ตสฺมึเยว ขเณ มาโร ปาปิมา โพธิสตฺตํ นิวตฺเตสฺสามีติ อาคนฺตฺวา อากาเส ฐิโต อาห โภ มาริส มา นิกฺขมิ อิโต เต สตฺตเม ทิวเส จกฺกรตนํ ปาตุภวิสฺสติ ทฺวิสหสฺสปริตฺตทีปปริวารานํ จตุนฺนํ มหาทีปานํ รชฺชํ กาเรสฺสสิ นิวตฺเตหิ มาริสาติ ฯ โกสิ ตฺวนฺติ ฯ อหํ วสวตฺตี มาโรมฺหีติ ฯ มาร ชานามหํ มยฺหํ จกฺกรตนปาตุภาวํ อนตฺถิโกหํ รชฺเชน ทสสหสฺสีโลกธาตุํ อุนฺนาเทตฺวา พุทฺโธ ภวิสฺสามีติ อาห ฯ มาโร อิโตทานิ ปฏฺฐาย กามวิตกฺกํ วา พฺยาปาทวิตกฺกํ วา วิหึสาวิตกฺกํ วา จินฺติตกาเล ชานิสฺสามีติ โอตาราเปกฺโข ฉายา วิย ตํ อนุคจฺฉนฺโต อนุพนฺธิ ฯ

โพธิสตฺโตปิ หตฺถคตํ จกฺกวตฺติรชฺชํ เขฬปิณฺฑํ วิย อนเปกฺโข ฉฑฺเฑตฺวา มหนฺเตน สกฺกาเรน นครา นิกฺขมิ อาสาฬฺหปุณฺณมายํ อุตฺตราสาฬฺหนกฺขตฺเต วตฺตมาเน นิกฺขมิตฺวา จ ปน นครํ อปโลเกตุกาโม ชาโต ฯ เอวญฺจ ปนสฺส จิตฺเต อุปฺปนฺนมตฺเตเยว มหาปุริส น ตยา นิวตฺติตฺวา โอโลกนกมฺมํ กตนฺติ วทมานา วิย ปฐวี กุลาลจกฺกํ วิย ภิชฺชิตฺวา ปริวตฺติ ฯ โพธิสตฺโต นคราภิมุโข ฐตฺวา นครํ โอโลเกตฺวา ตสฺมึ ฐาเน กนฺถกนิวตฺตนเจติยฏฺฐานํ ทสฺเสตฺวา คนฺตพฺพมคฺคาภิมุขํ กนฺถกํ กตฺวา ปายาสิ มหนฺเตน สกฺกาเรน โอฬาเรน สิริโสภคฺเคน ฯ ตทา กิรสฺส เทวตา ปุรโต สฏฺฐิอุกฺกาสหสฺสานิ ธารยึสุ ปจฺฉโต สฏฺฐิ ทกฺขิณปสฺสโต สฏฺฐิ วามปสฺสโต สฏฺฐิ ฯ อปรา เทวตา จกฺกวาฬมุขวฏฺฏิยํ อปฺปมาณา อุกฺกา ธารยึสุ ฯ อปรา เทวตา จ นาคสุปณฺณาทโย จ ทิพฺเพหิ คนฺเธหิ มาลาหิ จุณฺเณหิ ธูเปหิ ปูชยมานา คจฺฉนฺติ ฯ ปาริจฺฉตฺตกปุปฺเผหิ เจว มนฺทารวปุปฺเผหิ จ ฆนเมฆวุฏฺฐิกาโล วิย นภตลํ นิรนฺตรํ อโหสิ ฯ ทิพฺพานิ สงฺคีตานิ ปวตฺตึสุ ฯ สมนฺตโต อฏฺฐสฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ ปวชฺชึสุ ฯ สมุทฺทกุจฺฉิยํ เมฆคชฺชิตกาโล วิย ยุคนฺธรกุจฺฉิยํ สาครนิคฺโฆสกาโล วิย วตฺตติ ฯ

อิมินา สิริโสภคฺเคน คจฺฉนฺโต โพธิสตฺโต เอกรตฺเตเนว ตีณิ รชฺชานิ อติกฺกมฺม ตึสโยชนมตฺถเก อโนมานทีตีรํ ปาปุณิ ฯ กึ ปน อสฺโส ตโต ปรํ คนฺตุํ น สกฺโกตีติ ฯ โน น สกฺโกติ โส หิ เอวํ จกฺกวาฬคพฺภํ นาภิยา ฐิตจกฺกสฺส เนมิวฏฺฏํ มทฺทนฺโต วิย อนนฺเตน จริตฺวา ปุเร ปาตราสเมว อาคนฺตฺวา อตฺตโน สมฺปาทิตํ ภตฺตํ ภุญฺชิตุํ สมตฺโถ ฯ ตทา ปน เทวตานาคสุปณฺณาทีหิ อากาเส ฐตฺวา โอสฺสฏฺเฐหิ คนฺธมาลาทีหิ ยาว อูรุปฺปเทสา สญฺฉนฺนํ สรีรํ อากฑฺฒิตฺวา คนฺธมาลาชฏํ ฉินฺทนฺตสฺส อติปปญฺโจ อโหสิ ตสฺมา ตึสโยชนมตฺตเมว อคมาสิ ฯ โพธิสตฺโต นทีตีเร ฐตฺวา ฉนฺนํ ปุจฺฉิ กินฺนาม อยํ นทีติ ฯ อโนมา นาม เทวาติ ฯ ยเทว อมฺหากํปิ ปพฺพชฺชา อโนมา ภวิสฺสตีติ ปณฺหิยา ฆฏฺเฏนฺโต อสฺสสฺส สญฺญํ อทาสิ ฯ อสฺโส อุปติตฺวา อฏฺฐอุสภวิตฺถาราย นทิยา ปาริมตีเร อฏฺฐาสิ ฯ โพธิสตฺโต อสฺสสฺส ปิฏฺฐิโต โอรุยฺห รชตปฏฺฏสทิเส วาลุกาปุลิเน ฐตฺวา ฉนฺนํ อามนฺเตสิ สมฺม ฉนฺน ตฺวํ มยฺหํ อาภรณานิ เจว กนฺถกญฺจ อาทาย คจฺฉ อิเธวาหํ ปพฺพชิสฺสามีติ ฯ อหํปิ เทว ตยา สทฺธึ ปพฺพชิสฺสามีติ ฯ โพธิสตฺโต น ลพฺภา ตยา ปพฺพชิตุํ คจฺเฉว ตวนฺติ ติกฺขตฺตุํ ปฏิพาหิตฺวา อาภรณานิ เจว กนฺถกญฺจ ปฏิจฺฉาเทตฺวา จินฺเตสิ อิเม มยฺหํ เกสา สมณสารุปฺปา น โหนฺตีติ ฯ อญฺโญ โพธิสตฺตสฺส เกเส ฉินฺทิตุํ ยุตฺตรูโป นตฺถิ ตโต สยเมว เตน ขคฺเคน ฉินฺทิสฺสามีติ ทกฺขิเณน หตฺเถน อสึ คณฺหิตฺวา วามหตฺเถน โมลิยา สทฺธึ จูฬํ คเหตฺวา ฉินฺทิ ฯ เกสา ทฺวงฺคุลมตฺตา หุตฺวา ทกฺขิณโต อาวตฺตมานา สีสํ อลฺลิยึสุ ฯ เตสํ ยาวชีวํ ตเทว ปมาณํ อโหสิ มสฺสุ จ ตทนุรูปํ ฯ ปุน เกสมสฺสุโอหารณกิจฺจํ นาม นาโหสิ ฯ โพธิสตฺโต สห โมลิยา จูฬํ คเหตฺวา สจาหํ พุทฺโธ ภวิสฺสามิ อากาเส ติฏฺฐตุ โน เจ ภูมิยํ ปตตูติ อนฺตลิกฺเข ขิปิ ฯ ตํ จูฬามณิเวฐนํ โยชนปฺปมาณฏฺฐานํ คนฺตฺวา อากาเส อฏฺฐาสิ ฯ สกฺโก เทวราชา ทิพฺพจกฺขุนา โอโลเกตฺวา โยชนิยรตนจงฺโกฏเกน สมฺปฏิจฺฉิตฺวา ตาวตึสภวเน จูฬามณิเจติเย นาม ปติฏฺฐาเปสิ ฯ ยถา อาห

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๑๙๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. อปัณณกชาดก”