๓. ตกฺกชาตกํ

โกธนา อกตญฺญู จาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต อุกฺกณฺฐิตภิกฺขุญฺเญว อารพฺภ กเถสิ ฯ

สตฺถา สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ อุกฺกณฺฐิโตสีติ ปุจฺฉิตฺวา สจฺจนฺติ วุตฺเต อิตฺถิโย นาม อกตญฺญู มิตฺตทุพฺภา กสฺมา ตา นิสฺสาย อุกฺกณฺฐิโตสีติ วตฺวา อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต อิสิปพฺพชฺชํ ปพฺพชิตฺวา คงฺคาย ตีเร อสฺสมํ มาเปตฺวา สมาปตฺติโย จ อภิญฺญา จ นิพฺพตฺเตตฺวา ฌานรติสุเขน วิหาสิ ฯ ตสฺมึ สมเย พาราณสีเสฏฺฐิธีตา ทุฏฺฐกุมารี นาม จณฺฑา อโหสิ ผรุสา ทาสกมฺมกเร อกฺโกสติ ปหรติ ฯ อถ นํ เอกทิวสํ ปริวารมนุสฺสา คเหตฺวา คงฺคาย กีฬิสฺสามาติ อคมํสุ ฯ เตสํ กีฬนฺตานํเยว สุริยฏฺฐงฺคมนเวลา ชาตา เมโฆ อุฏฺฐหิ ฯ มนุสฺสา เมฆํ ทิสฺวา อิโต จิโต จ เวเคน ปลายึสุ ฯ เสฏฺฐิธีตาย ทาสกมฺมกรา อชฺช อมฺเหหิ เอติสฺสา ปิฏฺฐึ ปสฺสิตุํ วฏฺฏตีติ ตํ อนฺโตอุทกสฺมิญฺเญว ฉฑฺเฑตฺวา อุตฺตรึสุ ฯ เทโว ปาวสฺสิ ฯ สุริโยปิ อฏฺฐงฺคโต ฯ อนฺธการํ ชาตํ ฯ เต ตาย วินาว เคหํ คนฺตฺวา กหํ สาติ วุตฺเต คงฺคาโต ตาว อุตฺติณฺณา อก นํ น ชานาม กหํ คตาติ ฯ ญาตกา วิจินิตฺวาปิ น ปสฺสึสุ ฯ สา มหาวิรวํ วิรวนฺตี อุทเกน วุยฺหมานา อฑฺฒรตฺติกสมเย โพธิสตฺตสฺส ปณฺณสาลาย สมีปํ ปาปุณิ ฯ โส ตสฺสา สทฺทํ สุตฺวา มาตุคามสฺส สทฺโท เอส ปริตฺตาณมสฺสา กริสฺสามีติ ติณุกฺกํ อาทาย นทีตีรํ คนฺตฺวา ตํ ทิสฺวา มา ภายิ มา ภายีติ อสฺสาเสตฺวา นาคพโล ถามสมฺปนฺโน นทึ ตรมาโน คนฺตฺวา ตํ อุกฺขิปิตฺวา อสฺสมปทํ อาเนตฺวา อคฺคึ กตฺวา อทาสิ สีเต วิคเต มธุรานิ ผลาผลานิ อุปนาเมสิ ตานิ ขาทิตฺวา ฐิตํ กตฺถ วาสิกา กถญฺจ คงฺคาย ปติตาสีติ ปุจฺฉิ ฯ สา ตํ ปวุตฺตึ อาโรเจสิ ฯ อถ นํ ตฺวํ เอตฺเถว วสาติ ปณฺณสาลาย วสาเปนฺโต ทฺวีหตีหํ สยํ อพฺโภกาเส วสิตฺวา อิทานิ คจฺฉาติ อาห ฯ สา อิมํ ตาปสํ สีลเภทํ ปาเปตฺวา คเหตฺวา คมิสฺสามีติ น คจฺฉติ ฯ อถ คจฺฉนฺเต กาเล อิตฺถีกุตฺตํ อิตฺถีลีฬฺหํ ทสฺเสตฺวา ตสฺส สีลเภทํ กตฺวา ฌานํ อนฺตรธาเปสิ ฯ โส ตํ คเหตฺวา อรญฺเญเยว วสติ ฯ อถ นํ สา อาห อยฺย กินฺโน อรญฺญวาเสน มนุสฺสปถํ คมิสฺสามาติ ฯ โส ตํ อาทาย เอกํ ปจฺจนฺตคามํ คนฺตฺวา ตกฺกภติยา ชีวิตํ กปฺเปตฺวา ตํ โปเสติ ฯ ตสฺส ตกฺกํ วิกฺกิณิตฺวา ชีวตีติ ตกฺกปณฺฑิโตติ นามํ อกํสุ ฯ อถสฺส คามวาสิโน ปริพฺพยํ ทตฺวา อมฺหากํ สุยุตฺตํ ทุยฺยุตฺตํ วา อาจิกฺขนฺโต เอตฺถ วสาติ คามทฺวาเร กุฏิยํ วาเสสุํ ฯ