๘. สังวรชาดก

๘ สํวรมหาราชชาตกํ ฯ

ชานนฺโต โน มหาราชาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต เอกํ โอสฏฺฐวิริยํ ภิกฺขุํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

โส กิร สาวตฺถิวาสี กุลปุตฺโต สตฺถุ ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ปพฺพชิตฺวา ลทฺธุปสมฺปโท อาจริยุปชฺฌายวตฺตํ ปูเรนฺโต อุภยานิ ปาฏิโมกฺขานิ ปคุณานิ กตฺวา ปริปุณฺณปญฺจวสฺโส กมฺมฏฺฐานํ คเหตฺวา อรญฺเญ วสิสฺสามีติ อาจริยุปชฺฌาเย อาปุจฺฉิตฺวา โกสลรฏฺเฐ เอกํ ปจฺจนฺตคามํ คนฺตฺวา ตตฺถ อิริยาปเก ปสนฺเนหิ มนุสฺเสหิ ปณฺณสาลํ กตฺวา อุปฏฺฐยมาโน วสฺสํ อุปคนฺตฺวา ยุญฺชนฺโต ฆเฏนฺโต วายมนฺโต อารทฺเธน วิริเยน เตมาสํ กมฺมฏฺฐานํ ภาเวตฺวา โอภาสมตฺตมฺปิ อุปฺปาเทตุํ อสกฺโกนฺโต จินฺเตสิ อทฺธา อหํ สตฺถารา เทสิเตสุ จตูสุ ปุคฺคเลสุ ปทปรโม กึ เม อรญฺญวาเสน เชตวนํ คนฺตฺวา ตถาคตสฺส รูปสิรึ ปสฺสนฺโต มธุรธมฺมเทสนํ สุณนฺโต วีตินาเมสฺสามีติ ฯ โส วิริยํ โอสชฺชิตฺวา ตโต นิกฺขมนฺโต อนุปุพฺเพน เชตวนํ คนฺตฺวา อาจริยุปชฺฌาเยหิ เจว สนฺทิฏฺฐสมฺภตฺเตหิ จ อาคมนการณํ ปุฏฺโฐ ตมตฺถํ กเถตฺวา เตหิ กสฺมา เอวมกาสีติ ครหิตฺวา สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา กึ ภิกฺขเว อนิจฺฉมานํ ภิกฺขุํ อานยิตฺถาติ วุตฺเต อยํ ภนฺเต วิริยํ โอสชฺชิตฺวา อาคโตติ อาโรจิเต ฯ สตฺถา สจฺจํ กิราติ ปุจฺฉิตฺวา สจฺจนฺติ วุตฺเต กสฺมา ภิกฺขุ วิริยํ โอสชฺชิ อิมสฺมึ หิ สาสเน กุสิตปุคฺคลสฺส อคฺคผลํ อรหตฺตผลํนาม นตฺถิ อารทฺธวิริยา อธิคมธมฺมํ อาราเธนฺติ ตฺวํ โข ปน ปุพฺเพ วิริยํ วา โอวาทกฺขโม เตเนว การเณน พาราณสิรญฺโญ ปุตฺตสตสฺส สพฺพกนิฏฺโฐ หุตฺวาปิ ปณฺฑิตานํ โอวาเท ฐตฺวา เสตจฺฉตฺตํ ปตฺโตสีติ วตฺวา อตีตํ อาหริ

อตีเต พาราณสึ ปตฺเตเนว เตน เตน สงฺคหวตฺถุนา อาพนฺธิตฺวา สงฺคณฺหิ ฯ สพฺเพสํ ปิโย อโหสิ มนาโป ฯ อปรภาเค ราชานํ มรณมญฺเจ นิสินฺนํ อมจฺจา ปุจฺฉึสุ เทว ตุมฺหากํ อจฺจเยน เสตจฺฉตฺตํ กสฺส ทสฺสามาติ ฯ ตาต มม ปุตฺตา สพฺเพปิ เสตจฺฉตฺตสฺส สามิโน โย ปน ตุมฺหากํ มนํ คณฺหติ ตสฺเสว เสตจฺฉตฺตํ ทเทยฺยาถาติ ฯ เต ตสฺมึ กาลกเต ตสฺส สรีรปริหารํ กตฺวา สตฺตเม ทิวเส สนฺนิปติตฺวา รญฺญา โย ตุมฺหากํ มนํ คณฺหติ ตสฺส ฉตฺตํ อุสฺสาเปยฺยาถาติ วุตฺตํ อมฺหากญฺจ อยํ สํวรกุมาโร มนํ คณฺหตีติ ตสฺส กาญฺจนมาลํ เสตจฺฉตฺตํ อุสฺสาปยึสุ ฯ สํวรมหาราชา โพธิสตฺตสฺส โอวาเท ฐตฺวา ธมฺเมน รชฺชํ กาเรสิ ฯ อิตเร เอกูนสตกุมารา ปิตา กิร โน กาลกโต สํวรกุมารสฺส กิร ฉตฺตํ อุสฺสาเปสุํ โส สพฺพกนิฏฺโฐ ตสฺส ฉตฺตํ น ปาปุณาติ สพฺพเชฏฺฐสฺส ฉตฺตํ อุสฺสาเปสฺสามาติ สพฺเพ เอกโต อาคนฺตฺวา ฉตฺตํ วา โน เทตุ ยุทฺธํ วาติ สํวรมหาราชสฺส ปณฺณํ เปเสตฺวา นครํ อุปฺปรุนฺธึสุ ฯ ราชา โพธิสตฺตสฺส ตํ ปวุตฺตึ อาโรเจตฺวา อิทานิ กึ กโรมาติ ปุจฺฉิ ฯ มหาราช ตว ภาติเกหิ สทฺธึ ยุชฺฌนกิจฺจํ นตฺถิ ตฺวํ ปิตุ สนฺตกํ ธนํ เอกูนสตโกฏฺฐาเส กตฺวา เอกูนสตภาติกานํ เปเสตฺวา อิมํ ตุมฺหากํ ปิตุ สนฺตกํ โกฏฺฐาสํ คณฺหถ นาหํ ตุมฺเหหิ สทฺธึ ยุชฺฌามีติ สาสนํ ปหิณาหีติ ฯ โส ตถา อกาสิ ฯ อถสฺส สพฺพเชฏฺฐกภาติโก อุโปสถกุมาโรนาม เสเส อามนฺเตตฺวา ตาตา ราชานํนาม อภิภวิตุํ สมตฺโถ นตฺถิ อยญฺจ โน กนิฏฺฐภาติโก ปฏิสตฺตุปิ หุตฺวา น ติฏฺฐติ อมฺหากํ ปิตุ สนฺตกํ เปเสตฺวา นาหํ ตุมฺเหหิ สทฺธึ ยุชฺฌามีติ เปเสสิ น โข ปน มยํ สพฺเพ เอกกฺขเณ ฉตฺตํ อุสฺสาเปม เอกสฺเสว ฉตฺตํ ทสฺสาม อยเมว ราชา โหตุ เอถ นํ ปสฺสิตฺวา ราชกุฏุมฺพํ ปฏิจฺฉาเปตฺวา อมฺหากํ ชนปทเมว คจฺฉามาติ อาห ฯ อถ เต สพฺเพปิ กุมารา นครทฺวารํ วิวราเปตฺวา ปฏิสตฺตุโน อหุตฺวา นครํ ปวิสึสุ ฯ ราชาปิ เตสํ อมจฺเจหิ สกฺการํ คาหาเปตฺวา ปฏิมคฺคํ เปเสสิ ฯ กุมารา มหนฺเตน ปริวาเรน ปตฺติกาว อาคนฺตฺวา ราชนิเวสนํ อภิรุยฺหิตฺวา สํวรมหาราชสฺส นิปจฺจนาการํ ทสฺเสตฺวา นีจาสเน นิสีทึสุ ฯ สํวรมหาราชา เสตจฺฉตฺตสฺส เหฏฺฐา สีหาสเน นิสีทิ ฯ มหนฺโต ยโส มหนฺตํ สิริโสภคฺคํ อโหสิ ฯ โอโลกิโตโลกิตฏฺฐานํ กมฺปติ ฯ อุโปสถกุมาโร สํวรมหาราชสฺส สิริวิภวํ โอโลเกตฺวา อมฺหากํ ปิตา อตฺตโน อจฺจเยน สํวรกุมารสฺส ราชภาวํ ญตฺวา อญฺเญ อมฺหากํ ชนปเท ทตฺวา อิมสฺส น อทาสีติ จินฺเตตฺวา เตน สทฺธึ สลฺลปนฺโต ติสฺโส คาถา อภาสิ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๒,๙๙๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. สังวรชาดก”