๔. สุมังคลชาดก

สุมงฺคลชาตกํ

ภุสมฺหิ กุทฺโธติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ราโชวาทสุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ ฯ ตทา ปน สตฺถา โกสลรญฺญา ยาจิโต อตีตํ อาหริ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺโต รชฺชํ กาเรนฺโต มหาทานํ ปวตฺเตสิ ฯ ตสฺส สุมงฺคโล นาม อุยฺยานปาโล อโหสิ ฯ อเถโก ปจฺเจกพุทฺโธ นนฺทมูลกปพฺภารา นิกฺขมิตฺวา จาริกญฺจรมาโน พาราณสึ ปตฺวา อุยฺยาเน วสิตฺวา ปุนทิวเส นครํ ปิณฺฑาย ปาวิสิ ฯ ตเมนํ ราชา ทิสฺวา ปสนฺนจิตฺโต วนฺทิตฺวา ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ราชาสเน นิสีทาเปตฺวา นานคฺครเสหิ ขาทนียโภชนีเยหิ ปริวิสิตฺวา อนุโมทนํ สุตฺวา ปสนฺนจิตฺโต อตฺตโน อุยฺยาเน วสนตฺถาย ปฏิญฺญํ คเหตฺวา อุยฺยานํ เปเสตฺวา สยมฺปิ ภุตฺตปาตราโส คนฺตฺวา รตฺติฏฺฐาน- ทิวาฏฺฐานาทีนิ สํวิทหิตฺวา สุมงฺคลํ นาม อุยฺยานปาลํ เวยฺยาวจฺจกรํ ทตฺวา นครํ ปาวิสิ ฯ ปจฺเจกพุทฺโธ ตโต ปฏฺฐาย นิวทฺธํ ราชเคเห ภุญฺชนฺโต ตตฺถ จิรํ วสิ ฯ สุมงฺคโลปิ นํ สกฺกจฺจํ อุปฏฐหิ ฯ อเถกทิวสํ ปจฺเจกพุทฺโธ สุมงฺคลํ อามนฺเตตฺวา อหํ กติปาหํ อสุกคามํ นาม นิสฺสาย วสิตฺวา อาคมิสฺสามิ รญฺโญ อาโรเจยฺยาสีติ วตฺวา ปกฺกามิ ฯ สุมงฺคโลปิ รญฺโญ อาโรเจสิ ฯ ปจฺเจกพุทฺโธ กติปาหํ ตตฺถ วสิตฺวา สายํ สุริเย อตฺถงฺคเต ตํ อุยฺยานํ ปจฺจาคมิ ฯ สุมงฺคโล ตสฺส อาคมนภาวํ อชานนฺโต อตฺตโน เคหํ อคมาสิ ฯ ปจฺเจกพุทฺโธปิ ปตฺตจีวรํ ปฏิสาเมตฺวา โถกํ จงฺกมิตฺวา ปาสาณผลเก นิสีทิ ฯ ตํ ทิวสํ ปน อุยฺยานปาลสฺส ฆรํ ปาหุนกา อาคมึสุ ฯ เตสํ สูปพฺยญฺชนตฺถาย อุยฺยาเน อภยลทฺธํ มิคํ มาเรสฺสามีติ ธนุํ อาทาย อุยฺยานํ คนฺตฺวา มิคํ อุปธาเรนฺโต ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวา มหามิโค ภวิสฺสตีติ สญฺญาย สรํ สนฺนหิตฺวา วิชฺฌิ ฯ ปจฺเจกพุทฺโธ สีสํ วิวริตฺวา สุมงฺคลาติ อาห ฯ โส ภยปฺปตฺโต หุตฺวา ภนฺเต อหํ ตุมฺหากํ อาคตภาวํ อชานนฺโต มิโคติ สญฺญาย วิชฺฌึ ขมถ เมติ วตฺวา โหตุ อิทานิ กึ กริสฺสสิ เอหิ สรํ ลุญฺจิตฺวา คณฺหาติ วุตฺเต วนฺทิตฺวา สรํ ลุญฺจิ ฯ มหตี เวทนา อุปฺปชฺชิ ฯ ปจฺเจกพุทฺโธ ตตฺเถว ปรินิพฺพายิ ฯ อุยฺยานปาโล สเจ ราชา ชานิสฺสติ น เม ชีวิตํ ทสฺสตีติ ปุตฺตทารํ คเหตฺวา ปลายิ ฯ ตาวเทว ปจฺเจกพุทฺโธ ปรินิพฺพุโตติ เทวตานุภาเวน สกลนครํ เอกโกลาหลํ ชาตํ ฯ ปุนทิวเส มนุสฺสา อุยฺยานํ คนฺตฺวา ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวา อุยฺยานปาโล ปจฺเจกพุทฺธํ มาเรตฺวา ปลาโตติ รญฺโญ กถยึสุ ฯ ราชา มหนฺเตน ปริวาเรน คนฺตฺวา สตฺตาหํ สรีรปูชํ กตฺวา มหนฺเตน สกฺกาเรน ฌาเปตฺวา ธาตุโย อาทาย เจติยํ กตฺวา ตํ ปูเชนฺโต ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสิ ฯ สุมงฺคโลปิ เอกสํวจฺฉรํ วีตินาเมตฺวา รญฺโญ จิตฺตํ ชานิสฺสามีติ อาคนฺตฺวา เอกํ อมจฺจํ ปสฺสิตฺวา มยิ รญฺโญ จิตฺตํ ชานาหีติ อาห ฯ โส รญฺโญ สนฺติเก ตสฺส คุณํ กเถสิ ฯ ราชา อสุณนฺโต วิย อโหสิ ฯ อถ อมจฺโจ ปุน กิญฺจิ อกเถตฺวา รญฺโญ อนตฺตมนภาวํ สุมงฺคลสฺส กเถสิ ฯ โส ทุติยสํวจฺฉเรปิ อาคนฺตฺวา ตเถว ราชา ตุณฺหี อโหสิ ฯ ตติยสํวจฺฉเร คนฺตฺวา ปุตฺตทารํ คเหตฺวาว อาคญฺฉิ ฯ อมจฺโจ รญฺโญ มุทุภาวํ ญตฺวา ตํ ราชทฺวาเร ฐเปตฺวา ตสฺส อาคตภาวํ รญฺโญ กเถสิ ฯ ราชา ตํ ปกฺโกสาเปตฺวา ปฏิสนฺถารํ กตฺวา สุมงฺคล กสฺมา ตยา มม ปุญฺญกฺเขตฺโต ปจฺเจกพุทฺโธ มาริโตติ ปุจฺฉิ ฯ โส นาหํ เทว ปจฺเจกพุทฺธํ มาเรมิ อปิ จ โข อิมินา นาม การเณน อิทํ นาม อกาสินฺติ ตํ ปวตฺตึ อาจิกฺขิ ฯ อถ นํ ราชา เตนหิ มา ภายีติ สมสฺสาเสตฺวา ปุน อุยฺยานปาลเมว อกาสิ ฯ อถ นํ โส อมจฺโจ ปุจฺฉิ เทว กสฺมา ตุมฺเห เทฺว วาเร สุมงฺคลสฺส คุณํ สุตฺวาปิ กิญฺจิ อกถยิตฺวา กสฺมา ปน ตติยวาเร สุตฺวา ตํ ปกฺโกสิตฺวา อนุกมฺปิตฺถาติ ฯ ราชา ตาต รญฺญา นาม กุทฺเธน สหสา กิญฺจิ กาตุํ น วฏฺฏติ เตนาหํ ปุพฺเพ ตุณฺหี หุตฺวา ตติยวาเร สุมงฺคเล มม จิตฺตสฺส มุทุภาวํ ญตฺวา ตํ ปกฺโกสาเปสินฺติ ราชวตฺตํ กเถนฺโต อิมา คาถา อาห

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๒,๔๗๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. สุมังคลชาดก”