โส อชฺเชว มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตุํ วฏฺฏตีติ สยนา วุฏฺฐาย ทฺวารสมีปํ คนฺตฺวา โก เอตฺถาติ อาห ฯ อุมฺมาเร สีสํ กตฺวา นิปนฺโน ฉนฺโน อหํ อยฺยปุตฺต ฉนฺโนติ อาห ฯ ฉนฺน อหํ อชฺช มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตุกาโม เอกํ เม อสฺสํ กปฺเปหีติ ฯ โส สาธุ เทวาติ อสฺสภณฺฑกํ คเหตฺวา อสฺสสาลํ คนฺตฺวา คนฺธเตลทีเปสุ ชลนฺเตสุ สมนฺตโต ปสาริตวิตานสฺส เหฏฺฐา รมณีเย ภูมิภาเค ฐิตํ กนฺถกํ อสฺสราชํ ทิสฺวา อชฺช มยา ตเมว กปฺเปตุํ วฏฺฏตีติ กนฺถกํ กปฺเปสิ ฯ โส กปฺปิยมาโน อญฺญาสิ อยํ เม กปฺปนา อติทฬฺหา อญฺเญสุ ทิวเสสุ อุยฺยานกีฬาทิคมนกาเล กปฺปนา วิย น โหติ มยฺหํ อยฺยปุตฺโต อชฺช มหาภินิกฺขมนํ นิกฺขมิตุกาโม ภวิสฺสตีติ ตโต ตุฏฺฐมานโส มหาหสิตํ หสิ ฯ โส สทฺโท สกลนครํ ปตฺถริตฺวา คจฺเฉยฺย ฯ เทวตา ปน สนฺนิรุมฺหิตฺวา น กสฺสจิ โสตุํ อทํสุ ฯ โพธิสตฺโตปิ โข ฉนฺนํ เปเสตฺวาว ปุตฺตํ ตาว ปสฺสิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา นิสินฺนปลฺลงฺกโต วุฏฺฐาย ราหุลมาตุสยนฏฺฐานํ คนฺตฺวา คพฺภทฺวารํ วิวริ ฯ ตสฺมึ ขเณ อนฺโตคพฺเภ คนฺธเตลภริตทีโป ฌายติ ฯ ราหุลมาตาปิ โข สุมนมลฺลิกาทีนํ ปุปฺผานํ อมฺมณมตฺเตน อภิปฺปกิณฺเณ สยเน ปุตฺตสฺส มตฺถเก หตฺถํ ฐเปตฺวา นิทฺทายิ ฯ โพธิสตฺโต อุมฺมาเร ปาทํ ฐเปตฺวา ฐิตโกว โอโลเกตฺวา สจาหํ เทวิยา หตฺถํ อปเนตฺวา มม ปุตฺตํ คณฺหิสฺสามิ เทวี ปพุชฺฌิสฺสติ เอวํ เม คมนนฺตราโย ภวิสฺสติ อหํปิ พุทฺโธ หุตฺวา จ อาคนฺตฺวา ปุตฺตํ ปสฺสิสฺสามีติ ปาสาทตลโต โอตริ ฯ ยํ ปน ชาตกฏฺฐกถายํ ตทา สตฺตาหชาโต ราหุลกุมาโร โหตีติ วุตฺตํ ตํ เสสฏฺฐกถาสุ นตฺถิ ฯ ตสฺมา อิทเมว คเหตพฺพํ ฯ

เอวํ โพธิสตฺโต ปาสาทตลา โอตริตฺวา อสฺสสมีปํ คนฺตฺวา เอวมาห ตาต กนฺถก อชฺช เอกรตฺตึ มํ ตารย อหํ ตํ นิสฺสาย พุทฺโธ หุตฺวา สเทวกํ โลกํ ตาเรสฺสามีติ ฯ ตทา อุลฺลงฺฆิตฺวา กนฺถกสฺส ปิฏฺฐึ อภิรุหิ ฯ กนฺถโก คีวโต ปฏฺฐาย อายาเมน อฏฺฐารสหตฺโถว โหติ ตทนุจฺฉวิเกน อุพฺเพเธน สมนฺนาคโต ถามชวสมฺปนฺโน สพฺพเสโต โธตสงฺขสทิโส ฯ โส สเจ หเสยฺย วา ปทสทฺทํ วา กเรยฺย สทฺโท สกลนครํ อวตฺถเรยฺย ตสฺมา เทวตา อตฺตโน อานุภาเวน ตสฺส ยถา น โกจิ สุณาติ เอวํ หสิตสทฺทํ สนฺนิรุมฺหิตฺวา อกฺกมนปทวาเร หตฺถตลานิ อุปนาเมสุํ ฯ โพธิสตฺโต อสฺสปิฏฺฐิวรคโต ฉนฺนํ อสฺสสฺส พาลธึ คาหาเปตฺวา อฑฺฒรตฺติกสมเย มหาทฺวารสมีปํ ปตฺโต ฯ ตทา ปน ราชา เอวํ โพธิสตฺโต ยาย กายจิ เวลาย นครทฺวารํ วิวริตฺวา นิกฺขมิตุํ นาสกฺขิสฺสตีติ ทฺวีสุ ทฺวารกวาเฏสุ เอเกกํ ปุริสสหสฺเสน วิวริตพฺพํ การาเปสิ ฯ โพธิสตฺโต ยถาพลสมฺปนฺโน หตฺถิคณนาย โกฏิสหสฺสหตฺถีนํ พลํ ธาเรติ ปุริสคณนาย ปุริสโกฏิทสสตสหสฺสพลํ ธาเรติ ฯ ตสฺมา โส จินฺเตสิ สเจ ทฺวารํ น วิวเรยฺย อชฺช กนฺถกสฺส ปิฏฺเฐ นิสินฺโนว พาลธึ คเหตฺวา ฐิเตน ฉนฺเนน สทฺธึเยว กนฺถกํ อูรูหิ นิปฺปีเฬตฺวา อฏฺฐารสหตฺถุพฺเพธํ ปาการํ อุปฺปติตฺวา อติกฺกมิสฺสามีติ ฯ ฉนฺโน จินฺเตสิ สเจ ทฺวารํ น วิวริสฺสติ อหํ อยฺยปุตฺตํ มม ขนฺเธ นิสีทาเปตฺวา กนฺถกํ ทกฺขิเณน หตฺเถน กุจฺฉิยํ ปริกฺขิปนฺโต อุปกจฺฉนฺตเร กตฺวา ปาการํ อุปฺปติตฺวา อติกฺกมิสฺสามีติ ฯ กนฺถโกปิ จินฺเตสิ สเจ ทฺวารํ น วิวริสฺสติ อหํ อตฺตโน สามิกํปิ ปิฏฺฐิยํ ยถานิสินฺนเมว ฉนฺเนน พาลธึ คเหตฺวา ฐิเตน สทฺธิญฺเญว อุกฺขิปิตฺวา ปาการํ อุปฺปติตฺวา อติกฺกมิสฺสามีติ ฯ สเจ ทฺวารํ น อปารุปยิตฺถ ยถาจินฺติตเมว ตีสุ ชเนสุ อญฺญตโร สมฺปาเทยฺย ฯ ทฺวาเร อธิวฏฺฐา เทวตา ปน ทฺวารํ วิวริ ฯ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๑๙๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. อปัณณกชาดก”