สีลวสฺสุ มหาราช ทุสฺสีโล วินิปาติโกติ ฯ

ตตฺถ ปทกานีติ การณปทานิ ฯ ยตฺถาติ เยสุ ทฺวีสุ ปเทสุ สพฺพํ อตฺถชาตํ หิตสุขํ ปติฏฺฐิตํ ฯ อลทฺธสฺสาติ โย จ ปุพฺเพ อลทฺธสฺส ลาภสฺส ลาโภ ยา จ ลทฺธสฺส อนุรกฺขนา ฯ ตาต อนุปฺปนฺนสฺส หิ ลาภสฺส อุปฺปาทนํ นาม ภาโร อุปฺปนฺนสฺส ปน อนุรกฺขนเมว ภาโร ฯ เอกจฺโจ หิ ยสํ อุปฺปาเทตฺวาปิ ยเส ปมตฺโต ปมาทํ อุปฺปาเทตฺวา ปาณาติปาตาทีนิ กโรติ มหาโจโร หุตฺวา รฏฺฐํ วิลุมฺปมาโน จรติ ฯ อถ นํ ราชาโน คาหาเปตฺวา มหาวินาสํ สมฺปาเปนฺติ ฯ อถวา ฯ อุปฺปนฺนรูปาทิกามคุเณสุ ปมตฺโต อโยนิโส ธนํ นาเสนฺโต สพฺพสาปเตยฺเย ขีเณ กปโณ หุตฺวา จีรกวสโน กปาลมาทาย จรติ ฯ ปพฺพชิโต วา ปน คนฺถธุราทิวเสน ลาภสกฺการํ นิพฺพตฺเตตฺวา ปมตฺโต หีนายาวตฺตติ อปโร ปฐมชฺฌานาทีนิ นิพฺพตฺเตตฺวาปิ มุฏฺฐสติตาย ตถารูเป อารมฺมเณ พชฺฌิตฺวา ฌานา ปริหายติ ฯ เอวํ อุปฺปนฺนสฺส ยสสฺส วา ฌานาทิลาภสฺส วา รกฺขนเมว ทุกฺขตรํ ฯ ตทตฺถทีปนตฺถํ ปน เทวทตฺตสฺส วตฺถุ มุทุลกฺขณโลมกสฺสปหาริตชาตกสงฺกปฺปชาตกานิ จ กเถตพฺพานิ ฯ เอโก ปน ลาภสกฺการํ อุปฺปาเทตฺวา อปฺปมาเท ฐตฺวา กลฺยาณกมฺมํ กโรติ ฯ ตสฺส โส ยโส สุกฺกปกฺเข จนฺโท วิย วฑฺฒติ ตสฺมา ตฺวํ มหาราช อปฺปมตฺโต ปโยคสมฺปตฺติยํ ฐตฺวา ธมฺเมน รชฺชํ กาเรนฺโต ตว อุปฺปนฺนํ ยสํ อนุรกฺขาหีติ ฯ ชานาหีติ ภณฺฑาคาริกกมฺมาทิกรณตฺถํ อุปธาเรหิ ฯ อนกฺขากิตเวติ อนกฺเข อกิตเว อชูตกเร เจว อเกราฏิเก จ ฯ อโสณฺเฑติ ปูวสุราคนฺธมาลาโสณฺฑภาวรหิเต ฯ อวินาสเกติ ตว สนฺตกานํ ธนธญฺญาทีนํ อวินาสเก ฯ โยติ โย อมจฺโจ ฯ ยญฺเจวาติ ยญฺจ เต ฆเร ธนํ สิยา ตํ รกฺเขยฺย ฯ สูโตวาติ รถสารถี วิย ฯ ยถา สารถี วิสมมคฺคนิวารณตฺถํ อสฺเส สงฺคณฺหนฺโต รถํ สงฺคณฺเหยฺย เอวํ โย สห โภเคหิ ตํ รกฺขิตุํ สกฺโกติ โส เต อมจฺโจ นาม ฯ ตาทิสํ คเหตฺวา ภณฺฑาคาริกาทิกิจฺจานิ กาเรยฺย ฯ สุสงฺคหีตนฺตชโนติ ตาต ยสฺส หิ รญฺโญ อตฺตโน อนฺโตชโน จ อนฺโตวลญฺชนกปริชโน จ ทานาทีหิ อสงฺคหิโต โหติ ตสฺส อนฺโต นิเวสเน สุวณฺณหิรญฺญาทีนิ เตสํ อสงฺคหิตมนุสฺสานํ วเสน นสฺสนฺติ อนฺโต พหิ คจฺฉนฺติ ตสฺมา ตฺวํ สุฏฺฐุ สงฺคหิตอนฺโตชโน หุตฺวา เอตฺตกํ นาม เม วิตฺตนฺติ สยํ อตฺตโน ธนํ อเวกฺขิตฺวา อสุกฏฺฐาเน นาม นิธึ นิเธม อสุกสฺส อิณํ เทมาติ อิทํ อุภยํปิ น กเร ฯ ปรปตฺติยาติ ปรปตฺติยาปิ ตฺวํ มา กริ สพฺพํ อตฺตปจฺจกฺขเมว กเรยฺยาสีติ วทติ ฯ อายํ วยนฺติ ตโต อุปฺปชฺชนกํ อายญฺจ เตสํ เตสํ ทาตพฺพํ วยญฺจ สยเมว ชาเนยฺยาสีติ ฯ กตากตนฺติ สงฺคาเม วา นวกมฺเม วา อญฺเญสุ วา กิจฺเจสุ อิมินา อิทํ นาม มยฺหํ กตํ อิมินา อิทํ นาม น กตนฺติ เอตํปิ สยเมว ชาเนยฺยาสิ มา ปรปตฺติโย โหสิ ฯ นิคฺคณฺเหติ ตาต ราชา นาม สนฺธิจฺเฉทาทิการกํ นิคฺคหารหํ อาเนตฺวา ทสฺสิตํ อุปปริกฺขิตฺวา โสเธตฺวา โปราณกราชูหิ ฐปิตทณฺฑํ โอโลเกตฺวา โทสานุรูปํ นิคฺคณฺเหยฺย ฯ ปคฺคณฺเหติ โย ปน ปคฺคหารโห โหติ อภินฺนสฺส วา ปรพลสฺส ภินฺโน ภินฺนสฺส วา สกพลสฺส อาราธโก อลทฺธสฺส วา รชฺชสฺส อาหรโก ลทฺธสฺส วา ถาวรการโก เยน วา ปน ชีวิตํ ทินฺนํ โหติ เอวรูปํ ปคฺคหารหํ ปคฺคเหตฺวา มหนฺตํ สกฺการํ สมฺมานํ กาเรยฺย เอวํ หิสฺส กิจฺเจสุ อญฺเญปิ อุรํ ทตฺวา กตฺตพฺพํ กริสฺสนฺติ ฯ ชานปทนฺติ ชนปทวาสีนํ สยํ อตฺถํ อตฺตปจฺจกฺเขเนว อนุสาส ฯ อธมฺมิกา ยุตฺตาติ อธมฺมิกา ตตฺถ ตตฺถ นิยุตฺตา อายุตฺตกา ลญฺจํ ทตฺวา วินิจฺฉยํ ภินฺทนฺตา ตว ธนญฺจ รฏฺฐญฺจ มา นาเสยฺยุํ อิมินา การเณน อปฺปมตฺโต หุตฺวา สยเมว อนุสาส ฯ เวเคนาติ สหสา อตุเลตฺวา อตีเรตฺวา ฯ เวคสาติ อตุเลตฺวา ฉนฺทาทิวเสน สหสา กตํ กมฺมํ หิ น สาธุ น สุนฺทรํ ฯ กึการณา ฯ ตาทิสญฺหิ กตฺวา มนฺโท ปจฺฉา วิปฺปฏิสารวเสน อิธ โลเก อปายทุกฺขานิ อนุโภนฺโต ปรโลเก จ อนุตปฺปติ ฯ อยํ ปนตฺโถ อิสีนมนฺตรํ กตฺวา กุรุราชาติ เม สุตนฺติ กุรุชาตเกน ทีเปตพฺโพ ฯ มา เต อธิสเร มุจฺจ สุพาฬฺหมธิโกปิตนฺติ ตาต ตว หทยํ กุสลํ อธิสริตฺวา อติกฺกมิตฺวา ปวตฺเต ปเรสํ อกุสลกมฺเม สุฏฺฐุ พาฬฺหํ อธิโกปิตํ กุชฺฌาปิตํ หุตฺวา มา มุจฺจ มา ปติฏฺฐิยตูติ อตฺโถ ฯ อิทํ วุตฺตํ โหติ ตาต ยทา เต วินิจฺฉเย ฐิตสฺส อิมินา ปุริโส วา หโต สนฺธิ วา ฉินฺโนติ โจรํ ทสฺเสนฺติ ตทา เต ปเรสํ วจเนหิ สุฏฺฐุ โกปิตํปิ หทยํ โกธวเสน มา มุจฺจิ อปริคฺคเหตฺวา มา ทณฺฑํ ปเณหิ ฯ กึการณา ฯ อโจรํปิ หิ โจโรติ คเหตฺวา อาเนนฺติ ตสฺมา อกุชฺฌิตฺวา อุภินฺนํ อตฺตปจฺจตฺถิกานํ กถํ สุตฺวา สุฏฺฐุ โสเธตฺวา อตฺตปจฺจกฺเขน ตสฺส โจรภาวํ ญตฺวา ปเวณิยา ฐปิตทณฺฑวเสน กตฺตพฺพํ กโรหิ ฯ รญฺญา หิ อุปฺปนฺเนปิ โกเธ หทยํ สีตลํ อกตฺวา กมฺมํ น กาตพฺพํ ฯ ยทา ปนสฺส หทยํ สีตลํ นิพฺพุตํ โหติ มุทุกํ ตทา วินิจฺฉยกมฺมํ กาตพฺพํ ฯ ผรุเส หิ จิตฺเต ปกฺกุฏฺฐิเต อุทเก มุขนิมิตฺตํ วิย การณํ น ปญฺญายติ ฯ โกธสา หีติ ตาต โกเธน หิ พหูนิ ผีตานิ ราชกุลานิ อกุลภาวํ คตานิ มหาวินาสเมว ปตฺตานีติ อิมสฺส ปนตฺถสฺส ทีปนตฺถํ ขนฺติวาทิชาตก นาฬิกีรราชวตฺถุ สหสฺสพาหุอชฺชุนวตฺถุอาทีนิ กเถตพฺพานิ ฯ ปตารยีติ ตาต อหํ ปฐวิสฺสโรติ มา มหาชนํ กายทุจฺจริตาทึ อนตฺถาย ปตารยิ มา โอตารยิ ยถา ตํ อนตฺถํ สมาทาย วตฺตติ มา เอวมกาสีติ อตฺโถ ฯ มา เต อาสีติ ตาต ตว วิชิเต มนุสฺสชาติกานํ วา ติรจฺฉานชาติกานํ วา อิตฺถีปุริสานํ ทุกฺขุทฺรโย ทุกฺขปฺปตฺติ มา อาสิ ฯ ยถา หิ อธมฺมิกานํ ราชูนํ วิชิเต มนุสฺสา กายทุจฺจริตาทีนิ กตฺวา นิรเย อุปฺปชฺชนฺติ ตว รฏฺฐวาสีนํ ตํ ทุกฺขํ ยถา น โหติ ตถา กโรหีติ อตฺโถ ฯ อเปตโลมหํสสฺสาติ อตฺตานุวาทาทิภเยหิ นิพฺภยสฺส ฯ อิมินา อิทํ ทสฺเสติ ตาต โย ราชา กิสฺมิญฺจิ อาสํ กตฺวา อตฺตโน กามเมว อนุสฺสรติ ฉนฺทวเสน ยํ ยํ อิจฺฉติ ตํ ตํ กโรติ วิสฺสฏฺฐยฏฺฐิ วิย อนฺโธ นิรงฺกุโส วิย จ จณฺฑหตฺถี โหติ ตสฺส สพฺเพ โภคา วินสฺสนฺติ ตสฺส ตํ โภคพฺยสนํ ทุกฺขนฺติ วุจฺจติ ฯ ตตฺเถว เต วตฺตปทาติ ปุริมนเยเนว โยเชตพฺพํ ฯ รกฺขสฺสุทานีติ ตาต ตฺวํ อิมํ อนุสาสนึ สุตฺวา อิทานิ ทกฺโข อนลโส ปุญฺญานํ กรเณน ปุญฺญกโร สุราทิปริหรเณน อโสณฺโฑ ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิกสฺส อตฺถสฺส อวินาเสน อวินาสโก ภเวยฺยาสิ ฯ สีลวสฺสูติ สีลวา อาจารสมฺปนฺโน ภว ทสสุ ราชธมฺเมสุ ปติฏฺฐาย รชฺชํ กาเรหิ ฯ ทุสฺสีโล วินิปาติโกติ ทุสฺสีโล หิ มหาราช อตฺตานํ นิรเย วินิปาเตนฺโต วินิปาติโก นาม โหตีติ ฯ