๖. สุรุจิชาตกํ ฯ

มเหสี รุจิโน ภริยาติ อิทํ สตฺถา สาวตฺถิยํ อุปนิสฺสาย ปุพฺพาราเม มิคารมาตุ ปาสาเท วิหรนฺโต วิสาขาย มหาอุปาสิกาย ลทฺเธ อฏฺฐ วเร อารพฺภ กเถสิ ฯ

สา หิ เอกทิวสํ เชตวเน ธมฺมกถํ สุตฺวา ภควนฺตํ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆหิ สฺวาตนาย นิมนฺเตตฺวา ปกฺกามิ ฯ ตสฺสา ปน รตฺติยา อจฺจเยน จาตุทฺทีปิโก มหาเมโฆ วสฺสิ ฯ ภควา ภิกฺขู อามนฺเตตฺวา ยถา ภิกฺขเว เชตวเน วสฺสติ เอวํ จตูสุ ทีเปสุ วสฺสติ โอวสฺสาเปถ ภิกฺขเว กายํ ปจฺฉิมโก มหาเมโฆติ วตฺวา โอวสฺสาปิตกาเล ภิกฺขูหิ สทฺธึ อิทฺธิพเลน เชตวเน อนฺตรหิโต วิสาขาย โกฏฺฐเก ปาตุรโหสิ ฯ อุปาสิกา อจฺฉิริยํ วต โภ อพฺภูตํ วต โภ ตถาคตสฺส มหิทฺธิตา มหานุภาวตา ยตฺร หิ นาม ชณฺณุมตฺเตสุปิ โอเฆสุ วตฺตมาเนสุ กฏิมตฺเตสุปิ โอเฆสุ วตฺตมาเนสุ น หิ นาม เอกภิกฺขุสฺสาปิ ปาทา วา จีวรานิ วา อลฺลานิ ภวิสฺสนฺตีติ ตุฏฺฐหฏฺฐา อุทคฺคา พุทฺธปฺปมุขํ ภิกฺขุสงฺฆํ ปริวีสิตฺวา กตภตฺตกจฺจํ ภควนฺตํ เอตทโวจ อฏฺฐาหํ ภนฺเต ภควนฺตํ วรานิ ยาจามีติ ฯ อติกฺกนฺตวรา โข วิสาเข ตถาคตาติ ฯ ยานิ จ ภนฺเต โว กปฺปิยานิ ยานิ จ อนวชฺชานิ ตานิ วรานิ ภนฺเต อหํ ยาจามีติ อาห ฯ วเทหิ วิสาเขติ ฯ อิจฺฉามิหํ ภนฺเต ภิกฺขุสงฺฆสฺส ยาวชีวํ วสฺสิกสาฏิกํ ทาตุํ อาคนฺตุกภตฺตํ ทาตุํ คมิกภตฺตํ ทาตุํ คิลานภตฺตํ ทาตุํ คิลานุปฏฺฐากภตฺตํ ทาตํ คิลานเภสชฺชํ ทาตุํ ธุวยาคุํ ทาตุํ ภิกฺขุนีสงฺฆสฺส อุทกสาฏกํ ทาตุนฺติ ฯ สตฺถา ปน กึ วิสาเข ตฺวํ อตฺถวสํ สมฺปสฺสมานา ตถาคตํ อฏฺฐ วรานิ ยาจสีติ ปุจฺฉิตฺวา ตาย อฏฺฐวรานิสํเส กถิเต สาธุ สาธุ วิสาเข อิมานิสํเส สมฺปสฺสมานา ตถาคตํ อฏฺฐ วรานิ ยาจสีติ วตฺวา อนุชานามิ เต วิสาเข อฏฺฐ วรานีติ อฏฺฐ วเร ทตฺวา อนุโมทนํ กตฺวา ปกฺกามิ ฯ อเถกทิวสํ สตฺถริ ปุพฺพาราเม วิหรนฺเต ภิกฺขู ธมฺมสภายํ กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ อาวุโส วิสาขา มหาอุปาสิกา มาตุคามตฺตภาเว ฐตฺวาปิ ทสพลสฺส สนฺติกา อฏฺฐ วเร ลภิ อโห มหาคุณาติ ฯ สตฺถา อาคนฺตฺวา กายนุตฺถ ภิกฺขเว เอตรหิ กถาย สนฺนิสินฺนาติ ปุจฺฉิตฺวา อิมายนามาติ วุตฺเต น ภิกฺขเว อิทาเนว วิสาขา มม สนฺติเก วเร ลภติ ปุพฺเพปิ ลภิเยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ

อตีเต มิถิลายํ สุรุจินาม ราชา รชฺชํ กาเรนฺโต ปุตฺตํ ปฏิลภิตฺวา ตสฺส สุรุจิกุมาโรเตฺวว นามํ อกาสิ ฯ โส วยปฺปตฺโต ตกฺกสิลายํ สิปฺปํ อุคฺคณฺหิสฺสามีติ คนฺตฺวา นครทฺวาเร สาลายํ นิสีทิ ฯ พาราณสีรญฺโญปิ ปุตฺโต พฺรหฺมทตฺตกุมาโรนาม ตตฺเถว คนฺตฺวา สุรุจิกุมารสฺส นิสินฺนผลเกเยว นิสีทิ ฯ เต อญฺญมญฺญํ ปุจฺฉิตฺวา วิสฺสาสิกา หุตฺวา เอกโตว อาจริยสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา อาจริยภาคํ ทตฺวา สิปฺปํ ปฏฺฐเปนติ น จิรสฺเสว นิฏฺฐิตสิปฺปา อาจริยํ อาปุจฺฉิตฺวา โถกํ มคฺคํ เอกโต คนฺตฺวา ทฺวิธาปเถ ฐิตา อญฺญมญฺญํ อาลิงฺคิตฺวา มิตฺตธมฺมานุรกฺขณตฺถํ กติกํ กรึสุ สเจ มม ปุตฺโต ชายติ ตว ธีตา วา ตว ปุตฺโต มม ธีตา วา เตสํ อาวาหวิวาหํ กริสฺสามาติ ฯ เตสุ รชฺชํ กาเรนฺเตสุ สุรุจิมหาราชสฺส ปุตฺโต ชายิ ฯ สุรุจิกุมาโรติสฺส นามํ กรึสุ ฯ พฺรหฺมทตฺตสฺส ธีตา ชายิ ฯ สุเมธาติสฺสา นามํ กรึสุ ฯ สุรุจิกุมาโร วยปฺปตฺโต ตกฺกสิลายํ คนฺตฺวา สิปฺปํ อุคฺคเหตฺวา อาคจฺฉิ ฯ อถ นํ ปิตา รชฺเช อภิสิญฺจิตุกาโม อโหสิ สหายสฺส กิรเม พาราณสีรญฺโญ ธีตา อตฺถิ ตเมวสฺส อคฺคมเหสึ กริสฺสามีติ ตสฺสา อตฺถาย พหุปณฺณาการํ ทตฺวา อมจฺเจ เปเสสิ ฯ เตสํ อนาคตกาเลเยว พาราณสีราชา เทวึ ปุจฺฉิ ภทฺเท มาตุคามสฺส กึ อติเรกํ ทุกฺขนฺติ ฯ สปตฺติโรสํ ทุกฺขํ เทวาติ ฯ เตนหิ ภทฺเท อมฺหากํ ธีตรํ สุเมธาเทวึ ตมฺหา ทุกฺขา โมเจตฺวา โย เอตํ เอกิกเมว คณฺหิสฺสติ ตสฺส ทสฺสามาติ อาห ฯ โส เตหิ อมจฺเจหิ อาคนฺตฺวา ตสฺสา นาเม คหิเต ตาตา กามํ มยา ปุพฺเพ มยฺหํ สหายสฺส ปฏิญฺญา การิตา อิมํ ปน มยํ น อิตฺถีฆฏาย อนฺตเร ปกฺขิปิตุกามา โย เอตํ เอกิกเมว คณฺหิสฺสติ ตสฺส ทาตุกามมฺหาติ อาห ฯ เต รญฺโญ สนฺติกํ ปหิณึสุ ฯ ราชา อมฺหากํ รชฺชํ มหนฺตํ สตฺตโยชนิกํ มิถิลนครํ ตีณิ โยชนสตานิ รชฺชปริจฺเฉโท เหฏฺฐิมนฺเตน โสฬส อิตฺถีสหสฺสานิ ลทฺธุํ วฏฺฏตีติ วตฺวา นาโรเจสิ ฯ สุรุจิกุมาโร ปน สุเมธาย รูปสมฺปทํ สุตฺวา สวนสํสคฺเคน พชฺฌิตฺวา อหนฺตํ เอกิกเมว คณฺหิสฺสามิ น มยฺหํ อิตฺถีฆฏาย อตฺโถ ตเมว อาเนตูติ มาตาปิตูนํ เปเสสิ ฯ เต ตสฺส มนํ อภินฺทิตฺวา พหุธนํ เปเสตฺวา มหนฺเตน ปริวาเรน ตํ อาเนตฺวา กุมารสฺส อคฺคมเหสึ กตฺวา เอกโต อภิสิญฺจึสุ ฯ โส สุรุจิมหาราชานาม หุตฺวา ธมฺเมน รชฺชํ กาเรนฺโต ตาย สทฺธึ ปิยสํวาสํ วสิ ฯ สา ปน ทส วสฺสสหสฺสานิ ตสฺส เคเห วสนฺตี เนว ปุตฺตํ วา ธีตรํ วา อลตฺถ ฯ อถ นาครา สนฺนิปติตฺวา ราชงฺคเณ อุปกฺโกสิตฺวา กิเมตนฺติ วุตฺเต รญฺโญ โทโส นตฺถิ วํสานุปาลโก ปน โว ปุตฺโต น วิชฺชติ ตุมฺหากํ เอกา เทวี ราชกุลนฺนาม เหฏฺฐิมนฺเตน โสฬสหิ อิตฺถีสหสฺเสหิ ภวิตพฺพํ อิตฺถีฆฏํ คณฺห เทว ตาสุ เอกา ปุญฺญวตี ปุตฺตํ ลภิสฺสตีติ วตฺวา ตาตา กึ กเถถ อหํ อญฺญํ น คณฺหิสฺสามีติ ปฏิญฺญํ ทตฺวา มยา เอสา อานีตา น สกฺกา มุสาวาทํ กาตุํ น มยฺหํ อิตฺถีฆฏาย อตฺโถติ รญฺญา ปฏิกฺขิตฺตา ปกฺกมึสุ ฯ สุเมธา ตํ กถํ สุตฺวา ราชา ตาว สจฺจวาทิตาย อญฺญา อิตฺถิโย น อาเนติ อหเมว ปนสฺส อาเนสฺสามีติ รญฺโญ มาตุสทิสภริยฏฺฐาเน ฐตฺวา อตฺตโน รุจิยา ขตฺติยกญฺญานํ สหสฺสํ อมจฺจกญฺญานํ สหสฺสํ เสฏฺฐิกญฺญานํ สหสฺสํ สพฺพสมยนาฏกิตฺถีนํ สหสฺสนฺติ จตฺตาริ อิตฺถีสหสฺสานิ อาเนสิ ฯ ตาปิ ทส วสฺสสหสฺสานิ ราชกุเล วสิตฺวา เนว ปุตฺตํ น ธีตรํ ลภึสุ ฯ เตเนว อุปาเยน อปรานิปิ ติกฺขตฺตุํ จตฺตาริ สหสฺสานิ อาเนสิ ฯ ตาปิ เนว ปุตฺตํ น ธีตรํ ลภึสุ ฯ เอตฺตาวตา โสฬส อิตฺถีสหสฺสานิ อเหสุํ ฯ จตฺตาฬีส วสฺสสหสฺสานิ อติกฺกมึสุ ฯ ตานิ ตาย เอกิกาย วุตฺเถหิ ทสหิ สทฺธึ ปญฺญาส วสฺสสหสฺสานิ โหนฺติ ฯ อถ นาครา สนฺนิปติตฺวา ปุน อุปกฺโกสิตฺวา กิเมตนฺติ วุตฺเต เทว ตุมฺหากํ เทวิโย ปุตฺตํ ปฏฺเฐตุํอาณาเปถาติ วทึสุ ฯ ราชา สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตุมฺเห ปุตฺตํ ปฏฺเฐถาติ อาห ฯ ตา ตโต ปฏฺฐาย ปุตฺตํ ปฏฺฐยมานา นานาเทวานํ นมสฺสนฺติ นานาวตฺตานิ ปริจรนฺติ ฯ ปุตฺโต นุปฺปชฺชเตว ฯ อถ ราชา สุเมธํ อาห ภทฺเท ปุตฺตํ ปฏฺเฐหีติ ฯ สา สาธูติ ปณฺณรสิยํ อุโปสถํ สมาทาย สิริคพฺเภ สีลานิ อาวชฺชมานา กปฺปิยมญฺเจ นิสีทิ ฯ เสสา อชวตฺตโควตฺตา หุตฺวา อุยฺยานํ อคมํสุ ฯ สุเมธาย สีลเตเชน สกฺกสฺส ภวนํ กมฺปิ ฯ สกฺโก อาวชฺเชตฺวา สุเมธา ปุตฺตํ ปฏฺเฐติ ปุตฺตมสฺสา ทสฺสามิ น โข ปน สกฺกา ยํ วา ตํ วา ทาตุํ อนุจฺฉวิกมสฺสา ปุตฺตํ อุปธาเรสฺสามีติ อุปธาเรนฺโต นฬการเทวปุตฺตํ ปสฺสิ ฯ โส หิ ปุญฺญสมฺปนฺโน สตฺโต ปุริมตฺตภาเว พาราณสิยํ วสนฺโต วปกาเล เขตฺตํ คจฺฉนฺโต เอกํ ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวา ทาสกมฺมกเร วปถาติ ปหิณิ สยํ นิวตฺติตฺวา ปจฺเจกพุทฺธํ เคหํ เนตฺวา โภเชตฺวา ปุน คงฺคาตีเร อาเนตฺวา ปุตฺเตน สทฺธึ เอกโตว หุตฺวา อุทุมฺพรภิตฺติปาทํ นฬภิตฺติกํ ปณฺณสาลํ กตฺวา ทฺวารํ โยเชตฺวา จงฺกมํ กตฺวา ปจฺเจกพุทฺธํ ตตฺเถว เตมาสํ วสาเปตฺวา วุตฺถวสฺสํ เทฺว ปิตาปุตฺตา ติจีวเรน อจฺฉาเทตฺวา อุยฺโยชยึสุ ฯ เอเตเนว นิยาเมน สตฺต ปจฺเจกพุทฺเธ ตาย ปณฺณสาลาย วสาเปตฺวา จีวรานิ อจฺฉาทยึสุ ฯ เทฺว ปิตาปุตฺตา นฬการา หุตฺวา คงฺคาตีเร เวฬุํ อุทฺธรนฺตา ปจฺเจกพุทฺธํ ทิสฺวา เอวมกํสูติปิ วทนฺติเยว ฯ เต กาลํ กตฺวา ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺติตฺวา ฉสุ กาเมสุ อนุโลมปฏิโลมวเสน มหนฺตํ เทวิสฺสริยํ อนุภวนฺตา วิจรนฺติ ฯ เต ตโต จวิตฺวา อุปริเทวโลเก นิพฺพตฺติตุกามา ฯ สกฺโก ตถาภาวํ ญตฺวา เตสุ เอกสฺส วิมานทฺวารํ คนฺตฺวา ตํ อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา ฐิตํ อาห มาริส ตยา มนุสฺสโลกํ คนฺตุํ วฏฺฏตีติ ฯ มหาราช มนุสฺสโลโก เชคุจฺโฉ ปฏิกูโล ตตฺถ ฐิตา ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กตฺวา เทวโลกํ ปฏฺเฐนฺติ ตตฺถ คนฺตฺวา กึ กริสฺสามีติ ฯ มาริส เทวโลเก ปริภุญฺชิตพฺพทิพฺพสมฺปตฺตึ มนุสฺสโลเก ปริภุญฺชิสฺสสิ ปญฺจวีสติโยชนุพฺเพเธ นวโยชนายาเม อฏฺฐโยชนวิตฺถาเร รตนปาสาเท วสิสฺสสิ อธิวาเสหีติ ฯ โส อธิวาเสสิ ฯ สกฺโก ตสฺส ปฏิญฺญํ คเหตฺวา อิสิเวเสน ราชุยฺยานํ คนฺตฺวา ตาสํ อิตฺถีนํ อุปริ อากาเส จงฺกมนฺโต อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา กสฺสา ปุตฺตวรํ เทมิ กา ปุตฺตวรํ คณฺหิสฺสตีติ อาห ฯ ภนฺเต มยฺหํ เทหิ มยฺหํ เทหีติ อิตฺถีสหสฺสานิ หตฺเถ อุกฺขิปึสุ ฯ ตโต สกฺโก อาห อหํ สีลวตีนํ ปุตฺตํ ทมฺมิ ตุมฺหากํ กึ สีลํ โก อาจาโรติ ฯ ตา อุกฺขิตฺตหตฺเถ สมฺมิญฺชิตฺวา สเจ สีลวติยา ทาตุกาโม สุเมธาย สนฺติกํ คจฺฉาหีติ วทึสุ ฯ โส อากาเสเนว คนฺตฺวา ตสฺสา ปาสาททฺวาเร สีหปญฺชเร อฏฺฐาสิ ฯ อถสฺสา ตา อิตฺถิโย อาโรจยึสุ เอถ เทวิ เอโก เทวราชา ตุมฺหากํ ปุตฺตวรํ ทสฺสามีติ อากาเสนาคนฺตฺวา สีหปญฺชเร ฐิโตติ ฯ สา ครุปริหาเรน คนฺตฺวา สีหปญฺชรํ อุคฺฆาเฏตฺวา สจฺจํ กิร ภนฺเต ตุมฺเห สีลวติยา ปุตฺตวรํ เทถาติ อาห ฯ อาม เทวีติ ฯ เตนหิ มยฺหํ เทถาติ ฯ กึ ปน เต สีลํ กเถหิ สเจ เม รุจฺจติ ทสฺสามิ ปุตฺตวรนฺติ ฯ สา ตสฺส วจนํ สุตฺวา เตนหิ สุณาถาติ วตฺวา อตฺตโน สีลคุณํ กเถนฺตี ปณฺณรส คาถา อภาสิ