๑๐. ขทิรังคารชาดก
10 Khadiraṅgārajātakaṃ
kāmaṃ patāmi nirayanti idaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa dānaṃ ārabbha kathesi.
Anāthapiṇḍiko hi vihārameva ārabbha catuppaññāsakoṭidhanaṃ buddhasāsane vikiritvā tīhi ratanehi aññattha ratanasaññameva anuppādetvā satthari jetavane viharante devasikaṃ tīṇi mahāupaṭṭhānāni gacchati pātova ekavāraṃ gacchati katapātarāso ekavāraṃ sāyaṇhe ekavāraṃ. Aññānipi antarupaṭṭhānāni hontiyeva. Gacchanto ca kinnu ādāya āgatoti sāmaṇerā vā daharā vā hatthampi me olokeyyunti tucchahattho nāma na gatapubbo pātova gacchanto yāguṃ gāhāpetvā gacchati katapātarāso sappinavanītamadhuphāṇitādīni sāyaṇhasamaye gandhamālāvatthahattho gacchati. Evaṃ divase divase pariccajantassa panassa pariccāge pamāṇaṃ natthi. Bahū vohārūpajīvinopissa hatthato paṇṇe āropetvā aṭṭhārasakoṭisaṅkhyaṃ dhanaṃ iṇaṃ gaṇhiṃsu. Tesaṃ mahāseṭṭhī dhanaṃ āharāpeti. Aññā panassa kulasantakā aṭṭhārasakoṭiyo nadītīre nidahitvā ṭhapitā acīravatodakena nadīkūle bhinne mahāsamuddaṃ paviṭṭhā. Tā yathāpidahitalañcitāva lohacāṭiyo aṇṇavakucchiyaṃ pavattamānā vicaranti. Gehe panassa pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ niccabhattaṃ nibaddhameva hoti. Seṭṭhino hi gehaṃ bhikkhusaṅghassa cātummahāpathe Khaṇitapokkharaṇīsadisaṃ sabbesaṃ bhikkhūnaṃ mātāpituṭṭhāne ṭhitaṃ. Tenassa gharaṃ sammāsambuddhopi gacchati asītimahātherāpi gacchantiyeva sesabhikkhūnaṃ pana āgacchantānañca gacchantānañca pamāṇaṃ natthi.
Tampana gharaṃ sattabhūmikaṃ sattadvārakoṭṭhapaṭimaṇḍitaṃ. Tassa catutthe dvārakoṭṭhake ekā micchādiṭṭhikā devatā vasati. Sā sammāsambuddhe gehaṃ pavisante nikkhamante ca attano vimāne ṭhātuṃ na sakkoti dārake gahetvā otaritvā bhūmiyaṃ patiṭṭhati asītimahātheresupi pavisantesu ca nikkhamantesu ca tatheva karoti. Sā cintesi samaṇagotame ca sāvakesu cassa imaṃ gehaṃ pavisantesu mayhaṃ sukhannāma natthi niccakālaṃ otaritvā bhūmiyaṃ ṭhātuṃ na sakkhissāmi yathā ime etaṃ gharaṃ na pavisanti tathā mayā kātuṃ vaṭṭatīti. Athekadivasaṃ sayanūpagatasseva mahākammantikassa santikaṃ gantvā obhāsaṃ pharitvā aṭṭhāsi ko etthāti ca vutte ahaṃ catutthadvārakoṭṭhake nibbattadevatāti āha. Kasmā āgatāsīti. Tumhe seṭṭhissa kiriyaṃ na passatha attano pacchimakālaṃ anoloketvā dhanaṃ nīharitvā samaṇagotamaṃyeva pūreti neva vaṇijjaṃ payojeti na kammante paṭṭhapeti tumhe seṭṭhiṃ ovadatha yathā attano kammaṃ karoti yathā ca samaṇo gotamo sasāvako imaṃ gharaṃ na pavisati tathā karothāti. Atha naṃ so āha bāladevate seṭṭhī dhanaṃ vissajjento niyyānike buddhasāsane vissajjeti so sace maṃ cuḷāyaṃ gahetvā vikkiṇissati nevāhaṃ Kiñci kathessāmi gaccha tvanti. Sā punekadivasaṃ seṭṭhino jeṭṭhaputtaṃ upasaṅkamitvā tatheva ovadi. Sopi taṃ purimanayeneva tajjesi. Seṭṭhinā pana saddhiṃ kathetuṃyeva na sakkoti. Seṭṭhinopi nirantaraṃ dānaṃ dentassa vohāre akarontassa sāpateyye mandībhūte dhanaṃ parikkhayaṃ agamāsi. Athassa anukkamena dāḷiddiyaṃ sampattassa paribhogasāṭakasayanabhājanāni purāṇasadisāni na bhaviṃsu. Evaṃbhūtopi bhikkhusaṅghassa dānaṃ deti paṇītaṃ katvā pana dātuṃ na sakkoti. Atha naṃ ekadivasaṃ vanditvā nisinnaṃ satthā diyyati pana te gahapati kule dānanti pucchi. So diyyati bhante tañca lūkhaṃ kāṇājikaṃ bilaṅgadutiyanti āha. Atha naṃ satthā gahapati lūkhaṃ dānaṃ demīti mā cittaṃ saṅkopayittha cittasmiṃ hi paṇīte buddhapaccekabuddhasāvakānaṃ dinnaṃ dānaṃ lūkhaṃ nāma na hoti kasmā vipākamahantattāti āha. Cittaṃ hi paṇītaṃ kātuṃ sakkontassa dānaṃ lūkhaṃ nāma natthīti cetaṃ evaṃ veditabbaṃ