อตีเต กสฺสปสฺส ทสพลสฺส กาเล พาราณสิยํ อสีติโกฏิวิภวสฺส เสฏฺฐิโน เอโก ปุตฺโต มิตฺตวินฺทุโก นาม อโหสิ ฯ ตสฺส มาตาปิตโร โสตาปนฺนา อเหสุํ ฯ โส ปน ทุสฺสีโลว อสทฺโธ อโหสิ ฯ อถ นํ อปรภาเค ปิตริ กาลกเต มาตา กุฏุมฺพํ วิจาเรนฺตี เอกทิวสํ อาห ตาต ตยา ทุลฺลภํ มนุสฺสตฺตํ ลทฺธํ ทานํ เทหิ สีลํ รกฺขาหิ อุโปสถกมฺมํ กโรหิ ธมฺมํ สุณาหีติ ฯ อมฺม น มยฺหํ ทานาทีหิ อตฺโถ มา มํ กิญฺจิ อวจุตฺถ อหํ ยถากมฺมํ คมิสฺสามีติ ฯ เอวํ วทนฺเตปิ นํ เอกทิวสํ ปุณฺณมีอุโปสถทิวเส มาตา อาห ตาต อชฺช อภิลกฺขิโต มหาอุโปสถทิวโส อชฺช อุโปสถํ สมาทยิตฺวา วิหารํ คนฺตฺวา สพฺพรตฺตึ ธมฺมํ สุตฺวา เอหิ อหํ เต สหสฺสํ ทสฺสามีติ ฯ โส สาธูติ ธนโลเภน อุโปสถํ สมาทยิตฺวา ภุตฺตปาตราโส วิหารํ คนฺตฺวา ทิวสํ วีตินาเมตฺวา รตฺตึ ยถา เอกํปิ ธมฺมปทํ กณฺเณ น ปหรติ ตถา เอกสฺมึ ปเทเส นิปชฺชิตฺวา นิทฺทํ โอกฺกมิตฺวา ปุนทิวเส ปาโตว มุขํ โธวิตฺวา เคหํ คนฺตฺวา นิสีทิ ฯ มาตา ปนสฺส อชฺช เม ปุตฺโต ธมฺมํ สุตฺวา ปาโตว ธมฺมกถิกตฺเถรํ อาทาย อาคมิสฺสตีติ ยาคุอาทีนิ ปฏิยาเทตฺวา อาสนํ ปญฺญเปตฺวา ตสฺสาคมนํ ปฏิมาเนนฺตี ตํ เอกกํ อาคตํ ทิสฺวา ตาต ธมฺมกถิโก เต น อานีโตติ วตฺวา น มยฺหํ ธมฺมกถิเกน อตฺโถติ วุตฺเต เตนหิ ยาคุํ ปิวาติ อาห ฯ โส ตุมฺเหหิ มยฺหํ สหสฺสํ ปฏิสฺสุตํ ตํ ตาว เม เทถ ปจฺฉา ปิวิสฺสามีติ อาห ฯ ปิว ตาต ปจฺฉา ทสฺสามีติ ฯ คเหตฺวาว ปิวิสฺสามีติ ฯ อถสฺส มาตา สหสฺสภณฺฑิกํ ปุรโต ฐเปสิ ฯ โส ยาคุํ ปิวิตฺวา สหสฺสภณฺฑิกํ คเหตฺวา โวหารํ กโรนฺโต น จิรสฺเสว วีสสตสหสฺสํ อปฺปาเทสิ ฯ อถสฺส เอตทโหสิ นาวํ อุปฏฺฐเปตฺวา โวหารํ กริสฺสามีติ ฯ โส นาวํ อุปฏฺฐเปตฺวา อมฺม อหํ นาวาย โวหารํ กริสฺสามีติ อาห ฯ อถ นํ มาตา ตาต ตฺวํ เอกปุตฺตโก อิมสฺมึ ฆเร ธนํปิ พหุํ สมุทฺโท อเนกาทีนโว มา คมีติ นิวาเรสิ ฯ โส อหํ คมิสฺสาเมว น สกฺกา มํ นิวาเรตุนฺติ วตฺวา อหนฺตํ ตาต นิวาเรสฺสามีติ มาตรา หตฺเถ คหิเตปิ หตฺถํ วิสฺสชฺชาเปตฺวา มาตรํ ปหริตฺวา ปาเตตฺวา อนฺตรํ กตฺวา คนฺตฺวา นาวาย สมุทฺทํ ปกฺขนฺทิ ฯ นาวา สตฺตเม ทิวเส มิตฺตวินฺทุกํ นิสฺสาย สมุทฺทปิฏฺเฐ นิจฺจลาว อฏฺฐาสิ ฯ กาฬกณฺณิสลากา วิจินิยมานา มิตฺตวินฺทุกสฺเสว หตฺเถ ติกฺขตฺตุํ ปติ ฯ อถสฺส อุลุมฺปํ ทตฺวา อิมํ เอกํ นิสฺสาย พหู มา วินสฺสนฺตีติ ตํ สมุทฺเท ขิปึสุ ฯ ตาวเทว นาวา ชเวน มหาสมุทฺทํ ปกฺขนฺทิ ฯ โสปิ อุลุมฺเป นิปชฺชิตฺวา เอกํ ทีปกํ ปาปุณิ ฯ ตตฺถ ผลิกวิมาเน จตสฺโส ชนิโย อทฺทส ฯ ตา สตฺตาหํ ทุกฺขํ อนุภวนฺติ สตฺตาหํ สุขํ ฯ โส ตาหิ สทฺธึ สตฺตาหํ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิ ฯ อถ นํ ตา ทุกฺขานุภวนตฺถาย คจฺฉมานา สามิ มยํ สตฺตเม ทิวเส อาคมิสฺสาม ยาว มยํ อาคจฺฉาม ตาว อนุกฺกณฺฐ- มาโน อิเธว วสาติ วตฺวา อคมํสุ ฯ โส ตณฺหาวสิโก หุตฺวา ตสฺมึเยว ผลเก นิปชฺชิตฺวา ปุน สมุทฺทปิฏฺเฐน คจฺฉนฺโต อปรํปิ ทีปกํ ปตฺวา ตตฺถ รชตวิมาเน อฏฺฐ เปติโย ทิสฺวา เอเตเนว อุปาเยน อปรสฺมึ ทีปเก มณิวิมาเน โสฬส อปรสฺมึ กนกวิมาเน ทฺวตฺตึส เปติโย ทิสฺวา ตาหิ สทฺธึ ทิพฺพสมฺปตฺตึ อนุภวิตฺวา ตาสมฺปิ ทุกฺขํ อนุภวิตุํ คตกาเล ปุน สมุทฺทปิฏเฐน คจฺฉนฺโต เอกํ ปาการ- ปริกฺขิตฺตํ จตุทฺวารํ นครํ อทฺทส ฯ อุสฺสทนิรโย กิเรส พหูนํ เนรยิกสตฺตานํ กมฺมกรณานุภวนฏฺฐานํ ฯ มิตฺตวินฺทุกสฺส ปน อลงฺกต- ปฏิยตฺตํ นครํ วิย หุตฺวา อุปฏฺฐาสิ ฯ โส อิมํ นครํ ปวิสิตฺวา ราชา ภวิสฺสามีติ จินฺเตตฺวา ปวิสิตฺวา ขุรจกฺกํ อุกฺขิปิตฺวา สีเส ปจฺจมานํ เนรยิกสตฺตํ อทฺทส ฯ อถสฺส ตํ ตสฺส สีเส ขุรจกฺกํ ปทุมํ วิย หุตฺวา อุปฏฺฐาสิ ฯ อุเร ปญฺจงฺคิกพนฺธนํ อุรจฺฉทปสาธนํ วิย หุตฺวา สีสโต ปคฺฆรนฺตโลหิตํ โลหิตจนฺทนวิเลปนํ วิย หุตฺวา ปริเทวนสทฺโท มธุรสโร คีตสทฺโท วิย หุตฺวา อุปฏฺฐาสิ ฯ โส ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา โภ ปุริส จิรํ ตยา ปทุมํ ธาริตํ เทหิ เม เอตนฺติ อาห ฯ สมฺม น อิทํ ปทุมํ ขุรจกฺกเมตนฺติ ฯ ตฺวํ มยฺหํ อทาตุกามตาย เอวํ วทสีติ ฯ เนรยิกสตฺโต จินฺเตสิ มยฺหํ ปาปํ ขีณํ ภวิสฺสติ อิมินาปิ มยา วิย มาตรํ ปหริตฺวา อาคเตน ภวิตพฺพํ ทสฺสามิสฺส ขุรจกฺกนฺติ ฯ อถ นํ เอหิ โภ คณฺห อิมํ ปทุมนฺติ วตฺวา ขุรจกฺกํ ตสฺส สีเส ขิปิ ฯ ตนฺตสฺส มตฺถกํ ปึสมานํ ภสฺสิ ฯ ตสฺมึ ขเณ มิตฺตวินฺทุโก ตสฺส ขุรจกฺกภาวํ ญตฺวา ตว ขุรจกฺกํ คณฺห ตว ขุรจกฺกํ คณฺหาติ เวทนาปตฺโต ปริเทวิ ฯ อิตโร อนฺตรธายิ ฯ ตทา โพธิสตฺโต รุกฺขเทวตา มหนฺเตน ปริวาเรน อุสฺสทจาริกญฺจรมาโน ตํ ฐานํ ปาปุณิ ฯ มิตฺตวินฺทุโก ตํ โอโลเกตฺวา สามิ เทวราช อิทํ จกฺกํ สณฺหกรณียํ วิย ติลานิ ปึสมานํ โอตรติ กินฺนุ โข มยา ปาปํ กตนฺติ ปุจฺฉนฺโต เทฺว คาถา อภาสิ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๒,๖๙๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. จตุทวารชาดก”