๑๓. หัตถิปาลชาดก

หตฺถิปาลชาตกํ

จิรสฺสํ วต ปสฺสามาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มหาภิเนกฺขมฺมํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตทา หิ สตฺถา น ภิกฺขเว อิทาเนว ปุพฺเพปิ ตถาคโต เนกฺขมฺมํ นิกฺขนฺโตเยวาติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ เอสุการี นาม ราชา อโหสิ ฯ ตสฺส ปุโรหิโต ทหรกาลโต ปฏฺฐาย ปิยสหาโย เต อุโภปิ อปุตฺตกา อเหสุํ ฯ เต เอกทิวสํ สุขสมเย นิสินฺนา มนฺตยึสุ อมฺหากํ อิสฺสริยํ มหนฺตํ ปุตฺโต วา ธีตา วา นตฺถิ กินฺนุ โข กตฺตพฺพนฺติ ฯ ตโต ราชา ปุโรหิตํ อาห สมฺม สเจ ตว เคเห ปุตฺโต ชายิสฺสติ มม รชฺชสฺส สามิโก ภวิสฺสติ สเจ มม ปุตฺโต ชายิสฺสติ ตว เคเห โภคานํ สามิโก ภวิสฺสตีติ ฯ เอวํ อุโภปิ อญฺญมญฺญํ สงฺกรมกํสุ ฯ อเถกทิวสํ ปุโรหิโต โภคคามํ คนฺตฺวา อาคมนกาเล ทกฺขิณทฺวาเรน นครํ ปวิสนฺโต พหินคเร เอกํ พหุปุตฺติกํ นาม ทุคฺคติตฺถึ ปสฺสิ ฯ ตสฺสา สตฺต ปุตฺตา สพฺเพว อโรคา เอโก ปจนภาชนํ กปลฺลํ คณฺหิ เอโก สยนกฏสารกํ เอโก ปุรโต คจฺฉติ เอโก ปจฺฉโต คจฺฉติ เอโก องฺคุลึ คณฺหิ เอโก องฺเก นิสินฺโน เอโก ขนฺเธ ฯ อถ นํ ปุโรหิโต ปุจฺฉิ ภทฺเท อิเมสํ ทารกานํ ปิตา กุหินฺติ ฯ สาปิ อิเมสํ ปิตา นาม นิพทฺโธ นตฺถีติ ฯ เอวรูเป สตฺต ปุตฺเต กินฺติ กตฺวา อลตฺถาติ ฯ สา อญฺญํ คหณํ อปสฺสนฺตี นครทฺวาเร ฐิตํ นิโคฺรธรุกฺขํ ทสฺเสตฺวา สามิ เอกสฺมึ นิโคฺรเธ อธิวตฺถาย เทวตาย สนฺติเก ปตฺเถตฺวา ลภึ เอตาย เม ปุตฺตา ทินฺนาติ อาห ฯ ปุโรหิโต เตนหิ คจฺฉ ตฺวนฺติ รถา โอรุยฺห นิโคฺรธมูลํ คนฺตฺวา สาขายํ คเหตฺวา จาเลตฺวา อมฺโภ เทวเต ตฺวํ รญฺโญ ปุตฺตํ น เทสิ รญฺโญ สนฺติกา กึ นาม อลภสิ ราชา เต อนุสํวจฺฉรํ สหสฺสํ วิสชฺเชตฺวา พลิกมฺมํ กาเรติ ตสฺส ปุตฺเต น เทสิ เอตาย ทุคฺคติตฺถิยา ตว โก อุปกาโร กโต เยนสฺสา สตฺต ปุตฺเต อทาสิ สเจ อมฺหากํ รญฺโญ ปุตฺตํ น เทสิ อิโต ตํ สตฺตเม ทิวเส สมูลกํ ฉินฺทิตฺวา ขณฺฑาขณฺฑิกํ กาเรสฺสามีติ รุกฺขเทวตํ ตชฺเชตฺวา ปกฺกามิ ฯ โส เอเตน นิยาเมเนว ปุนทิวเสปิ ปุนทิวเสปีติ ปฏิปาฏิยา ฉ ทิวเส กเถสิ ฯ ฉฏฺเฐ ปน ทิวเส สาขายํ คเหตฺวา รุกฺขเทวเต อชฺเฌกรตฺติมตฺตกเมว เสสํ สเจ เม รญฺโญ ปุตฺตวรํ น เทสิ เสฺว ตํ นิฏฺฐาเปสฺสามีติ อาห ฯ รุกฺขเทวตา อาวชฺชิตฺวา ตํ การณํ ตตฺตโต ญตฺวา อยํ พฺราหฺมโณ ปุตฺตํ อลภนฺโต มม วิมานํ นาเสสฺสติ เกน นุโข อุปาเยน ตสฺส ปุตฺตํ ทาตุํ วฏฺฏตีติ จตุนฺนํ มหาราชานํ สนฺติกํ คนฺตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ ฯ เต มยํ ตสฺส ปุตฺตํ ทาตุํ น สกฺขิสสามาติ วทึสุ ฯ อฏฺฐวีสติยกฺขเสนาปตีนํ สนฺติกํ อคมาสิ ฯ เตปิ ตเถวาหํสุ ฯ สกฺกสฺส เทวรญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา กเถสิ ฯ โสปิ ลภิสฺสติ นุโข ราชา อนุจฺฉวิเก ปุตฺเต อุทาหุ โนติ อุปธาเรนฺโต ปุญฺญวนฺเต จตฺตาโร เทวปุตฺเต ปสฺสิ ฯ เต กิร ปุริมภเว พาราณสิยํ เปสการา หุตฺวา เตน กมฺเมน ลทฺธกํ ปญฺจโกฏฺฐาสํ กตฺวา จตฺตาโร โกฏฺฐาเส ปริภุญฺชึสุ ปญฺจมํ คเหตฺวา เอกโตว ทานํ ททํสุ เต ตโต จุตา ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺตึสุ ตโต ยามภวเน นิพฺพตฺตึสูติ เอวํ อนุโลมปฏิโลมํ ฉสุ เทวโลเกสุ สมฺปตฺตึ อนุภวนฺตา วิจรนฺติ ฯ ตทา ปน เนสํ ตาวตึสภวนโต จวิตฺวา ยามภวนํ คมนวาเร สกฺโก เตสํ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปกฺโกสิตฺวา มาริสา ตุมฺเหหิ มนุสฺสโลกํ คนฺตุํ วฏฺฏติ เอสุการิรญฺโญ อคฺคมเหสิยา กุจฺฉิสฺมึ นพฺพตฺตถาติ อาห ฯ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๓,๘๖๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๓. หัตถิปาลชาดก”