ตสฺมึ สมเย ราหุลมาตา ปุตฺตํ วิชายีติ สุตฺวา สุทฺโธทนมหาราชา ปุตฺตสฺส เม ตุฏฺฐึ นิเวเทถาติ สาสนํ ปหิณิ ฯ โพธิสตฺโต ตํ สุตฺวา ราหุโล ชาโต พนฺธนํ ชาตนฺติ อาห ฯ ราชา กึ เม ปุตฺโต อวจาติ ปุจฺฉิตฺวา ตํ วจนํ สุตฺวา อิโต ปฏฺฐาย เม นตฺตา ราหุลกุมาโรเตฺวว นาม โหตูติ อาห ฯ โพธิสตฺโตปิ โข รถวรํ อารุยฺห มหนฺเตน ยเสน อติมโนรเมน สิริโสภคฺเคน นครํ ปาวิสิ ฯ ตสฺมึ สมเย กิสาโคตมี นาม ขตฺติยกญฺญา อุปริปาสาทวรตลคตา นครํ ปทกฺขิณํ กุรุมานสฺส โพธิสตฺตสฺส รูปสิรึ ทิสฺวา ปีติโสมนสฺสชาตา อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ

นิพฺพุตา นูน สา มาตา นิพฺพุโต นูน โส ปิตา

นิพฺพุตา นูน สา นารี ยสฺสายํ อีทิโส ปตีติ ฯ โพธิสตฺโต ตํ สุตฺวา จินเตสิ อยํ เอวํ อาห เอวรูปํ อตฺตภาวํ ปสฺสนฺติยา มาตุ หทยํ นิพฺพายติ ปิตุ หทยํ นิพฺพายติ ปชาปติยา หทยํ นิพฺพายตีติ กสฺมึ นุ โข นิพฺพุเต หทยํ นิพฺพุตนฺนาม โหตีติ ฯ อถสฺส กิเลเสสุ วิรตฺตมานสสฺส เอตทโหสิ ราคคฺคิมฺหิ นิพฺพุเต นิพฺพุตนฺนาม โหติ โทสคฺคิมฺหิ นิพฺพุเต นิพฺพุตนฺนาม โหติ โมหคฺคิมฺหิ นิพฺพุเต นิพฺพุตนฺนาม โหติ มานทิฏฺฐิอาทีสุ สพฺพกิเลเสสุ ทรเถสุ นิพฺพุเตสุ นิพฺพุตนฺนาม โหติ อยํ เม สุวจนํ สาเวสิ อหํ หิ นิพฺพานํ คเวสนฺโต จรามิ อชฺเชว มยา ฆราวาสํ ฉฑฺเฑตฺวา นิกฺขมฺม ปพฺพชิตฺวา นิพฺพานํ คเวสิตุํ วฏฺฏตีติ ฯ อยํ อิมิสฺสา อาจริยภาโค โหตูติ กณฺฐโต โอมุญฺจิตฺวา กิสาโคตมิยา สหสฺสคฺฆนิกํ มุตฺตาหารํ เปเสสิ ฯ สา จินฺเตสิ สิทฺธตฺถกุมาโร มยิ ปฏิพทฺธจิตฺโต หุตฺวา ปณฺณาการํ เปเสสีติ ปีติโสมนสฺสชาตา อโหสิ ฯ

โพธิสตฺโตปิ มหนฺเตน สิริโสภคฺเคน อตฺตโน ปาสาทํ อารุหิตฺวา สิริสยเน นิปชฺชิ ฯ ตาวเทว นํ สพฺพาลงฺการปฏิมณฺฑิตา นจฺจคีตาทีสุ สุสิกฺขิตา เทวกญฺญา วิย รูปโสภคฺคปฺปตฺตา อิตฺถิโย นานาตุริยานิ คเหตฺวา สมฺปริวาเรตฺวา อภิรมาเปนฺติโย นจฺจคีตวาทิตานิ ปโยชยึสุ ฯ โพธิสตฺโต กิเลเสสุ วิรตฺตจิตฺตตาย นจฺจาทีสุ อนภิรโต มุหุตฺตํ นิทฺทํ โอกฺกมิ ฯ ตา อิตฺถิโย ยสฺสตฺถาย มยํ นจฺจาทีนิ ปโยเชม โส นิทฺทํ อุปคโต อิทานิ กิมตฺถํ กิลมามาติ คหิตคหิตานิ ตุริยานิ อชฺโฌตฺถริตฺวา นิปชฺชึสุ ฯ คนฺธเตลปทีปา ฌายนฺติ ฯ โพธิสตฺโต ปพุชฺฌิตฺวา สยนปิฏฺเฐ ปลฺลงฺเกน นิสินฺโน อทฺทส ตา อิตฺถิโย ตุริยภณฺฑานิ อวตฺถริตฺวา นิทฺทายนฺติโย เอกจฺจา ปคฺฆริตเขฬา ลาลากิลินฺนคตฺตา เอกจฺจา ทนฺเต ขาทนฺติโย เอกจฺจา กากจฺฉนฺติโย เอกจฺจา วิปฺปลปนฺติโย เอกจฺจา วิวฏมุขา เอกจฺจา อปคตวตฺถา ปากฏวิภจฺฉสมฺพาธฏฺฐานา ฯ โส ตาสํ วิปฺปการํ ทิสฺวา ภิยฺโยโส มตฺตาย กาเมสุ วิรตฺตจิตฺโต อโหสิ ฯ ตสฺส อลงฺกตปฏิยตฺตํ สกฺกภวนสทิสํปิ ตํ มหาตลํ อปวิฏฺฐนานากุณปภริตํ อามกสุสานํ วิย อุปฏฺฐาสิ ตโย ภวา อาทิตฺตเคหสทิสา ขายึสุ อุปทฺทูตํ วต โภ อุปสคฺคํ วต โภติ อุทานํ ปวตฺตติ อติวิย ปพฺพชฺชาย จิตฺตํ นมิ ฯ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๑๙๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. อปัณณกชาดก”