โส เอกทิวสํ อุปริปฺปาสาเท มหาวาตปานํ วิวริตฺวา ฐิโต ตํ อุปาสกํ ภุตฺตปาตราสํ ฉตฺตมาทาย เชตวนํ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ปกฺโกสาเปตฺวา เอวมาห ตฺวํ กิร อุปาสก พหุสฺสุโต อมฺหากญฺจ อิตฺถิโย ธมฺมํ โสตุกามา เจว อุคฺคเหตุกามา จ สาธุ วตสฺส สเจ ตาสํ ธมฺมํ วาเจยฺยาสีติ ฯ คิหีนํ นาม ราชนฺเตปุเร ธมฺมํ เทเสตุํ วา วาเจตุํ วา น ปฏิรูปํ เอตํ อยฺยานเมว ปฏิรูปนฺติ ฯ ราชา สจฺจํ เอส วทตีติ ตํ อุยฺโยเชตฺวา อิตฺถิโย ปกฺโกสาเปตฺวา ภทฺเท อหํ ตุมฺหากํ ธมฺมํ เทสนตฺถาย จ ธมฺมํ วาจนตฺถาย จ สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา เอกํ ภิกฺขุํ ยาจิสฺสามิ อสีติยา มหาสาวเกสุ กตรํ ยาจิสฺสามีติ อาห ฯ ตา สพฺพา มนฺเตตฺวา ธมฺมภณฺฑาคาริกํ อานนฺทตฺเถรเมว อาโรเจสุํ ฯ ราชา สตฺถุ สนฺติกํ คนฺตฺวา วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน เอวมาห ภนฺเต อมฺหากํ เคเห อิตฺถิโย อานนฺทตฺเถรสฺส สนฺติเก ธมฺมํ โสตุญฺจ อุคฺคเหตุญฺจ อิจฺฉนฺติ สาธุ วตสฺส สเจ เถโร อมฺหากํ เคเห ธมฺมํ เทเสยฺย เจว วาเจยฺย จาติ ฯ สตฺถา สาธูติ สมฺปฏิจฺฉิตฺวา เถรํ อาณาเปสิ ฯ ตโต ปฏฺฐาย รญฺโญ อิตฺถิโย เถรสฺส สนฺติเก ธมฺมํ สุณนฺติ เจว อุคฺคณฺหนฺติ จ ฯ

อเถกทิวสํ รญฺโญ จูฬามณิ นฏฺโฐ ฯ ราชา ตสฺส นฏฺฐภาวํ สุตฺวา อมจฺเจ อาณาเปสิ สพฺเพ อนฺโตวลญฺชนกมนุสฺเส คเหตฺวา จูฬามณึ อาหราเปถาติ ฯ อมจฺจา มาตุคาเม อาทึ กตฺวา จูฬามณึ ปริปุจฺฉนฺตา อทิสฺวา มหาชนํ กิลเมนฺติ ฯ ตํ ทิวสํ อานนฺทตฺเถโร ราชนิเวสนํ ปวิฏฺโฐ ฯ ยถา ตา อิตฺถิโย ปุพฺเพ เถรํ ทิสฺวาว หฏฺฐตุฏฺฐา ธมฺมํ สุณนฺติ เจว คณฺหนฺติ จ ตถา อกตฺวา สพฺพา โทมนสฺสปฺปตฺตาว อเหสุํ ตโต เถเรน กสฺมา ตุมฺเห อชฺช เอวรูปา ชาตาติ ปุจฺฉิตา เอวมาหํสุ ภนฺเต รญฺโญ จูฬามณึ ปริเยสิสฺสามาติ อมจฺจา มาตุคาเม อุปาทาย อนฺโตวลญฺชนเก กิลเมนฺติ น ชานาม กสฺส กึ ภวิสฺสตีติ เตนมฺหา โทมนสฺสปฺปตฺตาติ ฯ เถโร มา จินฺเตถาติ ตา สมสฺสาเสตฺวา รญฺโญ สนฺติกํ คนฺตฺวา ปญฺญตฺตาสเน นิสีทิตฺวา มณิ กิร เต มหาราช นฏฺโฐติ ปุจฺฉิ ฯ อาม ภนฺเตติ ฯ อสกฺขิ ปน ตํ อาหราเปตุนฺติ ฯ ภนฺเต สพฺพํ อนฺโตชนํ คเหตฺวา กิลเมนฺโตปิ น สกฺโกมิ อาหราเปตุนฺติ ฯ มหาราช มหาชนํ อกิลเมตฺวาว อาหรณุปาโย อตฺถีติ ฯ กตโร ภนฺเตติ ฯ ปิณฺฑทานํ มหาราชาติ ฯ กตรํ ปิณฺฑทานํ ภนฺเตติ ฯ มหาราช ยตฺตเกสุ อาสงฺกา อตฺถิ เต คเหตฺวา เอเกกสฺส เอเกกํ ปลาสปิณฺฑํ วา มตฺติกาปิณฺฑํ วา ทตฺวา อิมํ ปจฺจูสกาเล อาหริตฺวา อสุกฏฺฐาเน นาม ปาเตถาติ วตฺตพฺพํ เยน คหิโต ภวิสฺสติ โส ตสฺมึ ปกฺขิปิตฺวา อาหริสฺสติ สเจ ปฐมทิวเสเยว ปาเตนฺติ อิจฺเจตํ กุสลํ โน เจ ปาเตนฺติ ทุติยทิวเสปิ ตติยทิวเสปิ ตเถว กาตพฺพํ เอวํ มหาชโน จ น กิลมิสฺสติ มณิญฺจ ลภิสฺสสีติ เอวํ วตฺวา เถโร อคมาสิ ฯ ราชา วุตฺตนเยเนว ตโย ทิวเส ทาเปสิ ฯ เนว มณึ อาหรึสุ ฯ เถโร ตติยทิวเส อาคนฺตฺวา กึ มหาราช ปาติโต มณีติ ปุจฺฉิ ฯ น ปาเตนฺติ ภนฺเตติ ฯ เตนหิ มหาราช มหาตลสฺมึเยว ปฏิจฺฉนฺนฏฺฐาเน มหาจาฏึ ฐปาเปตฺวา อุทกสฺส ปูราเปตฺวา สาณีหิ ปริกฺขิปาเปตฺวา สพฺเพ อนฺโตวลญฺชนกมนุสฺสา จ อิตฺถิโย จ อุตฺตราสงฺคํ กตฺวา เอเกโก อนฺโตสาณึ ปวิสิตฺวา หตฺถํ โธวิตฺวา อาคจฺฉตูติ วเทหีติ ฯ เถโร อิมํ อุปายํ อาจิกฺขิตฺวา ปกฺกามิ ฯ ราชา ตถา กาเรติ ฯ มณิโจโร จินฺเตสิ ธมฺมภณฺฑาคาริโก อิมํ อธิกรณํ อาทาย มณึ อทสฺเสตฺวา โอสกฺกิสฺสติ ตํ ปาเตตุํทานิ วฏฺฏตีติ มณึ ปฏิจฺฉนฺนํ กตฺวา อาทาย อนฺโตสาณึ ปวิสิตฺวา จาฏิยํ ปาเตตฺวา นิกฺขมิ ฯ สพฺเพสํ นิกฺขนฺตกาเล อุทกํ ฉฑฺเฑตฺวา มณึ อทฺทสํสุ ฯ ราชา เถรํ นิสฺสาย มหาชนํ อกิลเมตฺวาว เม มณิ ลทฺโธติ ตุสฺสิ ฯ อนฺโตวลญฺชนกมนุสฺสาปิ เถรํ นิสฺสาย มยํ มหาทุกฺขโต มุตฺตมฺหาติ ตุสฺสึสุ ฯ เถรสฺสานุภาเวน รญฺญา จูฬามณิ ลทฺโธติ เถรสฺสานุภาโว สกลนคเร เจว ภิกฺขุสงฺเฆ จ ปากโฏ ชาโต ฯ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๖๐๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. มหาสารชาดก”