อตีเต พาราณสิยํ พฺรหฺมทตฺเต รชฺชํ กาเรนฺเต โพธิสตฺโต จณฺฑาลโยนิยํ นิพฺพตฺเตตฺวา วยปฺปตฺโต เกนจิเทว กรณีเยน ปาเถยฺยตณฺฑุเล จ ภตฺตปุฏญฺจ คเหตฺวา มคฺคํ ปฏิปชฺชิ ฯ ตสฺมิมฺปิ กาเล พาราณสิยํ เอโก มาณโว อตฺถิ สตธมฺโม นาม นาเมน อุทิจฺจพฺราหฺมณมหาสาลกุเล นิพฺพตฺโต ฯ โสปิ เกนจิเทว กรณีเยน ตณฺฑุลํ วา ภตฺตปุฏํ วา อคเหตฺวา มคฺคํ ปฏิปชฺชิ ฯ เต อุโภปิ มหามคฺเค สมาคจฺฉึสุ ฯ มาณโว โพธิสตฺตํ กึ ชาติโกสีติ ปุจฺฉิ ฯ โส อหํ จณฺฑาโลติ วตฺวา ตฺวํ กึ ชาติโกสีติ มาณวํ ปุจฺฉิ ฯ โส อหํ อุทิจฺจพฺราหฺมโณติ ฯ สาธุ คจฺฉามาติ เต อุโภปิ มคฺคํ อคมํสุ ฯ โพธิสตฺโต ปาตราสเวลาย อุทกผาสุกฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา หตฺเถ โธวิตฺวา ภตฺตปุฏํ โมเจตฺวา มาณว ภตฺตํ ภุญฺชาหีติ อาห ฯ นตฺถิ หเร จณฺฑาล มม ภตฺเตน อตฺโถติ ฯ โพธิสตฺโต สาธูติ ปุฏภตฺตํ อุจฺฉิฏฺฐํ อกตฺวา ว อตฺตโน ยาปนมตฺตํ อญฺญสฺมึ ปณฺเณ ปกฺขิปิตฺวา ปุฏกํ พนฺธิตฺวา เอกมนฺเต ฐเปตฺวา ภุญฺชิตฺวา ปานียํ ปิวิตฺวา ตโต หตฺถปาเท โธวิตฺวา ตณฺฑุเล จ เสสภตฺตญฺจ อาทาย คจฺฉาม มาณวาติ มคฺคํ ปฏิปชฺชิ ฯ เต สกลทิวสํ คนฺตฺวา สายํ อุโภปิ เอกสฺมึ อุทกผาสุกฏฺฐาเน นฺหาตฺวา ปจฺจุตฺตรึสุ ฯ โพธิสตฺโต ผาสุกฺฏฺฐาเน นิสีทิตฺวา ภตฺตปุฏํ โมเจตฺวา มาณวํ อนาปุจฺฉิตฺวา ภุญฺชิตุํ อารภิ ฯ มาณโว สกลทิวสํ มคฺคคมเนน กิลนฺโต ฉาตชฺฌตฺโต สเจ เม ภตฺตํ ทสฺสติ, ภุญฺชิสฺสามีติ โอโลเกนฺโต อฏฺฐาสิ ฯ อิตโร กิญฺจิ อวตฺวา ภุญฺชเตว ฯ มาณโว จินฺเตสิ อยํ จณฺฑาโล มยฺหํ อวตฺวา ว สพฺพํ ภุญฺชติ, นิปฺปีเฬตฺวา ปิณฺฑํ คเหตฺวา อุปริอุจฺฉิฏฺฐภตฺตํ ฉฑฺเฑตฺวา เสสํ ภุญฺชิตุํ วฏฺฏตีติ ฯ โส ตถา กตฺวา อุจฺฉิฏฺฐภตฺตํ ภุญฺชิ ฯ อถสฺส ภุตฺตมตฺตสฺเสว มยา อตฺตโน ชาติโคตฺตกุลปฺปเทสานํ อนนุจฺฉวิกํ กมฺมํ กตํ, จณฺฑาลสฺส นาม เม อุจฺฉิฏฺฐภตฺตํ ภุตฺตนฺติ พลววิปฺปฏิสาโร อุปฺปชฺชิ ฯ ตาวเทวสฺส สโลหิตํ ภตฺตํ มุขโต อุคฺคญฺฉิ ฯ โส อปฺปมตฺตกสฺส ภตฺตสฺส วต เม การณา อนนุจฺฉวิกํ กมฺมํ กตนฺติ อุปฺปนฺนพลวโสกตาย ปริเทวมาโน ปฐมํ คาถมาห

ตญฺจ อปฺปญฺจ อุจฺฉิฏฺฐํ ตญฺจ กิจฺเฉน โน อทา,

โสหํ พฺราหฺมณชาติโก, ยํ ภุตฺตํ ตมฺปิ อุคฺคตนฺติ ฯ

ตตฺรายํ สงฺเขปตฺโถ ยํ มยา ภุตฺตํ ตํ อปฺปญฺจ อุจฺฉิฏฺฐญฺจ, ตญฺจ โน โส จณฺฑาโล น อตฺตโน รุจิยา อทาสิ, อถ โข นิปฺปีฬิยมาโน กิจฺเฉน กสิเรน อทาสิ, โส อหํ ปริสุทฺธพฺราหฺมณชาติโก, เตเนว เม ยํ ภุตฺตํ ตมฺปิ สทฺธึ โลหิเตน อุคฺคตนฺติ ฯ

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๙๓๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “๙. สตธรรมชาดก”