ติตฺถิยารามกรณํ นิวาเรถาติ อาห ฯ ภิกฺขุสงฺโฆ คนฺตฺวา รญฺโญ นิเวสนทฺวาเร อฏฺฐาสิ ฯ ราชา สงฺฆสฺส อาคตภาวํ สุตฺวา ติตฺถิยารามํ นิสฺสาย อาคตา ภวิสฺสนฺตีติ ลญฺจสฺส คหิตตฺตา ราชา เคเห นตฺถีติ วทาเปสิ ฯ ภิกฺขู คนฺตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ ฯ สตฺถา ลญฺจํ นิสฺสาย เอวํ กโรตีติ เทฺว อคฺคสาวเก เปเสสิ ฯ ราชา เตสมฺปิ อาคตภาวํ สุตฺวา ตเถว วทาเปสิ ฯ เตปิ อาคนฺตฺวา สตฺถุ อาโรเจสุํ ฯ สตฺถา น อิทานิ สาริปุตฺต ราชา เคเห นิสีทิตุํ ลภิสฺสติ พหิ นิกฺขมิสฺสตีติ ปุนทิวเส ปุพฺพณฺหสมเย นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ รญฺโญ นิเวสนทฺวารํ อคมาสิ ฯ ราชา สุตฺวา ว ปาสาทา โอตริตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา สตฺถารํ ปเวเสตฺวา พุทฺธปฺปมุขสฺส สงฺฆสฺส ยาคุภตฺตํ ทตฺวา สตฺถารํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ สตฺถา รญฺโญ เอกํ ปริยายธมฺมเทสนํ อาหรนฺโต มหาราช โปราณกราชาโน ลญฺจํ คเหตฺวา สีลวนฺเต อญฺญมญฺญํ กลหํ กาเรตฺวา อตฺตโน รฏฺฐสฺส อสามิโน หุตฺวา มหาวินาสํ ปาปุณึสูติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต ภรุรฏฺเฐ ภรุราชา นาม รชฺชํ กาเรสิ ฯ ตทา โพธิสตฺโต ปญฺจาภิญฺญาอฏฺฐสมาปตฺติลาภี คณสตฺถา ตาปโส หุตฺวา หิมวนฺตปฺปเทเส จิรํ วสิตฺวา โลณมฺพิลเสวนตฺถาย ปญฺจสตตาปสปริวุโต หิมวนฺตา โอตริตฺวา อนุปุพฺเพน ภรุนครํ ปตฺวา ตตฺถ ปิณฺฑาย จริตฺวา นครา นิกฺขมิตฺวา อุตฺตรทฺวาเร สาขาวิฏปสมฺปนฺนสฺส วฏรุกฺขสฺส มูเล นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ตตฺเถว รุกฺขมูเล วาสํ กปฺเปสิ ฯ เอวํ ตสฺมึ อิสิคเณ ตตฺถ วสนฺเต อฑฺฒมาสจฺจเยน อญฺโญ คณสตฺถา ปญฺจสตปริวาโร อาคนฺตฺวา นคเร ภิกฺขาย จริตฺวา นครา นิกฺขมิตฺวา ทกฺขิณทฺวาเร ตาทิสสฺเสว วฏรุกฺขสฺส มูเล นิสีทิตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ตตฺเถว วาสํ กปฺเปสิ ฯ อิติ เต เทฺวปิ อิสิคณา ตตฺถ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา หิมวนฺตเมว อคมํสุ ฯ เตสํ คตกาเล ทกฺขิณทฺวาเร วฏรุกฺโข สุกฺขิ ฯ ปุนวาเร เตสุ อาคจฺฉนฺเตสุ ทกฺขิณทฺวาเร วฏรุกฺขวาสิโน ปฐมตรํ อาคนฺตฺวา อตฺตโน รุกฺขสฺส สุกฺขภาวํ ญตฺวา ภิกฺขาย จริตฺวา นครา นิกฺขมิตฺวา อุตฺตรทฺวาเร รุกฺขมูลํ คนฺตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา ตตฺเถว วาสํ กปฺเปสุํ ฯ อิตเร ปน อิสโย ปจฺฉา อาคนฺตฺวา นคเร ภิกฺขาย จริตฺวา อตฺตโน รุกฺขมูลเมว คนฺตฺวา ภตฺตกิจฺจํ กตฺวา วาสํ กปฺเปสุํ ฯ เต อมฺหากํ รุกฺโข อมฺหากํ รุกฺโขติ รุกฺขํ นิสฺสาย อญฺญมญฺญํ กลหํ กรึสุ ฯ กลโห มหา อโหสิ ฯ เอเก อมฺหากํ ปฐมํ วสิตฏฺฐานํ ตุมฺเห น ลภิสฺสถาติ วทนฺติ ฯ เอเก มยํ อิมสฺมึ ฐาเน ปฐมตรํ อิธาคตา, ตุมฺเห น ลภิสฺสถาติ วทนฺติ ฯ อิติ เต มยํ สามิโน มยํ สามิโนติ กลหํ กโรนฺตา รุกฺขมูลสฺสตฺถาย ราชกุลํ อคมํสุ ฯ ราชา ปฐมํ วุฏฺฐอิสิคณํ เยว สามิกํ อกาสิ ฯ อิตเร น อิทานิ มยํ อิเมหิ ปราชิตาติ อตฺตานํ วทาเปสฺสามาติ ทิพฺพจกฺขุนา โอโลเกตฺวา เอกํ จกฺกวตฺติปริโภคํ รถปญฺชรํ ทิสฺวา อาหริตฺวา รญฺโญ ลญฺจํ ทตฺวา มหาราช อมฺเห สามิเก กโรหีติ อาหํสุ ฯ ราชา ลญฺจํ คเหตฺวา เทฺวปิ คณา วสนฺตูติ เทฺว สามิเก อกาสิ ฯ อิตเร อิสโย ตสฺส รถปญฺชรสฺส รตนจกฺกานิ นีหริตฺวา ลญฺจํ ทตฺวา มหาราช อมฺเห เยว สามิเก กโรหีติ อาหํสุ ฯ ราชา ตถา อกาสิ ฯ อิสิคณา อมฺเหหิ วตฺถุกาเม จ กิเลสกาเม จ ปหาย ปพฺพชิเตหิ รุกฺขมูลสฺส การณา กลหํ กโรนฺเตหิ ลญฺจํ ททนฺเตหิ อยุตฺตํ กตนฺติ วิปฺปฏิสาริโน หุตฺวา เวเคน ปลายิตฺวา หิมวนฺตเมว อคมํสุ ฯ สกลภรุรฏฺฐวาสินิโย เทวตา เอกโต หุตฺวา สีลวนฺเต กลหํ กาเรนฺเตน รญฺญา อยุตฺตํ กตนฺติ ภรุรญฺโญ กุชฺฌิตฺวา ติโยชนสติกํ ภรุรฏฺฐํ สมุทฺทํ อุพฺพตฺเตตฺวา อนตฺถํ อกํสุ ฯ อิติ เอกํ ภรุราชานํ นิสฺสาย สกลรฏฺฐวาสิโน วินาสํ ปตฺตาติ ฯ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๑,๐๘๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. ภรุราชชาดก”