๙. อัฏฐานชาดก
Aṭṭhānajātakaṃ
gaṅgā kumudinīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ukkaṇṭhita- bhikkhuṃ ārabbha kathesi.
Taṃ bhikkhuṃ satthā saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosīti pucchitvā saccaṃ bhanteti kiṃkāraṇāti kilesavasenāti bhikkhu mātugāmo nāma akataññū mittadubbhī avissāsaniyo atīte paṇḍitā devasikaṃ sahassaṃ dentāpi mātugāmaṃ tosetuṃ nāsakkhiṃsu sā eka- divasamattaṃ sahassaṃ alabhitvāva te gīvāyaṃ gāhāpetvā nīharāpesi evaṃ akataññū mātugāmo mā tassa kāraṇākilesavasaṃ gacchāti vatvā atītaṃ āhari
atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente tassa ca putto brahmadattakumāro bārāṇasīseṭṭhino ca putto mahādhanakumāro nāma te sahapaṃsukīḷikasahāyā ahesuṃ ekācariyakuleyeva sippaṃ uggaṇhiṃsu. Kumāro pitu accayena rajje patiṭaṭhāsi. Seṭṭhiputto tassa santikeyeva ahosi. Bārāṇasiyañca ekā nagarasobhinī vaṇṇadāsī abhirūpā ahosi sobhaggappattā. Seṭṭhiputto devasikaṃ sahassaṃ datvā niccakāle tāyeva saddhiṃ abhiramanto pitu accayena Seṭṭhiṭṭhānaṃ labhitvāpi taṃ na vijahati tatheva devasikaṃ sahassaṃ datvā abhirami. Seṭṭhiputto divasassa tayo vāre rājupaṭṭhānaṃ gacchati. Athassa ekadivasaṃ sāyaṃ rājupaṭṭhānaṃ gatassa raññā saddhiṃ sallapantasseva suriyo aṭṭhaṅgamito andhakāraṃ jātaṃ. So rājakulā nikkhamitvā idāni gehaṃ gantvā āgamanavelā natthi nagarasobhiniyāyeva gehaṃ gamissāmīti upaṭṭhāke uyyojetvā ekakova tassā gehaṃ pāvisi. Atha naṃ sā disvāva ayyaputta sahassaṃ ābhatanti āha. Bhadde ahaṃ ajja ativikālo jāto tasmā gehaṃ agantvā manusse uyyojetvā ekakova paviṭṭhosmi sve pana te dve sahasse dassāmīti. Sā cintesi sacāhaṃ ajja okāsaṃ karissāmi aññesupi divasesu tucchahattho āgamissati evaṃ me dhanaṃ parihāyissati na dānissa okāsaṃ karissāmīti. Atha naṃ evamāha sāmi mayaṃ vaṇṇadāsiyo nāma amhākaṃ sahakeḷi nāma natthi āhara sahassanti. Bhadde sve diguṇaṃ āharissāmīti punappunaṃ yāci. Nagarasobhinī dāsiyo āṇāpesi etassa idha ṭhatvā oloketuṃ mā adattha gīvāyaṃ naṃ gahetvā nīharitvā duvāraṃ pīdahathāti. Tā tathā akaṃsu. So cintesi ahaṃ imāya saddhiṃ asītikoṭidhanaṃ khādiṃ sā maṃ ekadivasaṃ tucchahatthaṃ disvā gīvāyaṃ gahetvā nīharāpesi aho mātugāmo nāma pāpo nillajjo akataññū mittadubbhīti so mātugāmassa aguṇaṃ anussarantova virajji paṭikūlasaññaṃ paṭilabhi gharāvāsepī ukkaṇṭhito kiṃ me gharāvāsena ajjeva nikkhamitvā Pabbajissāmīti puna gehaṃ agantvā rājānampī adisvāva nagarā nikkhamitvā araññaṃ pavisitvā gaṅgātīre assamaṃ māpetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññaṃ uppādetvā vanamūlaphalāhāro tattha vāsaṃ kappesi. Rājā taṃ apassanto kahaṃ me sahāyoti pucchi. Nagarasobhiniyāpī katakammaṃ sakalanagare pākaṭaṃ jātaṃ. Athassa tamatthaṃ ācikkhitvā iti te deva sahāyo lajjāya gharampī agantvā araññaṃ pavisitvā pabbajitoti kathayiṃsu. Rājā nagarasobhiniṃ pakkosā- petvā saccaṃ kira tvaṃ ekadivasaṃ sahassaṃ alabhitvā mama sahāyaṃ gīvāyaṃ gāhāpetvā nīharāpesīti pucchi. Saccaṃ devāti. Pāpe jammi sīghaṃ mama sahāyassa gataṭṭhānaṃ gantvā taṃ ānehi no ce ānesi jīvitaṃ te natthīti. Sā rañño vacanaṃ sutvā bhītā rathaṃ āruyha mahantena parivārena nagarā nikkhamitvā tassa gataṭṭhānaṃ pariyesantī sutavasena sutvā tattha gantvā vanditvā ayya mayā andhabālabhāvavena kataṃ dosaṃ khamatha ahaṃpi na punevaṃ karissāmīti yācitvā sādhu khamāmi natthi me tayi āghātoti vutte sace me khamatha mayā saddhiṃ rathaṃ abhirūhatha nagaraṃ gamissāma nagaraṃ gatakāle yaṃ mama ghare atthi sabbaṃ dassāmīti āha. So tassā vacanaṃ sutvā bhadde idāni tayā saddhiṃ gantuṃ na sakkā yathā pana imasmiṃ loke yena na bhavitabbaṃ taṃ bhavissati apī nāma tadā gaccheyyanti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha