๓. กุมภการชาดก
Kumbhakārajātakaṃ
ambāhamaddaṃ vanamantarasminti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi. Vatthuṃ paññāsajātake āvībhavissati.
Tadā pana sāvatthiyaṃ pañcasatā sahāyakā pabbajitvā antokoṭi- saṇṭhāre vasamānā aḍḍharattisamaye kāmavitakkaṃ vitakkayiṃsu. Satthā attano sāvake rattiyā tayo vāre divasassa tayo vāreti rattindivaṃ cha vāre olokento kikī aṇḍaṃ viya cāmarī bāladhiṃ viya mātā piyaputtakaṃ viya ekacakkhuko puriso cakkhuṃ viya rakkhati tasmā tasmiṃ khaṇe uppannakilesaṃ niggaṇhi. So taṃ divasaṃ aḍḍharattisamaye jetavanaṃ pariggaṇhanto tesaṃ bhikkhūnaṃ vitakkasamudācāraṃ ñatvā imesaṃ bhikkhūnaṃ abbhantare ayaṃ kileso vaḍḍhanto arahattassa hetuṃ bhindissati idāneva tesaṃ kilesaṃ niggaṇhitvā arahattaṃ Dassāmīti gandhakuṭito nikkhamitvā ānandattheraṃ pakkosāpetvā ānanda antokoṭisaṇṭhāre vasanakabhikkhū sabbe sannipātehīti sannipātetvā paññattapavarabuddhāsane nisīditvā na bhikkhave antopavattakilesānaṃ vase pavattituṃ vaṭṭati kileso hi vaḍḍhamāno paccāmitto viya mahāvināsaṃ pāpeti bhikkhunā nāma appamattakaṃpi kilesaṃ niggaṇhituṃ vaṭṭati porāṇakapaṇḍitā appamattakaṃ ārammaṇaṃ disvā abbhantare pavattakilesaṃ niggaṇhitvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattesunti vatvā atītaṃ āhari
atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto bārāṇasīnagarassa dvāragāme kumbhakārakule nibbattitvā vayappatto kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā ekaṃ puttañca dhītarañca labhitvā kumbhakārakammaṃ nissāya puttadāraṃ posesi. Tadā kaliṅgaraṭṭhe dantapuranagare karakaṇḍo nāma rājā mahantena parivārena uyyānaṃ gacchanto uyyānadvāre phalabhārabharitaṃ madhuraphalaṃ ambarukkhaṃ disvā hatthikkhandha- varagatoyeva hatthaṃ pasāretvā ekaṃ ambapiṇḍaṃ gahetvā uyyānaṃ pavisitvā maṅgalasilāyaṃ nisinno dātabbayuttakānaṃ datvā ambaṃ paribhuñji. Raññā gahitakālato paṭṭhāya sesehi nāma gahetabbamevāti amaccāpi brāhmaṇagahapatikādayopi ambāni pātetvā khādiṃsu. Pacchā pacchā āgatā rukkhaṃ āruyha muggarehi pothetvā obhagga- vibhaggasākhaṃ katvā āmakaphalaṃpi asesetvā khādiṃsu. Rājāpi divasaṃ uyyāne kīḷitvā sāyaṇhasamaye alaṅkatahatthikkhandhe nisīditvā gacchanto Taṃ rukkhaṃ disvā hatthikkhandhato otaritvā rukkhamūlaṃ gantvā rukkhaṃ olokento ayaṃ pātova passantānaṃ atittikaro phalabhārabharito sobhamāno aṭṭhāsi idāni gahitaphalo obhaggavibhaggo asobhamāno ṭhitoti cintetvā puna aññataraṃ olokento aparaṃ nipphalaṃ ambarukkhaṃ disvā esa rukkho attano nipphalabhāvena muṇḍamaṇipabbato viya sobhamāno ṭhito ayaṃ pana phalitabhāvena imaṃ byasanaṃ patto idaṃ agāramajjhaṃpi phalitarukkhasadisaṃ pabbajjā nipphalarukkhasadisā sadhanasseva bhayaṃ atthi niddhanassa bhayaṃ natthi mayāpi nipphalarukkhena viya bhavitabbanti phalarukkhaṃ ārammaṇaṃ katvā rukkhamūle ṭhitakova tīṇi lakkhaṇāni sallakkhetvā vipassanaṃ vaḍḍhitvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattetvā viddhaṃsitā dāni me mātukucchikuṭikā vicchinnā tīsu bhavesu paṭisandhi sodhitā saṃsāraukkārabhūmi sosito mayā assusamuddo bhinno aṭṭhipākāro natthi me puna paṭisandhīti āvajjento sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitova aṭṭhāsi. Atha naṃ amaccā āhaṃsu atibahu ṭhitattha mahārājāti. Na mayaṃ rājāno paccekabuddhā nāma mayanti. Paccekabuddhā nāma tumhādisā na honti devāti. Atha kīdisā hontīti. Oropitakesamassū kāsāvavatthapaṭicchannā kule vā gaṇe vā alaggā vātacchinnavalāhakā rāhumukhamutta- candamaṇḍalapaṭibhāgā himavante nandamūlakapabbhāre vasanti evarūpā paccekabuddhāti. Tasmiṃ khaṇe rājā hatthaṃ ukkhipitvā sīsaṃ parāmasi. Tāvadeva gihiliṅgaṃ antaradhāyi samaṇaliṅgaṃ pāturahosi.