๑๑. ปรันตปชาดก

Parantapajātakaṃ

āgamissati me pāpanti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi.

Tadā hi dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ āvuso devadatto tathāgatassa māraṇatthameva parisakkati dhanuggahe payojesi silaṃ paṭivijjhi nāḷāgiriṃ vissajjāpesi tathāgatassa vināsanatthameva upāyaṃ karotīti. Satthā āgantvā kāya nuttha bhikkhave etarahi kathāya sannisinnāti pucchitvā imāya nāmāti vutte na bhikkhave idāneva vadhāya parisakkati pubbepesa mama vadhāya parisakkitvā tāsamattaṃpi pana kātuṃ asakkonto attanova dukkhaṃ anubhotīti vatvā atītaṃ āhari

atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni sikkhati sabbarudamantaṃ uggaṇhi. So ācariyassa anuyogaṃ datvā bārāṇasiyaṃ paccāgacchi. Pitā taṃ uparajje ṭhapesi. Kiñcāpi uparajje ṭhapesi mārāpetukāmo pana hutvā naṃ daṭṭhuṃpi na icchi. Athekadivasaṃ ekā sigālī dve puttake gahetvā rattiṃ manussesu paṭisallīnesu niddhamanena nagaraṃ pāvisi. Bodhisattassa pāsāde sayanagabbhapasse ekā sālā atthi. Tattheko addhikamanusso upāhanā omuñcitvā pādamūle bhūmiyaṃ ṭhapetvā ekasmiṃ phalake nipajji na tāva niddāyati. Tadā sigāliyā dve potakā chātā viraviṃsu. Atha ne sā mātā mā tāva saddaṃ karittha etissā sālāya eko manusso upāhanā omuñcitvā bhūmiyaṃ ṭhapetvā phalake nipanno na tāva niddāyati etassa niddāyanakāle etā upāhanā āharitvā tumhe khādāpessāmīti attano bhāsāya āha. Bodhisatto mantānubhāvena tassā bhāsaṃ jānitvā sayanagabbhā nikkhamma vātapānaṃ vivaritvā ko etthāti āha. Itaro ahaṃ deva addhikamanussoti. Upāhanā te kahanti. Bhūmiyaṃ devāti. Ukkhipitvā olambitvā ṭhapehīti. Taṃ sutvā sigālī bodhisattassa kujjhi. Punekadivasaṃ sā tatheva nagaraṃ pāvisi. Tadā eko manusso pānīyaṃ pivissāmīti pokkharaṇiṃ otaranto patito nimuggo nirussāso mari. Nivatthā panassa dve sāṭakā nivāsanantare kahāpaṇasahassaṃ aṅguliyā ca muddikā atthi. Tadāpi sā puttake chātamhā ammāti viravante tātā mā saddaṃ karittha etissā pokkharaṇiyā manusso mato tassa idañcidañca atthi so pana maritvā sopāneyeva nipanno tumhe etaṃ manussaṃ khādāpessāmīti āha. Bodhisatto taṃ sutvā vātapānaṃ vivaritvā sālāya ko atthīti vatvā ekenuṭṭhāya ahaṃ devāti vutte gaccha etissā pokkharaṇiyā matapurisassa sāṭake ca kahāpaṇasahassañca aṅgulimuddikañca gahetvā sarīramassa yathā Na uṭṭhāti evaṃ udake osīdāpehīti āha. So tathā akāsi. Sā puna kujjhitvā purimadivase me puttakānaṃ upāhanāni khādituṃ nādāsi ajja matamanussaṃ khādituṃ na deti hotu ito dāni tatiyadivase eko sāmantarājā āgantvā nagaraṃ parikkhipissati atha naṃ pitā yuddhatthāya pesessati tatra te sīsaṃ chindissati atha te galalohitaṃ pivitvā veraṃ muñcissāmi tvaṃ mayā saddhiṃ veraṃ bandhasi jānissāmīti viravitvā bodhisattaṃ tajjetvā puttake gahetvā nikkhami. Tatiyadivase sāmantarājā āgantvā nagaraṃ parivāresi. Rājā bodhisattaṃ gaccha tāta etena saddhiṃ yujjhāhīti āha. Mayā deva ekaṃ diṭṭhaṃ atthi gantuṃ na visahāmi jīvitantarāyā bhāyāmīti . Mayhaṃ tayi mate vā amate vā kiṃ gaccheva tvanti. So sādhu devāti mahāsatto parisaṃ gahetvā sāmantarañño ṭhitadvārena anikkhamitvā aññaṃ dvāraṃ vivarāpetvā nikkhami. Tasmiṃ gacchante sakalanagaraṃ tucchaṃ viya ahosi. Sabbe teneva saddhiṃ nikkhamiṃsu. So ekasmiṃ sabhāgaṭṭhāne khandhavāraṃ nivāsāpetvā acchi. Rājā cintesi uparājā nagaraṃ tucchaṃ katvā balaṃ gahetvā palāyi sāmantarājāpi nagaraṃ parivāretvā ṭhito idāni mayhaṃ jīvitaṃ natthi. So jīvitaṃ rakkhissāmīti deviñca purohitañca parantapannāma ekaṃ pādamūlikaṃ gahetvā rattibhāge aññātakavesena palāyitvā araññaṃ pāvisi. Bodhisatto tassa palāyanabhāvaṃ sutvā nagaraṃ pavisitvā yuddhaṃ katvā sāmantarājānaṃ Palāpetvā rajjaṃ gaṇhi. Pitāpissa ekasmiṃ nadītīre paṇṇasālaṃ kāretvā phalāphalena yāpento vasi. Rājā ca purohito ca phalāphalatthāya gacchanti. Parantapadāso rañño deviyā saddhiṃ paṇṇasālāyameva hoti. Tatrāpi rājānaṃ paṭicca deviyā kucchismiṃ gabbho patiṭṭhahi. Sā abhiṇhasaṃsaggavasena parantapena saddhiṃ aticari. Sā ekadivasaṃ parantapaṃ āha raññā ñāte neva tava na mayhaṃ jīvitaṃ atthi tasmā mārehi nanti. Kathaṃ māremīti. Esa taṃ khaggañca nahānasāṭakañca gāhāpetvā nahāyituṃ gacchati tatrassa nahānaṭṭhāne pamādaṃ oloketvā khaggena sīsaṃ chinditvā sarīraṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ katvā bhūmiyaṃ nikkhanāhīti. So sādhūti sampaṭicchi. Athekadivasaṃ purohitoyeva phalāphalatthāya gantvā avidūre rañño nahānatitthasāmante ekaṃ rukkhaṃ āruyha phalāphalaṃ gaṇhāti. Rājā nahāyissāmīti parantapaṃ khaggañca nahānasāṭakañca gāhāpetvā nadītīraṃ agamāsi. Tatrāpi nahānakāle pamādamāpannaṃ māressāmīti parantapo taṃ gīvāyaṃ gahetvā khaggaṃ ukkhipi. So maraṇabhayena viravi. Purohito taṃ saddaṃ sutvā olokento parantapaṃ rājānaṃ mārentaṃ disvā bhītatasito sākhaṃ vissajjetvā rukkhato oruyha ekaṃ gumbaṃ pavisitvā nisīdi. Parantapo tassa sākhāvissajjanasaddaṃ sutvā rājānaṃ māretvā bhūmiyaṃ nikkhanitvā imasmiṃ ṭhāne sākhā- vissajjanasaddo ahosi ko nu kho etthāti vicinanto kiñci adisvā nahātvā gato. Tassa gatakāle purohito nisinnaṭṭhāne Nikkhamitvā rañño sarīraṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā āvāṭe nikkhātabhāvaṃ ñatvā nahātvā attano vadhabhayena andhavesaṃ gahetvā paṇṇasālaṃ agamāsi. Taṃ disvā parantapo kiṃ te brāhmaṇa katanti āha. So ajānanto viya deva dve akkhīni nāsetvā āgatomhi ussannāsīvise araññe ekasmiṃ vammikapasse aṭṭhāsiṃ tatrekena āsīvisena nāsāvāto vissaṭṭho bhavissatīti. Parantapo na maṃ sañjānāti devāti vadati samassāsessāmi nanti brāhmaṇa mā cintayi ahaṃ taṃ paṭijaggissāmīti assāsetvā phalāphalaṃ datvā santappesi. Tato paṭṭhāya parantapadāso phalāphalaṃ āharati. Devī puttaṃ vijāyi. Sā putte vaḍḍhante ekadivasaṃ paccūsasamaye sukhaṃ nipannā saṇikaṃ parantapadāsaṃ avoca tvaṃ rājānaṃ mārento na kenaci diṭṭhoti. Na maṃ koci addasa apica sākhāvissaṭṭhasaddaṃ pana assosiṃ tassā sākhāya manussena vā tiracchānena vā vissaṭṭhabhāvaṃ na jānāmi yadā kadāci pana mayhaṃ bhayaṃ āgacchati yena sākhā vissaṭṭhā tato āgamissatīti tāya saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๒,๔๕๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๑. ปรันตปชาดก”