กนฺตารํ นาม โจรกนฺตารํ พาฬกนฺตารํ นิรุทกกนฺตารํ อมนุสฺสกนฺตารํ อปฺปภกฺขกนฺตารนฺติ ปญฺจวิธํ ฯ ตตฺถ โจเรหิ อธิฏฺฐิตมคฺโค โจรกนฺตารํ นาม ฯ สีหาทีหิ อธิฏฺฐิตมคฺโค พาฬกนฺตารํ นาม ฯ ยตฺถ นฺหายิตุํ วา ปิวิตุํ วา อุทกํ นตฺถิ อิทํ นิรุทกกนฺตารํ นาม ฯ อมนุสฺสาธิฏฺฐิตมคฺโค อมนุสฺสกนฺตารํ นาม ฯ มูลขาทนียาทิวิรหิตํ อปฺปภกฺขกนฺตารํ นาม ฯ อิมสฺมึ ปญฺจวิเธ กนฺตาเร ตํ กนฺตารํ นิรุทกกนฺตารญฺเจว อมนุสฺสกนฺตารญฺจ ฯ ตสฺมา โส พาลสตฺถวาหปุตฺโต สกเฏสุ มหนฺตมหนฺตา จาฏิโย ฐเปตฺวา อุทกสฺส ปูราเปตฺวา สฏฺฐิโยชนิกํ กนฺตารํ ปฏิปชฺชิ ฯ อถสฺส กนฺตารมชฺฌคตกาเล กนฺตาเร อธิวตฺถยกฺโข อิเมหิ มนุสฺเสหิ คหิตอุทกํ ฉฑฺฑาเปตฺวา ทุพฺพเล กตฺวา สพฺเพ เต ขาทิสฺสามีติ สพฺพเสตตรุณพลิพทฺทยุตฺตํ มโนรมํ ยานกํ มาเปตฺวา อุทกกลลอลฺเลหิ สผลกาวุธาทิหตฺเถหิ ทฺวาทสหิ อมนุสฺเสหิ ปริวุโต อุปฺปลกุมุทานิ ปิลนฺธิตฺวา อลฺลเกโส อลฺลวตฺโถ อิสฺสรปุริโส วิย ตสฺมึ ยานเก นิสีทิตฺวา กทฺทมมกฺขิเตหิ จกฺเกหิ ปฏิปถํ อคมาสิ ฯ ปริวารา อมนุสฺสาปิสฺส ปุรโต จ ปจฺฉโต จ คนฺตฺวา อลฺลเกสา อลฺลวตฺถา อุปฺปลกุมุทานิ ปิลนฺธิตฺวา ปทุมปุณฺฑรีกกลาเป คเหตฺวา ภิสมูลานิ ขาทนฺตา อุทกพินฺทูหิ เจว กลเลหิ จ ปคฺฆรนฺเตเหว อคมํสุ ฯ สตฺถวาหา จ นาม ยทา ปุริมวาโต วายติ ตทา ยานเก นิสีทิตฺวา อุปฏฺฐากชนปริวุตา มคฺครชํ ปริหรนฺตา ปุรโต คจฺฉนฺติ ยทา ปจฺฉิมวาโต วายติ ตทา เตเนว นเยน ปจฺฉโต คจฺฉนฺติ ฯ ตทา ปน ปุริมวาโต อโหสิ ฯ ตสฺมา โส พาลสตฺถวาหปุตฺโต ปุรโต อคมาสิ ฯ ยกฺโข ตํ ตถาคจฉนฺตํ ทิสฺวา อตฺตโน ยานกํ มคฺคา โอกฺกมาเปตฺวา กหํ คจฺฉถาติ เตน สทฺธึ ปฏิสนฺถารมกาสิ ฯ สตฺถวาโหปิ อตฺตโน ยานกํ มคฺคา โอกฺกมาเปตฺวา สกฏานํ คมโนกาสํ ทตฺวา เอกมนฺเต ฐิโต ยกฺขํ อาห อมฺโภ มยํปิ พาราณสิโต อาคจฺฉาม ตุมฺเห ปน อุปฺปลกุมุทานิ ปิลนฺธิตฺวา ปทุมปุณฺฑรีกหตฺถา ภิสมูลานิ ขาทนฺตา กทฺทมมกฺขิตา อุทกพินฺทูหิ ปคฺฆรนฺเตหิ อาคจฺฉถ กึ นุ โข ตุมฺเหหิ อาคตมคฺเค เทโว วสฺสติ อุปฺปลาทีหิ สญฺฉนฺโน สโร อตฺถีติ ฯ ยกฺโข ตสฺส กถํ สุตฺวา สมฺม กินฺนาเมตํ กเถสิ เอสา นีลวนราชิ ปญฺญายติ ตโต ปฏฺฐาย สกลอรญฺญํ เอโกทกํ นิพทฺธํ เทโว วสฺสติ กนฺทราปิ ปูรา ตสฺมึ ตสฺมึ ฐาเน ปทุมสญฺฉนฺนานิ สรานีติ วตฺวา ปฏิปาฏิยา คจฺฉนฺเตสุ สกเฏสุ อิมานิ สกฏานิ อาทาย กหํ คจฺฉถาติ ปุจฺฉิ ฯ อสุกํ ชนปทํ นามาติ ฯ อิมสฺมิญฺจ อิมสฺมิญฺจ สกเฏ กินฺนาม ภณฺฑนฺติ ฯ อสุกญฺจ อสุกญฺจาติ ฯ ปจฺฉโต อาคจฺฉนฺตํ สกฏํ อติวิย ครุกํ หุตฺวา อาคจฺฉติ เอตสฺมึ กึ ภณฺฑนฺติ ฯ อุทกํ เอตฺถาติ ฯ ปจฺฉโต ตาว อุทกํ อาเนนฺเตหิ โว ปปญฺจํ นาม กตํ อิโต ปฏฺฐาย ปน อุทเกน กิจฺจํ นตฺถิ ปุรโต พหุํ อุทกํ จาฏิโย ภินฺทิตฺวา อุทกํ ฉฑฺเฑตฺวา สลฺลหุเกน สกเฏน คจฺฉถาติ อาห ฯ เอวญฺจ ปน วตฺวา ตุมฺเห คจฺฉถ อมฺหากํ ปปญฺโจ โหตีติ โถกํ คนฺตฺวา เตสํ อทสฺสนํ ปตฺวา อตฺตโน ยกฺขนครเมว อคมาสิ ฯ โสปิ พาลสตฺถวาโห อตฺตโน พาลตาย ยกฺขสฺส วจนํ คเหตฺวา จาฏิโย ภินฺทาเปตฺวา ปสตมตฺตํปิ อุทกํ อนวเสเสตฺวา สพฺพํ ฉฑฺฑาเปตฺวา สกฏานิ ปาชาเปสิ ฯ ปุรโต อปฺปมตฺตกํปิ อุทกํ นาม นาโหสิ ฯ มนุสฺสา ปานียํ อลภนฺตา กิลมึสุ ฯ เต ยาว สุริยสฺส อฏฺฐงฺคมนา คนฺตฺวา สกฏานิ โมเจตฺวา สกฏปริวตฺตนเก ฐเปตฺวา โคเณ สกฏจกฺเกสุ พนฺธึสุ ฯ เนว โคณานํ อุทกํ วา อโหสิ น มนุสฺสานญฺจ ยาคุภตฺตํ วา ฯ ทุพฺพลมนุสฺสาปิ ตตฺถ ตตฺถ อโยนิโส มนสิกตฺวา นิปชฺชิตฺวา สุปึสุ ฯ รตฺติภาคสมนนฺตเร ยกฺขา ยกฺขนครโต อาคนฺตฺวา สพฺเพเยว โคเณ จ มนุสฺเส จ ชีวิตกฺขยํ ปาเปตฺวา เตสํ มํสํ ขาทิตฺวา อฏฺฐิมตฺตานิ อวเสเสตฺวา อคมํสุ ฯ เอวํ เอกํ พาลสตฺถวาหปุตฺตํ นิสฺสาย สพฺเพปิ เต วินาสํ ปาปุณึสุ ฯ หตฺถฏฺฐิกาทีนิ ทิสาวิทิสาสุ วิปฺปกิณฺณานิ อเหสุํ ฯ ปญฺจ สกฏสตานิ ยถาปูริตาเนว อฏฺฐํสุ ฯ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๒๔๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. อปัณณกชาดก”