อิติ อิมํ ปญฺจมหาวิโลกนํ วิโลเกตฺวา กาโล เม มาริส พุทฺธภาวายาติ เทวตานํ สงฺคหํ กโรนฺโต ปฏิญฺญํ ทตฺวา คจฺฉถ ตุมฺเหติ ตา เทวตา อุยฺโยเชตฺวา ตุสิตเทวตาหิ ปริวุโต ตุสิตปุเร นนฺทวนํ ปาวิสิ ฯ สพฺพเทวโลเกสุ หิ นนฺทวนํ อตฺถิเยว ฯ ตตฺร นนฺทวเน เทวตา อิโต จุโต มาริส สุคตึ คจฺฉาติ ปุพฺเพกต- กุสลกมฺโมกาสํ สารยมานา วิจรนฺติ ฯ โส เอวํ เทวตาหิ กุสลํ สารยมานาหิ ปริวุโต ตตฺถ วิจรนฺโต จวิตฺวา มหามายาย เทวิยา กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ ฯ เยน ปน วิธาเนน คณฺหิ ตสฺสาวิภาวตฺถํ อยํ อนุปุพฺพิกถา ฯ

ตทา กิร กปิลวตฺถุนคเร อาสาฬฺหนกฺขตฺตํ สงฺฆุฏฺฐํ อโหสิ ฯ มหาชโน นกฺขตฺตํ กีฬติ ฯ มหามายาปิ เทวี ปุเร ปุณฺณมาย สตฺตมทิวสโต ปฏฺฐาย วิคตสุราปานํ มาลาคนฺธวิภูสนสมฺปนฺนํ นกฺขตฺตกีฬํ อนุภวมานา สตฺตมทิวเส ปาโตว อุฏฺฐาย คนฺโธทเกน นฺหายิตฺวา จตฺตาริ สตสหสฺสานิ วิสฺสชฺเชตฺวา มหาทานํ ทตฺวา สพฺพาลงฺการวิภูสิตา วรโภชนํ ภุญฺชิตฺวา อุโปสถงฺคานิ อธิฏฺฐาย อลงฺกตปฏิยตฺตํ สิริคพฺภํ ปวิสิตฺวา สิริสยเน นิปนฺนา นิทฺทํ โอกฺกมมานา อิมํ สุปินํ อทฺทส จตฺตาโร กิร นํ มหาราชาโน สยเนเนว สทฺธึ อุกฺขิปิตฺวา หิมวนฺตํ ปวิสิตฺวา สฏฺฐิโยชนิเก สิลาตเล สตฺตโยชนิกสฺส มหาสาลรุกฺขสฺส เหฏฺฐา ฐเปตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ ฯ อถ เนสํ เทวิโย อาคนฺตฺวา เทวึ อโนตตฺตทหํ เนตฺวา มนุสฺสมลหรณตฺถํ นฺหาเปตฺวา ทิพฺพวตฺถํ นิวาสาเปตฺวา ทิพฺพคนฺเธหิ วิลิมฺปาเปตฺวา ทิพฺพปุปฺผานิ ปิลนฺธาเปตฺวา ตโต อวิทูเร เอโก รชตปพฺพโต ตสฺส อนฺโต กนกวิมานํ อตฺถิ ตตฺถ ปาจีนโต อุจฺจอีสกํ ทิพฺพสยนํ ปญฺญาเปตฺวา นิสชฺชาเปสุํ ฯ อถ โพธิสตฺโต เสตวรวารโณ หุตฺวา ตโต อวิทูเร เอโก สุวณฺณปพฺพโต ตตฺถ วิจริตฺวา ตโต โอรุยฺห รชตปพฺพตํ อารุหิตฺวา อุตฺตรทิสโต อาคมฺม รชตทามวณฺณาย โสณฺฑาย เสตปทุมํ คเหตฺวา โกญฺจนาทํ นทิตฺวา กนกวิมานํ ปวิสิตฺวา มาตุสยนํ ติกฺขตฺตุํ ปทกฺขิณํ กตฺวา ทกฺขิณปสฺสํ ปทาเลตฺวา กุจฺฉิปฺปวิฏฺฐสทิโส อโหสิ ฯ เอวํ อุตฺตราสาฬฺหนกฺขตฺเต ปฏิสนฺธึ คณฺหิ ฯ

ปุนทิวเส ปพุทฺธา เทวี ตํ สุปินํ รญฺโญ อาโรเจสิ ฯ ราชา จตุสฏฺฐิมตฺเต พฺราหฺมณปาโมกฺเข ปกฺโกสาเปตฺวา โคมยหริตุปลิตฺตาย ลาชาทีหิ กตมงฺคลสกฺการาย ภูมิยา มหารหานิ อาสนานิ ปญฺญาเปตฺวา ตตฺถ นิสินฺนานํ พฺราหฺมณานํ สปฺปิมธุสกฺกราภิสงฺขตสฺส วรปายาสสฺส สุวณฺณรชตปาติโย ปูเรตฺวา สุวณฺณรชตปาตีหิ ปฏิกุชฺชิตฺวา อทาสิ อญฺเญหิ จ อหตวตฺถกปิลคาวีทานาทีหิ สทฺธึ เต สนฺตปฺเปสิ อถ เตสํ สพฺพกามสนฺตปฺปิตานํ สุปินํ อาโรเจตฺวา กึ ภวิสฺสตีติ ปุจฺฉิ ฯ พฺราหฺมณา อาหํสุ มา จินฺตยิตฺถ มหาราช เทวิยา เต กุจฺฉิมฺหิ คพฺโภ ปติฏฺฐิโต โส จ โข ปุริสคพฺโภ ปติฏฺฐิโต น อิตฺถีคพฺโภ ปุตฺโต เต ภวิสฺสติ โส สเจ อคารํ อชฺฌาวสิสฺสติ ราชา ภวิสฺสติ จกฺกวตฺติ สเจ อคารา นิกฺขมฺม ปพฺพชิสฺสติ พุทฺโธ ภวิสฺสติ โลเก วิวฏจฺฉโทติ ฯ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๑๘๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. อปัณณกชาดก”