๓. ตุณฑิลชาดก
ตุณฺฑิลชาตกํ
นวจฺฉทฺทเกติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ มรณภีรุกภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ
โส กิร สาวตฺถีวาสี กุลปุตฺโต สาสเน ปพฺพชิตฺวา มรณ- ภีรุโก อโหสิ ฯ อปฺปมตฺตกมฺปิ สาขาจลนํ ทณฺฑกปตนํ สกุณ- จตุปฺปทสทฺทํ วา อญฺญํ วา สทฺทํ ตถารูปํ สุตฺวา มรณภยตชฺชิโต หุตฺวา กุจฺฉิยํ ปวิฏฺฐสทิโส วิย กมฺเปนฺโต วิจรติ ฯ ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส อสุกภิกฺขุ กิร มรณภีรุโก อปฺปมตฺตกมฺปิ สทฺทํ สุตฺวา วิรวนฺโต วิจรติ ปลายติ อิเมสญฺจ สตฺตานํ มรณเมว ธุวํ ชีวิตํ อธุวนฺติ โยนิโส มนสิกาตพฺพนฺติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กาย นุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต ตํ ภิกฺขุํ ปกฺโกสาเปตฺวา สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ มรณภีรุโกติ อาม ภนฺเตติ เตน ปฏิญฺญาเต น ภิกฺขเว อิทาเนว ปุพฺเพเปส มรณภีรุโกเยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ
อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต สูกริยา กุจฺฉิมฺหิ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ ฯ สูกรี ปริปุณฺณคพฺภา เทฺว โปตเก วิชายิ ฯ สา เอกทิวสํ เต คเหตฺวา เอกสฺมึ อาวาเฏ นิปชฺชิ ฯ อเถกา พาราณสีคามทฺวารวาสินี มหลฺลิกา อิตฺถี กปฺปาสกฺเขตฺตโต ปจฺฉิปูรํ กปฺปาสํ อาทาย ยฏฺฐิยา ภูมึ อาโกเฏนฺตี อาคจฺฉิ ฯ สูกรี ตํ สทฺทํ สุตฺวา มรณภเยน ปุตฺตเก ฉฑฺเฑตฺวา ปลายิ ฯ มหลฺลิกา สูกรโปตเก ทิสฺวา ปุตฺตสญฺญํ ปฏิลภิตฺวา ปจฺฉิยํ ปกฺขิปิตฺวา ฆรํ เนตฺวา เชฏฺฐสฺส มหาตุณฺฑิโล กนิฏฺฐสฺส จุลฺลตุณฺฑิโลติ นามํ กตฺวา เต ปุตฺตเก วิย โปเสสิ ฯ เต อปรภาเค วฑฺฒิตฺวา ถูลสรีรา อเหสุํ ฯ มหลฺลิกา อิเม โน มูเลน เทหีติ วุจฺจมานาปิ ปุตฺตา เมติ วตฺวา กสฺสจิ น เทติ ฯ อเถกสฺมึ ฉณกาเล ธุตฺตา สุรํ ปิวนฺตา มํเส ขีเณ กุโต นุ โข มํสํ ลภิสฺสามาติ วีมํสนฺตา มหลฺลิกาย เคเห สูกรานํ อตฺถิภาวํ ญตฺวา สุรํ คเหตฺวา ตตฺถ คนฺตฺวา อมฺม มูลํ คเหตฺวา เอกํ โน สูกรํ เทหีติ อาหํสุ ฯ สา อลํ ตาตา ปุตฺตา เม เอเต ปุตฺตํ นาม มํสํ ขาทนตฺถาย กีณนฺตานํ ททนฺตา นาม น อตฺถีติ ปฏิกฺขิปิ ฯ ธุตฺตา อมฺม มนุสฺสานํ สูกรา นาม ปุตฺตา น โหนฺติ เต เทหิ โนติ ปุนปฺปุนํ ยาจนฺตาปิ อลภิตฺวา มหลฺลิกํ สุรํ ปาเยตฺวา มตฺตกาเล อมฺม สูกเรหิ กึ กริสฺสสิ มูลํ คเหตฺวา ปริพฺพยํ กโรหีติ ตสฺสา หตฺเถ กหาปเณ ฐปยึสุ ฯ สา กหาปเณ คเหตฺวา ตาตา มหาตุณฺฑิลํ ทาตุํ น สกฺโกมิ จุลฺลตุณฺฑิลํ ปน คณฺหถาติ อาห ฯ กหํ โสติ ฯ อสุกสฺมึ คจฺเฉติ ฯ สทฺทมสฺส เทหีติ ฯ อาหารํ น ปสฺสามีติ ฯ ธุตฺตา มูเลเนกํ ภตฺตปาฏึ อาหราเปสุํ ฯ มหลฺลิกา ตํ คเหตฺวา ทฺวาเร ฐปิตํ สูกรโทณึ ปูเรตฺวา โทณิสมีเป อฏฺฐาสิ ฯ ตึสมตฺตา ธุตฺตา ปาสหตฺถา ตตฺเถว อฏฺฐํสุ ฯ มหลฺลิกา ตาต จุลฺลตุณฺฑิล เอหิ เรติ ตสฺส สทฺทมทาสิ ฯ ตํ สุตฺวา มหาตุณฺฑิโล เอตฺตกํ กาลํ มม มาตรา น จุลฺลตุณฺฑิลสฺส สทฺโท ทินฺนปุพฺโพ มญฺเญว ปฐมํ สทฺทายติ อวสฺสํ อชฺช อมฺหากํ ภยํ อุปฺปนฺนํ ภวิสฺสตีติ อญฺญาสิ ฯ โส ตํ อามนฺเตตฺวา ตาต มม มาตา ตํ ปกฺโกสติ คจฺฉ ตาว ชานาหีติ ฯ โส คจฺฉา นิกฺขมิตฺวา ภตฺตโทณิสมีเป เตสํ ฐิตภาวํ ทิสฺวา อชฺช เม มรณํ อุปฺปนฺนนฺติ มรณภยตชฺชิโต นิวตฺเตตฺวา กมฺปมาโน ภาตุ สนฺติกํ คนฺตฺวา สณฺฐาเรตุํ นาสกฺขิ กมฺปมาโน ปริพฺภมติ ฯ มหาตุณฺฑิโล ตํ ทิสฺวา ตาต ตฺวํ ปน อชฺช ปเวธสิ ปวิสนฏฺฐานํ โอโลเกสิ กึ นาเมตํ กโรสีติ ปุจฺฉิ ฯ โส อตฺตนา ทิฏฺฐการณํ กเถนฺโต ปฐมํ คาถมาห