๗. ทสรถชาดก

๗. ทสรถชาดก (๔๖๑)

ว่าด้วยพระเจ้าทศรถ

(พระรามบัณฑิตกล่าวว่า)

มานี่ พ่อลักษณ์และแม่สีดา เจ้าทั้ง ๒ จงลงน้ำ

น้องภรตนี้กล่าวอย่างนี้ว่า พระเจ้าทศรถสวรรคตแล้ว

(ภรตกุมารถามรามบัณฑิตว่า)

เจ้าพี่ราม เพราะอานุภาพอะไร

เจ้าพี่จึงไม่ทรงเศร้าโศกถึงเหตุที่ควรเศร้าโศก

ความทุกข์จึงไม่ครอบงำเจ้าพี่

เพราะทรงสดับว่า ทูลกระหม่อมพ่อสวรรคตแล้ว

(พระรามบัณฑิตประกาศความไม่เที่ยงว่า)

บรรดาคนทั้งหลายผู้พร่ำเพ้อถึงอยู่เป็นอันมาก

ไม่มีสักคนหนึ่งที่สามารถจะรักษาชีวิตไว้ได้

วิญญูชนคนมีปัญญาจะพึงยังตนให้เดือดร้อนเพื่ออะไรเล่า

เพราะว่าคนหนุ่ม คนแก่ คนโง่ คนฉลาด

คนมั่งคั่งร่ำรวย คนจนก็ตาม ล้วนจะต้องตายทั้งนั้น

สัตว์ทั้งหลายที่เกิดมามีภัยต้องตายแน่นอน

เหมือนผลไม้สุกมีอันตรายต้องหล่นแน่นอน

ชนเป็นจำนวนมาก บางพวกเห็นกันเมื่อตอนเช้า

ในตอนเย็นกลับไม่ปรากฏ

บางพวกเห็นกันในตอนเย็น พอรุ่งเช้ากลับไม่ปรากฏ

หากผู้ที่หลงคร่ำครวญเบียดเบียนตนอยู่

จะพึงนำประโยชน์อะไรมาได้บ้าง

บัณฑิตผู้มีปัญญาเห็นประจักษ์ก็จะพึงกระทำเช่นนั้นบ้าง

ผู้ที่เบียดเบียนตนเองย่อมจะซูบผอม

ไม่ผ่องใสเพราะการคร่ำครวญนั้น

สัตว์ทั้งหลายผู้ละไปสู่ปรโลกก็คุ้มครองตนไม่ได้

การคร่ำครวญเป็นสิ่งที่ไร้ประโยชน์

ที่พำนักอาศัยที่ร้อน บุคคลพึงใช้น้ำดับได้ฉันใด

ข้ออุปไมยก็ฉันนั้น ความเศร้าโศกที่เกิดขึ้นแล้ว

นรชนคนผู้เป็นปราชญ์มีการสดับฟัง มีปัญญา เป็นบัณฑิต

พึงกำจัดเสียโดยพลันเหมือนลมพัดนุ่น

สัตว์ย่อมตายคนเดียว เกิดก็คนเดียวในสกุล

ส่วนการคบหากันของสรรพสัตว์มีความเกี่ยวข้องกันเป็นอย่างยิ่ง

เพราะเหตุนั้นแหละ นักปราชญ์ผู้เป็นพหูสูต

พิจารณาโลกนี้และโลกหน้า เพราะรู้ทั่วถึงธรรม

แม้ความเศร้าโศกใหญ่หลวงก็แผดเผาจิตใจไม่ได้

เรานั้นจักให้ จักบริโภค จักเลี้ยงดูญาติทั้งหลาย

และจักคุ้มครองมหาชนที่เหลือ นั่นเป็นหน้าที่ของท่านผู้รู้

พระรามบัณฑิตผู้มีพระศองามดุจทองคำ มีพระพาหาใหญ่

ทรงครอบครองราชสมบัติอยู่ ๑๖,๐๐๐ ปี

ทสรถชาดกที่ ๗ จบ