๕. กฏาหกชาดก

๕ กฏาหกชาตกํ

พหุมฺปิ โส วิกตฺเถยฺยาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ วิกตฺถิกํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ ตสฺส วตฺถุํ เหฏฺฐา กถิตสทิสเมว ฯ

อตีเต ปน พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต มหาวิภโว อโหสิ ฯ ตสฺส ภริยา ปุตฺตํ วิชายิ ฯ ทาสีปิสฺส ตํ ทิวสเมว ปุตฺตํ วิชายิ ฯ เต เอกโตว วฑฺฒึสุ ฯ เสฏฺฐิปุตฺเต ปุพฺเพ เลขํ สิกฺขนฺเต ทาโสปิสฺส ผลกํ วหมาโน คนฺตฺวา เตเนว สทฺธึ เลขํ สิกฺขิ เทฺว ตโย โวหาเร อกาสิ ฯ โส อนุกฺกเมน วจนกุสโล โวหารกุสโล ยุวา อภิรูโป อโหสิ นาเมน กฏาหโก นาม ฯ โส เสฏฺฐิสฺส ฆเร ภณฺฑาคาริกกมฺมํ กโรนฺโต จินฺเตสิ น มํ อิเม สพฺพกาลํ ภณฺฑาคาริกกมฺเมว กาเรสฺสนฺติ กิญฺจิเทว โทสํ ทิสฺวา ตาเฬตฺวา พนฺธิตฺวา ลกฺขเณน องฺเกตฺวา ทาสปริโภเคนปิ ปริภุญฺชิสฺสนฺติ ปจฺจนฺเต โข ปน เสฏฺฐิสฺส สหายโกปิ เสฏฺฐี อตฺถิ ยนฺนูนาหํ เสฏฺฐิสฺส วจเนน เลขํ อาทาย ตตฺถ คนฺตฺวา อหํ เสฏฺฐิปุตฺโตติ วตฺวา ตํ เสฏฺฐึ วญฺเจตฺวา ตสฺส ธีตรํ คเหตฺวา สุขํ วเสยฺยนฺติ ฯ โส สยเมว ปณฺณํ คเหตฺวา อหํ อสุกนฺนาม มม ปุตฺตํ ตว สนฺติกํ ปหิณึ อาวาหวิวาหสมฺพนฺโธ นาม มยฺหํ ตยา ตุยฺหญฺจ มยา สทฺธึ ปฏิรูโป ตสฺมา ตฺวํ อิมสฺส ทารกสฺส อตฺตโน ธีตรํ ทตฺวา เอตํ ตตฺเถว วสาเปหิ อหํปิ โอกาสํ ลภิตฺวา อาคมิสฺสามีติ ลิขิตฺวา เสฏฺฐิสฺเสว มุทฺทิกาย ลญฺจิตฺวา ยถารุจิตํ ปริพฺพยญฺเจว คนฺธวตฺถาทีนิ จ คเหตฺวา ปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา เสฏฺฐึ ทิสฺวา วนฺทิตฺวา อฏฺฐาสิ ฯ อถ นํ เสฏฺฐี กุโต อาคโตสิ ตาตาติ ปุจฺฉิ ฯ พาราณสิโตติ ฯ กสฺส ปุตฺโตสีติ ฯ พาราณสีเสฏฺฐิสฺสาติ ฯ เกนตฺเถนาคโตสีติ ฯ ตสฺมึ ขเณ กฏาหโก อิทํ ทิสฺวา ชานิสฺสถาติ ปณฺณํ อทาสิ ฯ เสฏฺฐี ปณฺณํ วาเจตฺวา อิทานาหํ ชีวามิ นามาติ ตุฏฺฐจิตฺโต ธีตรํ ทตฺวา ปติฏฺฐาเปสิ ฯ ตสฺส ปริวาโร มหนฺโต อโหสิ ฯ โส ยาคุขชฺชกาทีสุ วา สุทฺธคนฺธวตฺถาทีสุ วา อุปนีเตสุ เอวมฺปิ นาม ยาคุํ ปจนฺติ เอวํ ขชฺชกํ เอวํ ภตฺตํ อโห ปจฺจนฺตวาสิกา นามาติ ยาคุอาทีนิ ครหติ อิเม ปจฺจนฺตวาสิภาเวเนว อหตสาฏเก วลญฺชิตุํ น ชานนฺติ คนฺเธปิ ปึสิตุํ ปุปฺผานิ คนฺถิตุํ น ชานนฺตีติ วตฺถกมฺมการาทโย ครหติ ฯ

โพธิสตฺโต ทาสํ อปสฺสนฺโต กฏาหโก น ทิสฺสติ กุหึ คโต ปริเยสถ นนฺติ สมนฺตา มนุสฺเส ปโยเชสิ ฯ เตสุ เอโก ตตฺถ คนฺตฺวา ตํ ทิสฺวาว สญฺชานิตฺวา อตฺตานํ อชานาเปตฺวา คนฺตฺวา โพธิสตฺตสฺส อาโรเจสิ ฯ โพธิสตฺโต, ตํ ปวุตฺตึ สุตฺวา อยุตฺตํ เตน กตํ คนฺตฺวา นํ คเหตฺวา อาคมิสฺสามีติ ราชานํ อาปุจฺฉิตฺวา มหนฺเตน ปริวาเรน นิกฺขมิ ฯ เสฏฺฐี กิร ปจฺจนฺตํ คจฺฉตีติ สพฺพตฺถ ปากโฏ ชาโต ฯ กฏาหโก เสฏฺฐี กิร อาคจฺฉตีติ สุตฺวา จินฺเตสิ น โส อญฺเญน การเณน อาคจฺฉติ มํ นิสฺสาเยวสฺส อาคมเนน ภวิตพฺพํ สเจ ปนาหํ ปลายิสฺสามิ ปุน อาคนฺตุํ น สกฺกา ภวิสฺสติ อตฺถิ ปเนส อุปาโย มม สามิกสฺส ปฏิปถํ คนฺตฺวา ทาสกมฺมํ กตฺวา ตเมว อาราเธสฺสามีติ ฯ โส ตโต ปฏฺฐาย ปริสมชฺเฌ เอวํ ภาสติ อญฺเญ พาลมนุสฺสา อตฺตโน พาลภาเวน มาตาปิตูนํ คุณํ อชานนฺตา เตสํ โภชนเวลาย อปจิติกมฺมํ อกตฺวา เตหิ สทฺธึเยว ภุญฺชนฺติ มยมฺปน มาตาปิตูนํ ปริภุญฺชนกาเล ปฏิคฺคหํ อุปเนม เขฬสรกํ อุปเนม โภชนานิ อุปเนม ปานียมฺปิ วีชนิมฺปิ คเหตฺวา อุปติฏฺฐามาติ ยาว สรีรวลญฺชนกาเล อุทกกลสํ อาทาย ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐานคมนา สพฺพํ ทาเสหิ สามิกานํ กตฺตพฺพกิจฺจํ ปกาเสสิ ฯ โส เอวํ ปุริสํ อุคฺคณฺหาเปตฺวา โพธิสตฺตสฺส ปจฺจนฺตสมีปํ อาคตกาเล สสฺสุรํ อโวจ ตาต มม กิร ปิตา ตุมฺหากํ ทสฺสนตฺถาย อาคจฺฉติ ตุมฺเห ขาทนียโภชนียํ ปฏิยาทาเปถ อหํ ปณฺณาการํ คเหตฺวา ปฏิปถํ คมิสฺสามีติ ฯ โส สาธุ ตาตาติ สมฺปฏิจฺฉิ ฯ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๗๑๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. กฏาหกชาดก”