หิยฺเยถ นโร สปญฺโญ,

หิริยาปิ สนฺโต ธุรมาทิยนฺติ,

สายํ สมญฺญา อิธ มชฺช ปตฺตา

กลฺยาณธมฺโมติ ชนินฺท โลเก,

ตาหํ สเมกฺขํ อิธ ปพฺพชิสฺสํ,

น หิ มตฺถิ ฉนฺโท อิธ กามโภเคติ ฯ

ตตฺถ กลฺยาณธมฺโมติ สุนฺทรธมฺโม ฯ สมญฺญํ อนุปาปุณาตีติ ยทา สีลวา กลฺยาณธมฺโม ปพฺพชิโตติ อิทํ ปณฺณตฺติโวหารํ ปาปุณาติ ฯ ตสฺมา น หิยฺเยถาติ ตโต สมญฺญโต น ปริหาเยถ ฯ หิริยาปิ สนฺโต ธุรมาทิยนฺติ มหาราช สปฺปุริสา นาม อชฺฌตฺตสมุฏฺฐิตาย หิริยาปิ พหิทฺธา สมุฏฺฐิเตน โอตฺตปฺเปนาปิ เอตํ ปพฺพชฺชาธุรํ คณฺหนฺติ ฯ อิธ มชฺช ปตฺตาติ อิธ มยา อชฺช ปตฺตา ฯ ตาหํ สเมกฺขนฺติ ตํ อหํ คุณวเสน ลทฺธํ สมญฺญํ สเมกฺขนฺโต สมฺปสฺสนฺโต ฯ น หิ มตฺถิ ฉนฺโทติ น หิ เม อตฺถิ ฉนฺโท ฯ อิธ กามโภเคติ อิมสฺมึ โลเก กิเลสกาเมน เจว วตฺถุกาเมน จ ปริโภเคติ ฯ

โพธิสตฺโต เอวํ วตฺวา ราชานํ ปพฺพชฺชํ อนุชานาเปตฺวา หิมวนฺตปฺปเทสํ คนฺตฺวา อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา อภิญฺญา จ สมาปตฺติโย จ นิพฺพตฺเตตฺวา พฺรหฺมโลกปรายโน อโหสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา ราชา อานนฺโท อโหสิ, พาราณสีเสฏฺฐี ปน อหเมวาติ ฯ

กลฺยาณธมฺมชาตกํ ปฐมํ ฯ