อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺตสฺส รญฺโญ เทฺว ปุตฺตา อเหสุํ ฯ โส เชฏฺฐกสฺส อุปรชฺชํ อทาสิ กนิฏฺฐสฺส เสนาปติฏฺฐานํ ฯ อปรภาเค พฺรหฺมทตฺเต กาลกเต อมจฺจา เชฏฺฐกสฺส อภิเสกํ ฐเปสุํ ฯ โส น มยฺหํ รชฺเชนตฺโถ กนิฏฺฐสฺส เม เทถาติ วตฺวา ปุนปฺปุนํ ยาจิยมาโนปิ ปฏิกฺขิปิตฺวา กนิฏฺฐสฺส อภิเสเก กเต น เม อิสฺสริเยน อตฺโถติ อุปรชฺชาทีนิปิ น อิจฺฉิ ฯ เตนหิ สาธุรสโภชนานิ ภุญฺชนฺโต อิเธว วสาหีติ วุตฺเตปิ น เม อิมสฺมึ นคเร กิจฺจํ อตฺถีติ พาราณสิโต นิกฺขมิตฺวา ปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา เอกํ เสฏฺฐิกุลํ นิสฺสาย สหตฺเถน กมฺมํ กโรนฺโต วสิ ฯ เต อปรภาเค ตสฺส ราชกุมารภาวํ ญตฺวา กมฺมํ กาตุํ น อทํสุ กุมารปริหาเรเนว ตํ ปริกรึสุ ฯ อปรภาเค ราชกมฺมิกา ปจฺจนฺตํ คนฺตฺวา เขตฺตปฺปมาณคหณตฺถาย ตํ คามํ อคมํสุ ฯ เสฏฺฐี ราชกุมารํ อุปสงฺกมิตฺวา สามิ มยํ ตุมฺเห โปเสม กนิฏฺฐภาติกสฺส ปณฺณํ เปเสตฺวา อมฺหากํ พลึ หาเรถาติ ฯ โส สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา อหํ อสุกเสฏฺฐิกุลํนาม อุปนิสฺสาย วสามิ มํ นิสฺสาย เอเตสํ พลึ วิสชฺเชหีติ ปณฺณํ เปเสสิ ฯ ราชา สาธูติ วตฺวา ตถา กาเรสิ ฯ อถ นํ สกลคามวาสิโนปิ ชนปทวาสิโนปิ ปรคามวาสิโนปิ อุปสงฺกมิตฺวา มยํ ตุมฺหากํเยว พลึ ทสฺสาม อมฺหากํ วิสชฺชาเปหีติ อาหํสุ ฯ โส เตสํปิ อตฺถาย ปณฺณํ เปเสตฺวา วิสชฺชาเปสิ ฯ ตโต ปฏฺฐาย เต ตสฺเสว พลึ อทํสุ ฯ อถสฺส มหาลาภสกฺกาโร นิพฺพตฺติ ฯ เตน ตสฺส ตณฺหาปิ มหตี ชาตา ฯ โส อปรภาเค สพฺพํปิ ตํ ชนปทํ ยาจิ อุปฑฺฒรชฺชํ ยาจิ ฯ กนิฏฺโฐปิ ตสฺส อทาสิเยว ฯ โส ตณฺหาย วฑฺฒมานาย อุปฑฺฒรชฺเชนปิ อสนฺตุฏฺโฐ รชฺชํ คณฺหิสฺสามีติ ชนปทปริวุโต ตํ นครํ คนฺตฺวา พหินคเร ฐตฺวา รชฺชํ วา เม เทตุ ยุทฺธํ วาติ กนิฏฺฐสฺส ปณฺณํ ปหิณิ ฯ กนิฏฺโฐ จินฺเตสิ อยํ พาโล ปุพฺเพ รชฺชํปิ อุปรชฺชาทีนิปิ ปฏิกฺขิปิตฺวา อิทานิ ยุทฺเธน คณฺหามีติ วทติ สเจ โข ปนาหํ อิมํ ยุทฺเธน มาเรสฺสามิ ครหา เม ภวิสฺสติ กึ เม รชฺเชนาติ ฯ อถสฺส อลํ ยุทฺเธน รชฺชํ คณฺหตูติ เปเสสิ ฯ โส รชฺชํ คเหตฺวา กนิฏฺฐสฺส อุปรชฺชํ ทตฺวา ตโต ปฏฺฐาย รชฺชํ กาเรนฺโต ตณฺหาวสิโก หุตฺวา เอเกน รชฺเชน อสนฺตุฏฺโฐ เทฺว ตีณิ รชฺชานิ ปฏฺเฐตฺวา ตณฺหาย โกฏึ นาทฺทส ฯ ตทา สกฺโก เทวราชา เก นุโข โลเก มาตาปิตโร อุปฏฺฐหนฺติ เก ทานาทีนิ ปุญฺญานิ กโรนฺติ เก ตณฺหาวสิกาติ โอโลเกนฺโต ตสฺส ตณฺหาวสิกภาวํ ญตฺวา อยํ พาโล พาราณลิรชฺเชนปิ น ตุสติ อหํ สิกฺขาเปสฺสามิ นนฺติ มาณวกเวเสน ราชทฺวาเร ฐตฺวา เอโก อุปายกุสโล มาณโว ราชทฺวาเร ฐิโตติ อาโรจาเปตฺวา ปวิสตูติ วุตฺเต ปวิสิตฺวา ราชานํ ชยาเปตฺวา กึการณา อาคโตสีติ วุตฺเต มหาราช ตุมฺหากํ กิญฺจิ วตฺตพฺพํ อตฺถิ รโห ปจฺจาสึสามีติ อาห ฯ สกฺกานุภาเวน ตาวเทว มนุสฺสา ปกฺกามึสุ ฯ อถ นํ มาณโว อหํ มหาราช ผีตานิ อากิณฺณมนุสฺสานิ สมฺปนฺนพลพาหนานิ ตีณิ นครานิ ปสฺสามิ อหํ เต อตฺตโน อานุภาเวน ตีณิ รชฺชานิ คเหตฺวา ทสฺสามิ ปปญฺจํ อกตฺวา สีฆํ คนฺตุํ วฏฺฏตีติ อาห ฯ โส โลภวสิโก ราชา สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิ สกฺกานุภาเวน ปน นํ โก วา ตฺวํ กุโต วา อาคโต กึ วา เต ลทฺธุํ วฏฺฏตีติ น ปุจฺฉิ ฯ โสปิ เอตฺตกํ วตฺวา ตาวตึสภวนเมว อคมาสิ ฯ ราชา อมจฺเจ ปกฺโกสาเปตฺวา เอโก มาณโว อมฺหากํ ตีณิ รชฺชานิ คเหตฺวา ทมฺมีติ อาห ตํ ปกฺโกสถ นคเร เภริญฺจาราเปตฺวา พลกายํ สนฺนิปาเตถ ปปญฺจํ อกตฺวา ตีณิ รชฺชานิ คณฺหิสฺสามาติ วตฺวา กึ ปน เต มหาราช ตสฺส มาณวสฺส สกฺกาโร วา กโต นิวาสนฏฺฐานํ วา ปุจฺฉิตนฺติ วุตฺเต เนว สกฺการํ อกาสึ น นิวาสนฏฺฐานํ ปุจฺฉึ คจฺฉถ นํ อุปธาเรถาติ อาห ฯ อุปธาเรนฺตา นํ อทิสฺวา มหาราช สกลนคเร ตํ มาณวํ น ปสฺสามาติ อาโรจยึสุ ฯ ตํ สุตฺวา ราชา โทมนสฺสชาโต ตีสุ นคเรสุ รชฺชํ นฏฺฐํ มหนฺเตนมฺหิ ยเสน ปริหีโน น จ เม ปริพฺพยํ อทาสิ น นิวาสนฏฺฐานนฺติ มยฺหํ กุชฺฌิตฺวา มาณโว อนาคโต ภวิสฺสตีติ ปุนปฺปุนํ จินฺเตสิ ฯ อถสฺส ตณฺหาวสิกสฺส กาเย ฑาโห อุปฺปชฺชิ ฯ สกลสรีเร ปริฑยฺหนฺเต อุทรํ โขเภตฺวา โลหิตปกฺขนฺทิกา อุทปาทิ ฯ เอกํ ภาชนํ ปวิสติ เอกํ นิกฺขมติ ฯ เวชฺชา ติกิจฺฉิตุํ น สกฺโกนฺติ ฯ ราชา กิลมติ ฯ อถสฺส พฺยาธิปีฬิตภาโว สกลนคเร ปากโฏ อโหสิ ฯ ตทา โพธิสตฺโต ตกฺกสิลโต สพฺพสิปฺปานิ อุคฺคณฺหิตฺวา พาราณสินคเร มาตาปิตูนํ สนฺติกํ อาคโต ตํ รญฺโญ ปวุตฺตึ สุตฺวา อหํ ติกิจฺฉิสฺสามีติ ราชทฺวารํ คนฺตฺวา เอโก กิร มาณโว ตุมฺเห ติกิจฺฉิตุํ อาคโตติ อาโรจาเปสิ ฯ ราชา มหนฺตมหนฺตา ทิสาปาโมกฺขเวชฺชาปิ มํ ติกิจฺฉิตุํ น สกฺโกนฺติ ตรุณมาณโว กึ สกฺขิสฺสติ ปริพฺพยํ ทตฺวา วิสฺสชฺเชถ นนฺติ อาห ฯ ตํ สุตฺวา มาณโว มยฺหํ เวชฺชเวตเนน กมฺมํ นตฺถิ อหํ ติกิจฺฉิสฺสามิ เกวลํ เภสชฺชมูลมตฺตํ เทตูติ อาห ฯ ตํ สุตฺวา ราชา สาธูติ ปกฺโกสาเปสิ ฯ มาณโว ราชานํ ทิสฺวา มา ภายิ มหาราช อหํ ติกิจฺฉิสฺสามิ อปิจ โข ปน เม โรคสฺส สมุฏฺฐานํ อาจิกฺขถาติ ฯ ราชา หรายมาโน กึ เต สมุฏฺฐาเนน เภสชฺชเมว กโรหีติ อาห ฯ มหาราช เวชฺชานาม อยํ พฺยาธิ อิมํ นิสฺสาย สมุฏฺฐิโตติ ญตฺวา ตทนุจฺฉวิกํ เภสชฺชํ กโรนฺตีติ ฯ ราชา สาธุ ตาตาติ สมุฏฺฐานํ กเถนฺโต เอเกน มาณเวน อาคนฺตฺวา ตีสุ นคเรสุ รชฺชํ คเหตฺวา ทสฺสามีติ วุตฺตํ อาทึ กตฺวา สพฺพํ กเถตฺวา อิติ เม ตาต ตณฺหํ นิสฺสาย พฺยาธิ อุปฺปนฺโน สเจ ติกิจฺฉิตุํ สกฺโกสิ ติกิจฺฉาหีติ อาห ฯ กึ ปน มหาราช โสจนาย ตานิ นครานิ สกฺกา ลทฺธุนฺติ ฯ น สกฺกา ตาตาติ ฯ เอวํ สนฺเต กสฺมา โสจสิ มหาราช สพฺพเมว สวิญฺญาณกํ อวิญฺญาณกํ วตฺถุํ อตฺตโน สรีรํ อาทึ กตฺวา ปหาย คมนียํ จตูสุ นคเรสุ รชฺชํ คเหตฺวาปิ น ตฺวํ เอกปฺปหาเรเนว จตสฺโส ภตฺตปาติโย ภุญฺชิสฺสสิ น จตูสุ สยเนสุ สยิสฺสสิ น จตฺตาริ วตฺถยุคานิ อจฺฉาทิสฺสสิ ตณฺหาวสิเกนนาม ภวิตุํ น วฏฺฏติ อยํ หิ ตณฺหานาม วฑฺฒมานา จตูหิ อปาเยหิ มุจฺจิตุํ น เทตีติ ฯ อิติ นํ มหาสตฺโต โอวทิตฺวา ตสฺส ธมฺมํ เทเสนฺโต อาห

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๓,๐๔๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๔. กามชาดก”