อลงฺกตํ เหมชาลาภิฉนฺนํ

สสารถี คจฺฉถ เยนกามนฺติ ฯ

ตตฺถ อนฺนภจฺจา จภจฺจา จาติ ปุริสํ อุปนิสฺสาย ชีวมานา ยาคุภตฺตาทินา อนฺเนน ภริตพฺพาติ อนฺนภจฺจา จ อิตเร ตถา อภริตพฺพตฺตา อภจฺจา ฯ สนฺธิวเสน ปเนตฺถ อการโลโป เวทิตพฺโพ ฯ เอตฺตาวตา อตฺตานํ อุปนิสฺสาย จ อนุปนิสฺสาย จ ชีวมานวเสน สพฺเพปิ สตฺตา เทฺว โกฏฺฐาเส กตฺวา ทสฺสิตา โหนฺติ ฯ โยธ อุทฺทิสฺส คจฺฉตีติ เตสุ สตฺเตสุ อิธ ชีวโลเก โย สตฺโต ยํ ปุริสํ ยายกายจิเทว ปจฺจาสึสมานาย อุทฺทิสฺส อาคจฺฉติ ฯ สพฺเพเต อปฺปฏิกฺขิปฺปาติ ตถา อุทฺทิสฺส อาคจฺฉนฺตา สเจปิ พหู โหนฺติ ตถาปิ เตน ปุริเสน สพฺเพเต อปฺปฏิกฺขิปฺปา อเปถ น โว ทสฺสามีติ เอวํ อปฺปฏิกฺขิตพฺพาติ อตฺโถ ฯ ปุพฺพาจริยวโจ อิทนฺติ ปุพฺพาจริยา วุจฺจนฺติ มาตาปิตโร อิทํ เตสํ วจนํ เอวมหํ มาตาปิตูหิ สิกฺขาปิโตติ ทีเปติ ฯ ททามิ โวติ ยสฺมา อิทํ อมฺหากํ ปุพฺพาจริยวโจ ตสฺมา อหํ พฺราหฺมณา ตุมฺหากํ อิมํ นาควรํ ททามิ ฯ ราชารหนฺติ รญฺโญ อนุจฺฉวิกํ ฯ ราชโภคนฺติ ราชปริโภคํ ฯ ยสสฺสินนฺติ ปริวารสมฺปนฺนํ ฯ ตํ กิร หตฺถึ นิสฺสาย หตฺถิเวชฺชาทีนิ ปญฺจ กุลสตานิ ชีวนฺติ เตหิ สทฺธิญฺเญว โว ททามีติ อตฺโถ ฯ อลงฺกตนฺติ นานาวิเธน หตฺถิอลงฺกาเรน อลงฺกตํ ฯ เหมชาลาภิฉนฺนนฺติ สุวณฺณชาเลน อภิจฺฉนฺนํ ฯ สสารถีติ โย ปนสฺส สารถี หตฺถิทมโก อาจริโย เตน สทฺธิญฺเญว โว ททามิ ตสฺมา สสารถี หุตฺวา ตุมฺเห สปริวารํ อิมํ นาคํ คเหตฺวา เยนกามํ คจฺฉถาติ ฯ

เอวํ หตฺถิกฺขนฺธวรคโตว มหาสตฺโต วาจาย ทตฺวา ปุน หตฺถิกฺขนฺธโต โอรุยฺห สเจ อนลงฺกตฏฺฐานํ อตฺถิ อลงฺกริตฺวา ทสฺสามีติ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กโรนฺโต อุปปริกฺขิตฺวา ตสฺส อนลงฺกตฏฺฐานํ อทิสฺวา ตสฺส โสณฺฑํ พฺราหฺมณานํ หตฺเถสุ ฐเปตฺวา สุวณฺณภิงฺคาเรน ปุปฺผคนฺธวาสิตํ อุทกํ ปาเตตฺวา อทาสิ ฯ พฺราหฺมณา สปริวารํ นาคํ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา หตฺถิปิฏฺเฐ นิสินฺนา ทนฺตปุรํ คนฺตฺวา หตฺถึ รญฺโญ อทํสุ ฯ หตฺถิมฺหิ อาคเตปิ เทโว น วสฺสเตว ฯ ราชา กินฺนุโขว การณนฺติ อุตฺตรึ ปุจฺฉนฺโต ธนญฺชยโกรพฺยราชา กุรุธมฺมํ รกฺขติ เตนสฺส รฏฺเฐ อนฺวฑฺฒมาสํ อนุทสาหํ เทโว วสฺสติ รญฺโญ คุณานุภาเวเนว วสฺสติ อิมสฺส ปน ติรจฺฉานคตสฺส คุณา โหนฺตาปิ กิตฺตกา ภเวยฺยุนฺติ สุตฺวา เตนหิ ยถาอลงฺกตเมว สปริวารํ หตฺถึ ปฏิเนตฺวาว รญฺโญ ทตฺวา ยํ โส กุรุธมฺมํ รกฺขติ ตํ สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขิตฺวา อาเนถาติ พฺราหฺมเณ จ อมจฺเจ จ เปเสสิ ฯ เต คนฺตฺวา รญฺโญ หตฺถึ นิยฺยาเทตฺวา เทว อิมสฺมึ หตฺถิมฺหิ คเตปิ อมฺหากํ รฏฺเฐ เทโว น วสฺสติ ตุมฺเห กิร กุรุธมฺมํ นาม รกฺขถ อมฺหากมฺปิ ราชา นํ รกฺขิตุกาโม อิมสฺมึ สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขิตฺวา อาเนถาติ เปเสสิ เทถ โน กุรุธมฺมนฺติ ฯ ตาตา สจฺจาหํ เอตํ กุรุธมฺมํ รกฺขามิ อิทานิ ปน เม ตตฺถ กุกฺกุจฺจํ อตฺถิ น เม โส กุรุธมฺโม จิตฺตํ อาราเธติ ตสฺมา ตุมฺหากํ ทาตุํ น สกฺโกมีติ ฯ กสฺมา ปน ตํ สีลํ ราชานํ น อาราเธตีติ ฯ ตทา กิร ราชูนํ ตติเย ตติเย สํวจฺฉเร กตฺติกมาสสฺส ฉโณ นาม โหติ ฯ ตํ ฉณํ กีฬนฺตา ราชาโน สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิตา เทวเวสํ คเหตฺวา จิตฺตราชสฺส นาม ยกฺขสฺส สนฺติเก ฐตฺวา จตุทฺทิสา ปุปฺผปฏิมณฺฑิเต จิตฺตสเร ขิปนฺติ ฯ อยมฺปิ ราชา ตํ ฉณํ กีฬนฺโต เอกิสฺสา ตฬากปาฬิยา จิตฺตราชสฺส สนฺติเก ฐตฺวา จตุทฺทิสา จิตฺตสเร ขิปิ ฯ เตสุ เสสทิสา คเต ตโย สเร ทิสฺวา อุทกปิฏฺฐิยํ ขิตฺตสรํ น อทฺทส ฯ รญฺโญ กจฺจิ นุโข มยา ขิตฺโต สโร มจฺฉสรีเร ปติโตติ กุกฺกุจฺจํ อโหสิ ฯ ปาณาติปาตกมฺเมน สีลเภทมารภิ ฯ ตสฺมา สีลํ นํ นาราเธติ ฯ โส เอวมาห ตาตา มยฺหํ กุรุธมฺเม กุกฺกุจฺจํ อตฺถิ มาตา ปน เม สุรกฺขิตํ รกฺขติ ตสฺสา สนฺติเก คณฺหถาติ ฯ มหาราช ตุมฺหากํ ปาณํ วธิสฺสามีติ เจตนา นตฺถิ ตํ วินา ปาณาติปาโต นาม น โหติ เทถ โน รกฺขิตํ กุรุธมฺมนฺติ ฯ เตนหิ ลิขถ ตาตาติ สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขาเปสิ ปาโณ น หนฺตพฺโพ อทินฺนํ นาทาตพฺพํ กาเมสุมิจฺฉาจาโร น จริตพฺโพ มุสาวาโท น ภาสิตพฺโพ มชฺชปานํ น ปาตพฺพนฺติ ฯ ลิขาเปตฺวา จปน เอวํ สนฺเตปิ เนว มํ สีลํ อาราเธติ มาตุ เม สนฺติเก คจฺฉถาติ อาห ฯ ทูตา ราชานํ วนฺทิตฺวา ตสฺสา สนฺติกํ คนฺตฺวา เทวิ ตุมฺเห กิร กุรุธมฺมํ รกฺขถ ตํ โน เทถาติ วทึสุ ฯ ตาตา สจฺจาหํ กุรุธมฺมํ รกฺขามิ อิทานิ ปน เม ตตฺถ กุกฺกุจฺจํ อุปฺปนฺนํ น เม โส กุรุธมฺโม อาราเธติ เตน โว ทาตุํ น สกฺโกมีติ ฯ ตสฺสา กิร เทฺว ปุตฺตา เชฏฺโฐ ราชา กนิฏฺโฐ อุปราชา ฯ อเถโก ราชา โพธิสตฺตสฺส สตสหสฺสคฺฆนิกํ จนฺทนสารํ สหสฺสคฺฆนิกํ สุวณฺณมาลํ เปเสสิ ฯ โส มาตรํ ปูเชสฺสามีติ ตํ สพฺพํ มาตุ เปเสสิ ฯ สา จินฺเตสิ อหํ เนว จนฺทนํ วิลิมฺปามิ น มาลํ ธาเรมิ สุณิสานํ ตํ ทสฺสามีติ ฯ อถสฺสา เอตทโหสิ เชฏฺฐสุณิสา เม อิสฺสรา อคฺคมเหสิฏฺฐาเน ฐิตา ตสฺสา สุวณฺณมาลํ ทสฺสามิ กนิฏฺฐสุณิสา ปน ทุคฺคตา ตสฺสา จนฺทนสารํ ทสฺสามีติ ฯ สา รญฺโญ เทวิยา สุวณฺณมาลํ ทตฺวา อุปราชภริยาย จนฺทนสารํ อทาสิ ฯ ทตฺวา จปนสฺสา อหํ กุรุธมฺมํ รกฺขามิ เอตาสํ ทุคฺคตาทุคฺคตภาโว มยฺหํ อปฺปมาณํ เชฏฺฐาปจายิกกมฺมเมว ปน กาตุํ มยฺหํ อนุรูปํ กจฺจิ นุโข เม ตสฺส อกตตฺตา สีลํ ภินฺนนฺติ กุกฺกุจฺจํ อโหสิ ฯ ตสฺมา เอวมาห ฯ อถ นํ ทูตา อตฺตโน สนฺตกํ นาม ยถารุจิยา ทียติ ตุมฺเห เอตฺตเกนปิ กุกฺกุจฺจํ กุรุมานา กึ อญฺญํ ปาปกมฺมํ กริสฺสถ สีลํ นาม เอวรูเปน น ภิชฺชติ เทถ โน กุรุธมฺมนฺติ วตฺวา ตสฺสาปิ สนฺติเก คเหตฺวา สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขึสุ ฯ ตาตา เอวํ สนฺเตปิ เนว กุรุธมฺโม มํ อาราเธติ สุณิสา ปน เม ตํ สุฏฺฐุ รกฺขติ ตสฺสา สนฺติเก คณฺหถาติ วุตฺตา จปน อคฺคมเหสึ อุปสงฺกมิตฺวา ปุริมนเยเนว กุรุธมฺมํ ยาจึสุ ฯ สาปิ ปุริมนเยเนว วตฺวา อิทานิ มํ สีลํ นาม นาราเธติ เตน โว ทาตุํ น สกฺกาติ อาห ฯ สา กิร เอกทิวสํ สีหปญฺชเร ฐิตา รญฺโญ นครํ ปทกฺขิณํ กโรนฺตสฺส ปจฺฉโต หตฺถิปิฏฺเฐ นิสินฺนํ อุปราชานํ ทิสฺวา โลภํ อุปฺปาเทตฺวา สจาหํ อิมินา สทฺธึ สนฺถวํ กเรยฺยํ ภาตุ อจฺจเยน รชฺเช ปติฏฺฐิโต มํ เอส สงฺคณฺเหยฺยาติ จินฺเตสิ ฯ อถสฺสาหํ กุรุธมฺมํ รกฺขมานา สสามิกา หุตฺวา กิเลสวเสน อญฺญํ ปุริสํ โอโลเกสึ สีเลน เม ภินฺเนน ภวิตพฺพนฺติ กุกฺกุจฺจํ อโหสิ ฯ ตสฺมา เอวมาห ฯ อถ นํ ทูตา อติจาโร นาม อยฺเย จิตฺตุปฺปาทมตฺเตน น โหติ ตุมฺเห เอตฺตเกนปิ กุกฺกุจฺจํ กุรุมานา กึ วีติกฺกมํ กริสฺสถ น เอตฺตเกน สีลํ ภิชฺชติ เทถ โน กุรุธมฺมนฺติ วตฺวา ตสฺสาปิ สนฺติเก คเหตฺวา สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขึสุ ฯ ตาตา เอวํ สนฺเตปิ เนว มํ อาราเธติ อุปราชา ปน สุฏฺฐุ รกฺขติ ตสฺส สนฺติเก คณฺหถาติ วุตฺตา จปน อุปราชานํ อุปสงฺกมิตฺวา ปุริมนเยเนว กุรุธมฺมํ ยาจึสุ ฯ โส ปน สายํ ราชุปฏฺฐานํ คจฺฉนฺโต รเถเนว คจฺฉนฺโต ราชงฺคณํ ปตฺวา สเจ รญฺโญ สนฺติเก ภุญฺชิตฺวา ตตฺเถว สยิตุกาโม โหติ รสฺมิโย จ ปโตทญฺจ อนฺตรธูเร ฉฑฺเฑติ ฯ ตาย สญฺญาย มหาชโน ปฏิกฺกมิตฺวา ปุนทิวเส ปาโตว คนฺตฺวา ตสฺส นิกฺขมนํ โอโลเกนฺโตว ติฏฺฐติ ฯ สารถีปิ ตํ รถํ วาหยิตฺวา ๑- ปุนทิวเส ปาโตว รถํ อาทาย ราชทฺวาเร ติฏฺฐติ ฯ สเจ ตํขณญฺเญว นิกฺขนฺตุกาโม โหติ รสฺมิโย จ ปโตทญฺจ อนฺโตรเถเยว ฐเปตฺวา ราชุปฏฺฐานํ คจฺฉติ ฯ มหาชโน ตาย สญฺญาย อิทาเนว นิกฺขมิสฺสตีติ ราชทฺวาเรเยว ติฏฺฐติ ฯ โส เอกทิวสํ เอวํ กตฺวา ราชนิเวสนํ ปาวิสิ ฯ ปวิฏฺฐมตฺตสฺเสวสฺส เทโว ปาวสฺสิ ฯ ราชา เทโว วสฺสตีติ ตสฺส นิกฺขมิตุํ นาทาสิ ฯ โส ตตฺเถว ปริภุญฺชิตฺวา สยิ ฯ มหาชโน อิทานิ นิกฺขมิสฺสตีติ สพฺพรตฺตึ เตเมนฺโต อฏฺฐาสิ ฯ อุปราชา ทุติยทิวเส นิกฺขมิตฺวา เตมิยมานํ ฐิตํ มหาชนํ ทิสฺวา อหํ กุรุธมฺมํ รกฺขนฺโต เอตฺตกํ ชนํ กิลเมสึ สีเลน เม ภินฺเนน ภวิตพฺพนฺติ กุกฺกุจฺจํ อุปฺปาเทสิ ฯ เตน เตสํ ทูตานํ สจฺจาหํ กุรุธมฺมํ รกฺขามิ อิทานิ ปน เม กุกฺกุจฺจํ อตฺถิ เตน โว น สกฺกา ทาตุนฺติ วตฺวา ตมตฺถํ อาโรเจสิ ฯ อถ นํ ทูตา ตุมฺหากํ เทว เอเต กิลมนฺตูติ จิตฺตํ นตฺถิ อเจตนกํ กมฺมํ นาม น โหติ เอตฺตเกนาปิ กุกฺกุจฺจํ กโรนฺตานํ กถํ ตุมฺหากํ วีติกฺกโม ภวิสฺสตีติ วตฺวา ตสฺสาปิ สนฺติเก สีลํ คเหตฺวา สุวณฺณปฏฺเฏ ลิขึสุ ฯ เอวํ สนฺเตปิ เนว มํ อาราเธติ ปุโรหิโต ปน สุฏฺฐุ รกฺขติ ตสฺส สนฺติเก คณฺหถาติ วุตฺตา จปน ปุโรหิตํ อุปสงฺกมิตฺวา ยาจึสุ ฯ โสปิ เอกทิวสํ ราชุปฏฺฐานํ คจฺฉนฺโต เอเกน รญฺญา ตสฺส รญฺโญ เปสิตํ ตรุณรุจิรวณฺณํ ๒-