๑. กาสาวชาดก

๘ กาสาววคฺควณฺณนา

๑ กาสาวชาตกํ ฯ

อนิกฺกสาโว กาสาวนฺติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เทวทตฺตํ อารพฺภ กเถสิ ฯ วตฺถุ ปน ราชคเห สมุฏฺฐิตํ ฯ

เอกสฺมึ สมเย ธมฺมเสนาปติ ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ เวฬุวเน วิหรติ ฯ อถ เทวทตฺโตปิ อตฺตโน อนุรูปาย ทุสฺสีลปริสาย ปริวุโต คยาสีเส วิหรติ ฯ ตสฺมึ สมเย ราชคหวาสิโน ฉนฺทกํ สํหริตฺวา ทานํ สชฺชยึสุ ฯ อเถโก โวหารตฺถาย อาคตวาณิโช อิมํ สาฏกํ วิสฺสชฺเชตฺวา มมฺปิ ปตฺติกํ กโรถาติ มหคฺฆํ คนฺธกาสาวํ อทาสิ ฯ นาครา มหาทานํ ปวตฺตยึสุ ฯ สพฺพํ ฉนฺทเกน สงฺกฑฺฒิตํ กหาปเณเหว นิฏฺฐาสิ ฯ โส สาฏโก อติเรโก อโหสิ ฯ มหาชนา สนฺนิปติตฺวา อยํ คนฺธกาสาวสาฏโก อติเรโก, กสฺส นํ ทุสฺสํ ทสฺสาม, กึ มยํ สาริปุตฺตสฺส ทสฺสาม อุทาหุ เทวทตฺตสฺสาติ มนฺตยึสุ ฯ ตตฺเถเก สาริปุตฺตตฺเถรสฺสาติ อาหํสุ ฯ อปเร สาริปุตฺตตฺเถโร กติปาหํ วสิตฺวา ยถารุจึ ปกฺกมิสฺสติ, เทวทตฺตตฺเถโร ปน นิพทฺธํ อมฺหากํ นครเมว อุปนิสฺสาย วิหรติ, มงฺคลาวมงฺคเลสุ อยเมว อมฺหากํ อวสฺสโย, เทวทตฺตสฺส ทสฺสามาติ อาหํสุ ฯ สมฺพหุลิกํ กเถนฺเตสุปิ เทวทตฺตสฺส ทสฺสามาติ วตฺตาโร พหู อเหสุํ ฯ อถ นํ เทวทตฺตสฺส อทํสุ ฯ เทวทตฺโต ตสฺส ทุสฺสา ฉินฺทาเปตฺวา โอวฏฺฏิกํ สิพฺพาเปตฺวา รชาเปตฺวา สุวณฺณปตฺตวณฺณํ ๑- กตฺวา ปารุปิ ฯ ตสฺมึ กาเล ตึสมตฺตา ภิกฺขู ราชคหา สาวตฺถึ คนฺตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา กตปฏิสนฺถารา ตํ ปวตฺตึ อาโรเจตฺวา เอวํ ภนฺเต เทวทตฺโต อตฺตโน อนนุจฺฉวิกํ อรหตฺตทฺธชํ ๒- ปารุปีติ อาโรเจสุํ ฯ สตฺถา น ภิกฺขเว เทวทตฺโต อิทาเนว อตฺตโน อนนุรูปํ อรหตฺตทฺธชํ ปริทหติ, ปุพฺเพปิ ปริทหติ เยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต หิมวนฺตปฺปเทเส หตฺถิกุเล นิพฺพตฺเตตฺวา วยปฺปตฺโต อสีติสหสฺส- มตฺตวารณปริวาโร ยูถปติ หุตฺวา อรญฺญายตเน วสต ฯ อเถโก ทุคฺคตมนุสฺโส พาราณสิยํ วิหรนฺโต ทนฺตการวีถิยํ ทนฺตกาเร ทนฺตวลยาทีนิ กโรนฺเต ทิสฺวา หตฺถิทนฺเต ลภิตฺวา คณฺหิสฺสถาติ ปุจฺฉิ ฯ อาม คณฺหิสฺสามาติ อาหํสุ ฯ โส สาธูติ อาวุธํ อาทาย กาสายวตฺถวสโน ปจฺเจกพุทฺธเวสํ คณฺหิตฺวา ปฏิสีสกํ ปฏิมุญฺจิตฺวา หตฺถิวีถิยํ ฐตฺวา อาวุเธน หตฺถึ มาเรตฺวา ทนฺเต อาทาย พาราณสิยํ วิกฺกิณนฺโต ชีวิตํ กปฺเปสิ ฯ โส อปรภาเค โพธิสตฺตสฺส ปริวารหตฺถีนํ สพฺพปจฺฉิมหตฺถึ มาเรตุํ อารภิ ฯ หตฺถิโน เทวสิกํ หตฺถีสุ ปริหายนฺเตสุ เกน นุ โข การเณน หตฺถิโน ปริหายนฺตีติ โพธิสตฺตสฺส อาโรเจสุํ ฯ โพธิสตฺโต ปริคฺคณฺหนฺโต ปจฺเจกพุทฺธเวสํ

@เชิงอรรถ: ๑ สุวณฺณปฏวณฺณนฺติปิ ฯ ๒ อรหนฺตทฺธชนฺติปิ, อรหทฺธชนฺติปิ ฯเปฯ คเหตฺวา หตฺถิวีถิปริยนฺเต เอโก ปุริโส ติฏฺฐติ, กจฺจิ นุ โข มาเรติ, คณฺหิสฺสามิ นนฺติ เอกทิวสํ หตฺถี ปุรโต กตฺวา สยํ ปจฺฉโต อโหสิ ฯ โส โพธิสตฺตํ ทิสฺวา อาวุธํ อาทาย ปกฺขนฺทิ ฯ โพธิสตฺโต นิวตฺติตฺวา ฐิโต ภูมิยํ โปเถตฺวา มาเรสฺสามิ นนฺติ โสณฺฑํ ปสาเรตฺวา เตน ปริทหิตานิ กาสายานิ ทิสฺวา อิมํ อรหตฺตทฺธชํ มยา ครุกาตุํ วฏฺฏตีติ โสณฺฑํ ปฏิสํหริตฺวา อมฺโภ ปุริส น นุ เอส อรหตฺตทฺธโช อนนุจฺฉวิโก ตุยฺหํ, กสฺมา เอตํ ปริทหสีติ วตฺวา อิมา คาถา อโวจ

อนิกฺกสาโว กาสาวํ โย วตฺถํ ปริทหิสฺสติ

อเปโต ทมสจฺเจน น โส กาสาวมรหติ,

โย จ วนฺตกสาวสฺส สีเลสุ สุสมาหิโต

อุเปโต ทมสจฺเจน ส เว กาสาวมรหตีติ ฯ

ตตฺถ อนิกฺกสาโวติ กสาโว วุจฺจติ ราโค โทโส โมโห มกฺโข ปลาโส อิสฺสา มจฺฉริยํ มายา สาเถยฺยํ ถมฺโภ สารมฺโภ มาโน อติมาโน มโท ปมาโท สพฺเพ อกุสลา ธมฺมา สพฺเพ ทุจฺจริตา สพฺพํ ภวคามิกมฺมํ ทิยฑฺฒกิเลสสหสฺสํ, เอโส กสาโว นาม ฯ โส ยสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปหีโน สนฺตานโต นิสฺสิโต ๑- อนิกฺขนฺโต โส อนิกฺกสาโว นาม ฯ กาสาวนฺติ กาสายรสปีตํ อรหตฺตทฺธชภูตํ ฯ โย วตฺถํ ปริทหิสฺสตีติ โย เอวรูโป หุตฺวา เอวรูปํ วตฺถํ ปริทเหสฺสติ นิวาเสติ เจว ปารุปติ จ ฯ อเปโต

@เชิงอรรถ: ๑ อนิสฺสฏฺโฐติปิ ฯ ทมสจฺเจนาติ อินฺทฺริยทมสงฺขาเตน ทเมน นิพฺพานสงฺขาเตน จ ปรมตฺถสจฺเจน อเปโต ปริวชฺชิโต ฯ นิสฺสกฺกตฺเถ วา กรณวจนํ ฯ เอตสฺมา ทมสจฺจา อเปโตติ อตฺโถ ฯ สจฺจนฺติ เจตฺถ จตุสจฺจมฺปิ วตฺตติ เยว ฯ น โส กาสาวมรหตีติ โส ปุคฺคโล อนิกฺกสาวตฺตา อรหตฺตทฺธชํ กาสาวํ น อรหติ, อนนุจฺฉวิโก เอตสฺส ฯ โย จ วนฺตกสาวสฺสาติ โย ปน ปุคฺคโล ยถาวุตฺตสฺเสว กาสาวสฺส วนฺตตฺตา วนฺตกสาโว อสฺส ฯ สีเลสุ สุสมาหิโตติ มคฺคสีเลสุ เจว ผลสีเลสุ จ สมฺมา อาหิโต อาเนตฺวา ฐปิโต วิย เตสุ ปติฏฺฐิโต ฯ เตหิ สีเลหิ สมงฺคีภูตสฺเสตํ อธิวจนํ ฯ อุเปโตติ สมฺปนฺโน สมนฺนาคโต ฯ ทมสจฺเจนาติ วุตฺตปฺปกาเรน ทเมน เจว สจฺเจน จ ฯ ส เว กาสาวมรหตีติ เอโส เอวรูโป ปุคฺคโล อิมํ อรหตฺตทฺธชํ กาสาวํ อรหติ ฯ

เอวํ โพธิสตฺโต ตสฺส ปุริสสฺส อิมํ การณํ กเถตฺวา อิโต ปฏฺฐาย มา อิธาคจฺฉสิ, อาคจฺฉสิ เจ, ชีวิตนฺเต นตฺถีติ ตชฺเชตฺวา ปลาเปสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตฺกํ สโมธาเนสิ ฯ ตทา หตฺถิมารกปุริโส เทวทตฺโต อโหสิ, ยูถปติ ปน อหเมวาติ ฯ

กาสาวชาตกํ ปฐมํ ฯ