๓ ชวนหํสชาตกํ ฯ

อิเธว หํส นิปตาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต ทฬฺหธมฺม- ธนุคฺคหสุตฺตนฺตเทสนํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ภควตา หิ เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว จตฺตาโร ทฬฺหธมฺมา ธนุคฺคหา สุสิกฺขิตา กตหตฺถา กตุปาสนา จตุทฺทิสา ฐิตา อสฺสุ อเถโก ปุริโส อาคจฺเฉยฺย อหํ อิเมสํ จตุนฺนํ ทฬฺหธมฺมานํ ธนุคฺคหานํ สุสิกฺขิตานํ กตหตฺถานํ กตุปาสนานํ จตุทฺทิสา กณฺเฑ ขิตฺเต อปฺปติเต ปฐวิยํ คเหตฺวา อาคมิสฺสามีติ ฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว ชเวน ชวนฺโต ปุริโส ปรเมน ชเวน สมนฺนาคโตติ เอวํ ภนฺเตติ ยถา จ ภิกฺขเว ตสฺส ปุริสสฺส ชโว ยถา จ จนฺทิมสุริยานํ ชโว ตโต สีฆตโร ยถา จ ภิกฺขเว ตสฺส ปุริสสฺส ชโว ยถา จ ยาว เทวตา จนฺทิมสุริยานํ ปุรโต ธาวนฺติ ตาสํ เทวตานํ ชโว ตโต สีฆตโร ยถา จ ภิกฺขเว ตสฺส ปุริสสฺส ชโว ตาสํ เทวตานํ ชโว ตโต สีฆตรํ อายุสํขารา ขียนฺติ ตสฺมาติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ อุปฺปนฺนานิ กามราคปิปาสานิ ปชหิสฺสาม น จ โน กามราคปิปาสานิ จิตฺตํ ปริยาทาย ฐสฺสนฺติ อปฺปมตฺตา ภวิสฺสามาติ เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพนฺติ อิมสฺส สุตฺตสฺส กถิตทิวสโต ปฏฺฐาย ทุติยทิวเส ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส สตฺถา อตฺตโน พุทฺธวิสเย ฐตฺวา อิเมสํ สตฺตานํ อายุสํขาเร อิตเร ทุพฺพเล กตฺวา ปริทสฺเสนฺโต ปุถุชฺชนภิกฺขู อติวิย สนฺตาสํ ปาเปสิ อโห พุทฺธพลนฺนามาติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กาย นุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมาย นามาติ วุตฺเต อนจฺฉริยํ ภิกฺขเว สฺวาหํ อิทานิ สพฺพญฺญุตํ ปตฺโต สตฺตานํ อายุสํขารํ อิตรภาวํ ทสฺเสตฺวา ภิกฺขู สํเวเชตฺวา ธมฺมํ เทเสมิ มยา หิ ปุพฺเพ อเหตุกหํสโยนิยํ นิพฺพตฺเตนาปิ สํขารานํ อิตรภาวํ ทสฺเสตฺวา พาราณสิราชานํ อาทึ กตฺวา สกลราชปริสํ สํเวเชตฺวา ธมฺโม เทสิโตติ วตฺวา อตีตํ อาหริ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต ชวนหํสโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา นวุติหํสสหสฺสปริวุโต จิตฺตกูเฏ วสติ ฯ โส เอกทิวสํ ชมฺพูทีปตเล เอกสฺมึ สเร สปริวาโร สยํชาตสาลึ ขาทิตฺวา อากาเสว สุวณฺณกิลญฺชํ ปฏฺฐเปนฺโต วิย มหนฺเตน ปริวาเรน พาราณสินครสฺส มตฺถเกน มนฺทมนฺทาย วิลาสคติยา จิตฺตกูฏํ คจฺฉติ ฯ อถ นํ พาราณสิราชา ทิสฺวา อิมินาปิ มาทิเสน รญฺญา ภวิตพฺพนฺติ อมจฺจานํ วตฺวา ตสฺมึ สิเนหํ อุปฺปาเทตฺวา มาลาคนฺธวิเลปนํ คเหตฺวา มหาสตฺตํ โอโลเกนฺโต สพฺพตุริยานิ ปคฺคณฺหาเปสิ ฯ มหาสตฺโต ตํ อตฺตโน สกฺการํ กโรนฺตํ ทิสฺวา หํเส ปุจฺฉิ ราชา มม เอวรูปํ สกฺการํ กโรนฺโต กึ ปจฺจาสึสตีติ ฯ ตุมฺเหหิ สทฺธึ มิตฺตภาวํ เทวาติ ฯ เตนหิ รญฺโญ อมฺเหหิ สทฺธึ มิตฺตภาโว โหตูติ รญฺญา สทฺธึ มิตฺตภาวํ กตฺวา ปกฺกามิ ฯ อเถกทิวสํ รญฺโญ อุยฺยานํ คตกาเล อโนตตฺตทหํ คนฺตฺวา เอเกน ปกฺเขน อุทกํ เอเกน จนฺทนจุณฺณํ อาทาย ราชานํ เตน อุทเกน นฺหาเปตฺวา จนฺทนจุณฺเณน โอกิริตฺวา มหาชนสฺส ปสฺสนฺตสฺเสว สปริวาโร จิตฺตกูฏํ อคมาสิ ฯ ตโต ปฏฺฐาย ราชา มหาสตฺตํ ทฏฺฐุกาโม สหาโย เม อชฺช อาคมิสฺสตีติ อาคมนมคฺคํ โอโลเกนฺโต อจฺฉติ ฯ ตทา มหาสตฺตสฺส กนิฏฺฐา เทฺว หํสโปตกา สุริเยน สทฺธึ ชวิสฺสามาติ มนฺเตตฺวา มหาสตฺตสฺส อาโรเจสุํ มยํ สุริเยน สทฺธึ ชวิสฺสามาติ ฯ ตาต สุริยเวโค นาม สีโฆ สุริเยน ชวิตุํ น สกฺขิสฺสถ อนฺตราว วินสฺสิสฺสถ มา คมิตฺถาติ ฯ เต ทุติยํปิ ตติยํปิ ยาจึสุ ฯ โพธิสตฺโตปิ เต ยาวตติยวาเรปิ นิวาเรติเยว ฯ เต มานถทฺธา อตฺตโน พลํ อชานนฺตา มหาสตฺตสฺส อนาจิกฺขิตฺวาว สุริเยน สทฺธึ ชวิสฺสามาติ สุริเย อนุคฺคเตเยว คนฺตฺวา ยุคนฺธรมตฺถเก นิสีทึสุ ฯ มหาสตฺโต เต อทิสฺวา กหํ นุโข เต คตาติ ปุจฺฉิตฺวา ตํ ปวุตฺตึ สุตฺวา จินฺเตสิ เต สุริเยน สทฺธึ ชวิตุํ น สกฺขิสฺสนฺติ อนฺตราว นสฺสิสฺสนฺติ ชีวิตทานํ เตสํ ทสฺสามีติ ฯ โสปิ คนฺตฺวา ยุคนฺธรมตฺถเกเยว นิสีทิ ฯ อถ อุคฺคเต สุริยมณฺฑเล หํสโปตกา อุปฺปติตฺวา สุริเยน สทฺธึ ปกฺขนฺทึสุ ฯ มหาสตฺโตปิ เตหิ สทฺธึ ปกฺขนฺทิ ฯ กนิฏฺฐภาติโก ยาว ปุพฺพณฺหสมยา ชวิตฺวา กิลมิ ฯ ปกฺขสนฺธีสุ อคฺคิอุฏฺฐานกาโล วิย อโหสิ โส โพธิสตฺตสฺส สญฺญํ อทาสิ ภาติก น สกฺโกมีติ ฯ อถ นํ มหาสตฺโต มา ภายิ ชีวิตนฺเต ทสฺสามีติ ปกฺขปญฺชเรน ปริกฺขิปิตฺวา อสฺสาเสตฺวา จิตฺตกูฏปพฺพตํ เนตฺวา หํสานํ มชฺเฌ ฐเปตฺวา ปุน ปกฺขนฺทิตฺวา สุริยํ ปตฺวา อิตเรน สทฺธึ ปายาสิ ฯ โสปิ ยาว อุปกฏฺฐมชฺฌนฺติกา สุริเยน สทฺธึ ชวิตฺวา กิลมิ ฯ ปกฺขสนฺธีสุ อคฺคิอุฏฺฐานกาโล วิย อโหสิ ฯ ตโต โพธิสตฺตสฺส สญฺญํ อทาสิ ภาติก น สกฺโกมีติ ฯ ตํปิ มหาสตฺโต ตเถว สมสฺสาเสตฺวา ปกฺขปญฺชเรนาทาย จิตฺตกูฏเมว อคมาสิ ฯ ตสฺมึ ขเณ สุริโย นภมชฺฌํ ปาปุณิ ฯ อถ มหาสตฺโต อชฺช มม สรีรพลํ วิมํสิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา เอกเวเคเนว ปกฺขนฺทิตฺวา ยุคนฺธรมตฺถเก นิสีทิตฺวา ตโต อุปฺปติตฺวา เอกเวเคเนว สุริยํ ปาปุณิตฺวา กาเลน ปุรโต กาเลน ปจฺฉโต ชวิตฺวา จินฺเตสิ มยฺหํ สุริเยน สทฺธึ ชวนํ นาม นิรตฺถกํ อโยนิโสมนสิการสมฺภูตํ กึ เม อิมินา พาราณสึ คนฺตฺวา มม สหายสฺส รญฺโญ อตฺถยุตฺตํ ธมฺมยุตฺตํ กถํ กเถสฺสามีติ ฯ โส นิวตฺติตฺวา สุริเย นภมชฺฌํ อนติกฺกนฺเตเยว สกลจกฺกวาฬคพฺภํ อนฺตนฺเตน อนุสํยายิตฺวา เวคํ ปริหาเปนฺโต สกลชมฺพูทีปํ อนฺตนฺเตน อนุสํยายิตฺวา พาราณสึ ปาปุณิ ฯ ทฺวาทสโยชนิกํ สกลนครํ หํสฉนฺนํ วิย อโหสิ ฉิทฺทํ นาม น ปญฺญายิ อนุกฺกเมน เวเค ปริหาเปนฺเต อากาเส ฉิทฺทานิ ปญฺญายึสุ ฯ มหาสตฺโต เวคํ ปริหาเปตฺวา อากาสโต โอตริตฺวา สีหปญฺชรสฺส อภิมุขฏฺฐาเน อฏฺฐาสิ ฯ ราชา อาคโต เม สหาโยติ โสมนสฺสปฺปตฺโต ตสฺส นิสีทนตฺถาย กาญฺจนปีฐํ ปญฺญาเปตฺวา สมฺม ปวิส อิธ นิสีทาติ วตฺวา ปฐมํ คาถมาห