๖. เตลปตฺตชาตกํ

สมติตฺติกํ อนวเสสกนฺติ อิทํ สตฺถา สุมฺภรฏฺเฐ เสตกํ นาม นิคมํ อุปนิสฺสาย อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ วิหรนฺโต ชนปทกลฺยาณิสุตฺตํ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตตฺร หิ ภควา เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ชนปทกลฺยาณี ชนปทกลฺยาณีติ โข ภิกฺขเว มหาชนกาโย สนฺนิปเตยฺย ฯ สา โข ปเนสา ชนปทกลฺยาณี ปรมปาสาวินี นจฺเจ ปรมปาสาวินี คีเต ชนปทกลฺยาณี นจฺจติ คายตีติ โข ภิกฺขเว ภิยฺโยโส มตฺตาย มหาชนกาโย สนฺนิปเตยฺย ฯ อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ชีวิตุกาโม สุขกาโม ทุกฺขปฏิกูโล ฯ ตเมนํ เอวํ วเทยฺย อยนฺเต อมฺโภ ปุริส สมติตฺติโก เตลปตฺโต อนฺตเร จ มหาชนกายสฺส อนฺตเร จ ชนปทกลฺยาณิยา หริตพฺโพ ปุริโส จ ตํ อุกฺขิตฺตาสิโก ฐิโต ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต อนุพนฺธิสฺสติ ยตฺเถว ตํ โถกํปิ ฉฑฺเฑสฺสสิ ตตฺเถว เต สิรํ ปาเตสฺสามีติ ฯ ตํ กึ มญฺญถ ภิกฺขเว อปิ นุ โข โส ปุริโส อมุํ เตลปตฺตํ อมนสิกริตฺวา พหิทฺธา ปมาทํ อาหเรยฺยาติ ฯ โน เหตํ ภนฺเต ฯ อุปมา โข มฺยายํ ภิกฺขเว กตา อตฺถสฺส วิญฺญาปนาย อยเมตฺถ อตฺโถ สมติตฺติโกเตลปตฺโตติ โข ภิกฺขเว กายคตาเยตํ สติยา อธิวจนํ ฯ ตสฺมาติห ภิกฺขเว เอวํ สิกฺขิตพฺพํ กายคตา โน สติ ภาวิตา ภวิสฺสติ สุสมารทฺธาติ เอวญฺหิ โว ภิกฺขเว สิกฺขิตพฺพนฺติ อิทํ ชนปทกลฺยาณิสุตฺตํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ กเถสิ ฯ

ตตฺถายํ สงฺเขปตฺโถ ชนปทกลฺยาณีติ ชนปทมฺหิ กลฺยาณี อุตฺตมา ฉสฺสรีรโทสวิรหิตา ปญฺจกลฺยาณสมนฺนาคตา สา หิ ยสฺมา นาติทีฆา นาติรสฺสา นาติกีสา นาติถูลา นาติกาฬา นาจฺโจทาตา อติกฺกนฺตา มานุสกํ วณฺณํ อปฺปตฺตา เทววณฺณํ ตสฺมา ฉสฺสรีรโทสวิรหิตา นาม สา หิ ยสฺมา ฉวิกลฺยาณํ มํสกลฺยาณํ นหารุกลฺยาณํ อฏฺฐิกลฺยาณํ วยกลฺยาณนฺติ อิเมหิ จ ปญฺจหิ กลฺยาเณหิ สมนฺนาคตา ปญฺจกลฺยาณสมนฺนาคตา นาม ฯ ตสฺสา หิ อาคนฺตุโก ภาสกิจฺจนฺนาม นตฺถิ อตฺตโน สรีโรภาเสเนว ทฺวาทสหตฺเถ ฐาเน อาโลกํ กโรติ ปิยงฺคุสมา วา โหติ สุวณฺณสมา วา โหติ อยมสฺสา ฉวิกลฺยาณตา ฯ จตฺตาโร ปนสฺสา หตฺถปาทา มุขปริโยสานญฺจ ลาขารสปริกมฺมกตํ วิย รตฺตปฺปวาฬรตฺตกมฺพลสทิสํ โหติ อยมสฺสา มํสกลฺยาณตา ฯ วีสตินขปตฺตานิ มํสโต อมุตฺตฏฺฐาเน ลาขารสปูริตานิ วิย มุตฺตฏฺฐาเน ขีรธารสทิสานิ อยมสฺสา นหารุกลฺยาณตา ฯ ทฺวตฺตึส ทนฺตา สุผุสฺสิตา สุโธตฏฺฐปิตวชิรปนฺตี วิย ขายนฺติ อยมสฺสา อฏฺฐิกลฺยาณตา ฯ วีสวสฺสสติกาปิ ปน สมานา โสฬสวสฺสุทฺเทสิกา วิย โหติ นิพฺพลิปลิตา อยมสฺสา วยกลฺยาณตา ฯ ปรมปาสาวินีติ เอตฺถ ปน ปสวนํ ปสโว ปวตฺตตีติ อตฺโถ ฯ ปสโวเอว ปาสาโว ฯ ปรโม ปาสาโว ปรมปาสาโว ฯ โส อสฺสา อตฺถีติ ปรมปาสาวินี ฯ นจฺเจ วา คีเต วา อุตฺตมปฺปวตฺติ เสฏฺฐกิริยา อุตฺตมเมว นจฺจํ นจฺจติ คีตญฺจ คายตีติ วุตฺตํ โหติ ฯ อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺยาติ น อตฺตโน รุจิยา อาคจฺเฉยฺย ฯ อยมฺปเนตฺถ อธิปฺปาโย อเถตฺถ มหาชนมชฺเฌ ชนปทกลฺยาณิยา นจฺจมานาย สาธุ สาธูติ สาธุกาเรสุ องฺคุลิโปฐเนสุ เจลุกฺเขเปสุ จ ปวตฺตมาเนสุ ตํ ปวุตฺตึ สุตฺวา ราชา พนฺธนาคารโต เอกํ ปุริสํ ปกฺโกสาเปตฺวา นิคฬานิ ภินฺทิตฺวา สมติตฺติกํ สุปริปุณฺณํ เตลปตฺตํ ตสฺส หตฺเถ ทตฺวา อุโภหิ หตฺเถหิ ทฬฺหํ คาหาเปตฺวา เอกํ อสิหตฺถํ ปุริสํ อาณาเปสิ เอตํ คเหตฺวา ชนปทกลฺยาณิยา สมชฺชฏฺฐานํ คจฺฉ ยตฺเถว เจส ปมาทํ อาคมฺม เอกมฺปิ เตลวินฺทุํ ฉฑฺเฑติ ตตฺเถวสฺส สีสํ ฉินฺทาติ ฯ โส ปุริโส อสึ อุกฺขิปิตฺวา ตํ ตชฺเชนฺโต ตตฺถ เนสิ ฯ โส มรณภเยน ตชฺชิโต ชีวิตุกามตาย ปมาทวเสน ตํ อมนสิกตฺวา สกึปิ อกฺขีนิ อุมฺมิเลตฺวา ตํ ชนปทกลฺยาณึ น โอโลเกสิ ฯ เอวํ ภูตปุพฺพเมเวตํ วตฺถุํ ฯ สุตฺเต ปน ปริกปฺปวเสเนตํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ อุปมา โข มฺยายนฺติ เอตฺถ ปน เตลปตฺตสฺส ตาว กายคตาย สติยา โอปมฺมสํสนฺทนํ กตเมว ฯ เอตฺถ ปน ราชา วิย กมฺมํ ทฏฺฐพฺพํ อสิ วิย กิเลสา อุกฺขิตฺตาสิกปุริโส วิย มาโร เตลปตฺตหตฺโถ ปุริโส วิย กายคตาสติภาวโก วิปสฺสกโยคาวจโร ฯ