๕. มูลปริยายชาดก
5 Mūlapariyāyajātakaṃ
kālo ghasati bhūtānīti idaṃ satthā ukkaṭṭhaṃ nissāya subhagavane viharanto mūlapariyāyasuttantaṃ ārabbha kathesi.
Tadā kira pañcasatā brāhmaṇā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sāsane pabbajitvā tīṇi piṭakāni uggaṇhitvā mānamadamattā hutvā sammāsambuddhopi tīṇi piṭakāni jānāti, mayampi tāni jānāma, evaṃ sante kiṃ tassa amhehi nānākaraṇanti buddhupaṭṭhānaṃ na gacchanti paṭipakkhā hutvā caranti. Athekadivasaṃ satthā tesu āgantvā attano santike sannisinnesu aṭṭhahi bhūmīhi paṭimaṇḍitvā mūlapariyāyasuttaṃ kathesi. Te na kiñci sallakkhiṃsu. Atha nesaṃ etadahosi mayaṃ amhehi sadisā paṇḍitā natthīti mānaṃ karoma, idāni pana na kiñci jānāma, buddhehi sadiso paṇḍito nāma natthi, aho buddhaguṇā nāmāti. Te tato paṭṭhāya Nīhatamānā hutvā uddhatadāṭhā viya sappā nibbisevanā jātā. Satthā ukkaṭṭhāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā vesāliṃ gantvā gotamake cetiye gotamakasuttantaṃ kathesi. Dasasahassī lokadhātu kampi. Taṃ sutvā te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Mūlapariyāyasuttantapariyosāne pana satthari ukkaṭṭhāyaṃ viharante yeva bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso aho buddhānaṃ ānubhāvo, te nāma brāhmaṇā pabbajitvā tathā mānamadamattā bhagavatā mūlapariyāyadesanāya nīhatamānā katāti. Satthā āgantvā kāyanuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya nāmāti vutte na bhikkhave idāneva pubbepāhaṃ ime evaṃ mānapaggahitasire vicarante nīhatamāne akāsiṃ yevāti vatvā atītaṃ āhari.
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū disāpāmokkho ācariyo hutvā pañcamāṇavakasatānaṃ mante vācesi. Te pañcasatā niṭṭhitasippā sippesu anuyogaṃ datvā yattakaṃ amhe jānāma, ācariyopi tattakameva, viseso natthīti mānathaddhā hutvā ācariyassa santikaṃ na gacchanti vattapaṭivattaṃ na karonti. Te ekadivasaṃ ācariye badararukkhamūle nisinne taṃ vambhetukāmā badararukkhaṃ nakhena ākoṭetvā nissāro cāyaṃ rukkhoti āhaṃsu. Bodhisatto attano vambhanabhāvaṃ ñatvā antevāsikā ekaṃ vo pañhaṃ pucchissāmīti āha. Te haṭṭhapahaṭṭhāva vadetha, Kathessāmāti. Ācariyo pañhaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha