๕. ปานียชาดก

5 Pānīyajātakaṃ.

Mitto mittassāti idaṃ satthā jetavane viharanto kilesaniggahaṃ ārabbha kathesi.

Ekasmiṃ hi samaye sāvatthivāsino pañcasatā gihisahāyakā tathāgatassa dhammadesanaṃ sutvā pabbajitvā upasampadaṃ pattā anto koṭṭhisaṇṭhāgāre vasantā aḍḍharattikasamaye kāmavitakkaṃ vitakkesuṃ. Sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva vitthāretabbaṃ. Bhagavato āṇattiyā panāyasmatā ānandena bhikkhusaṅghe sannipātite satthā paññattāsane nisīditvā anodissakaṃ katvā kāmavitakkaṃ vitakkayitthāti avatvā sabbasaṅgāhikavasena bhikkhave kileso khuddakonāma natthi bhikkhunānāma uppannuppannā kilesā niggahetabbā porāṇakapaṇḍitā anuppanne buddhe kilese niggahetvā paccekabuddhañāṇaṃ pattāti vatvā atītaṃ āhari

atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente kāsikaraṭṭhe ekasmiṃ gāmake dve sahāyā pānīyatumbāni ādāya vanakhettaṃ gantvā ekamante ṭhapetvā khettaṃ koṭetvā pipāsitakāle āgantvā pānīyaṃ pivanti. Tesu eko pānīyatthāya āgantvā attano pānīyaṃ rakkhanto itarassa tumbato pivitvā sāyaṃ araññā nikkhamitvā nhāyitvā ṭhito atthi nukho me kāyadvārādīhi ajja kiñci pāpaṃ katanti upadhārento thenetvā pānīyassa pivanabhāvaṃ disvā saṃvegappatto hutvā ayaṃ taṇhā vaḍḍhamānā maṃ apāyesu Khipissati imaṃ kilesaṃ niggahessāmīti pānīyassa thenetvā pivanabhāvaṃ ārammaṇaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabuddhañāṇaṃ nibbattetvā paṭiladdhaguṇaṃ āvajjento aṭṭhāsi. Atha naṃ itaro nhāyitvā uṭṭhito ehi samma gharaṃ gacchāmāti āha. Gaccha tvaṃ mama gharena kiccaṃ natthi paccekabuddhānāma mayanti. Paccekabuddhānāma tumhādisā na hontīti. Atha naṃ kīdisā hontīti. Dvaṅgulakesā kāsāvavatthanivasanā uttarahimavante nandamūlakapabbhāre vasantīti. So sīsaṃ parāmasi. Taṃ khaṇaññevassa gihiliṅgaṃ antaradhāyi. Rattadupaṭṭaṃ nivatthameva vijjulatāsadisaṃ kāyabandhanaṃ bandhameva alattakapaṭalavaṇṇaṃ uttarāsaṅgacīvaraṃ ekaṃsaṃ katameva meghavaṇṇaṃ paṃsukulacīvaraṃ dakkhiṇaṃsakūṭe ṭhapitameva bhamaravaṇṇo mattikāpatto vāmaṃsakūṭe laggitova ahosi. So ākāse ṭhatvā dhammaṃ desetvā uppatitvā nandamūlakapabbhāreyeva otari. Aparopi kāsikagāmeyeva kuṭumbiko āpaṇe nisinno ekaṃ purisaṃ attano bhariyaṃ ādāya gacchantaṃ disvā taṃ uttamarūpadharaṃ itthiṃ indriyāni bhinditvā oloketvā puna cintesi ayameva lobho vaḍḍhamāno maṃ apāyesu khipissatīti saṃvegamānaso vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabuddhañāṇaṃ nibbattetvā ākāse ṭhito dhammaṃ desetvā nandamūlakapabbhārameva gato. Aparāpi kāsikagāmavāsinoyeva dve pitāputtā ekato maggaṃ paṭipajjiṃsu. Aṭavīmukhe vanacorā ṭhitā honti. Te pitāputte labhitvā puttaṃ gahetvā dhanaṃ āharitvā tava puttaṃ Gaṇhāti pitaraṃ visajjenti dve bhātaro labhitvā kaniṭṭhaṃ gahetvā jeṭṭhakaṃ visajjenti ācariyantevāsike labhitvā ācariyaṃ gahetvā antevāsikaṃ visajjenti. Antevāsiko sippalobhena dhanaṃ āharitvā ācariyaṃ gahetvā gacchati. Atha te pitāputtā tattha corānaṃ ṭhitabhāvaṃ ñatvā tvaṃ maṃ pitāti mā vada ahaṃpi taṃ puttoti na vakkhāmīti katikaṃ katvā corehi gahitakāle tumhe aññamaññaṃ kiṃ hothāti puṭṭhā na kiñci homāti sampajānamusāvādaṃ kariṃsu. Tesu aṭavito nikkhamitvā sāyaṃ nhāyitvā ṭhitesu putto attano sīsaṃ sodhento taṃ musāvādaṃ disvā idaṃ pāpaṃ vaḍḍhamānaṃ maṃ apāyesu khipissati imaṃ kilesaṃ niggahessāmīti vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabuddhañāṇaṃ nibbattetvā ākāse ṭhito pitu dhammaṃ desetvā nandamūlakapabbhārameva gato. Aparopi kāsikagāmeyeva eko gāmabhojako pāṇaghāṭanaṃ kārāpesi. Atha naṃ balikammakāle mahājano sannipatitvā āha sāmi mayaṃpi migasukarādayo māretvā yakkhānaṃ balikammaṃ karissāma balikammakālo esoti. Tumhākaṃ pubbe karaṇaniyāmeneva karothāti. Manussā ettake pāṇe mārentā mamevekassa vacanena mārayiṃsūti kukkuccaṃ katvā vātapānaṃ nissāya ṭhitakova vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabuddhañāṇaṃ nibbattetvā ākāse ṭhito dhammaṃ desetvā nandamūlakapabbhārameva gato. Aparopi kāsikaraṭṭheyeva gāmabhojako majjavikayaṃ nivāretvā sāmi pubbe imasmiṃ kāle Surāchaṇonāma hoti kiṃ karomāti mahājanena vutto tumhe porāṇikaniyāmeneva karothāti āha. Manussā chaṇaṃ katvā suraṃ pivitvā kalahaṃ karontā hatthapāde bhañjitvā sīsaṃ bhinditvā kaṇṇaṃ chinditvā bahudaṇḍena bajjhiṃsu. Gāmabhojako te disvā cintesi mayi ananujānante ime etaṃ dukkhaṃ na vindeyyunti. So ettakena kukkuccaṃ katvā vātapānaṃ nissāya ṭhitakova vipassanaṃ vaḍḍhetvā paccekabodhiñāṇaṃ nibbattetvā appamattā hothāti ākāse ṭhatvā dhammaṃ desetvā nandamūlakapabbhārameva gato. Aparabhāge pañca paccekabuddhā bhikkhācāratthāya bārāṇasidvāre otaritvā sunivatthā supārutā pāsādikehi abhikkamādīhi piṇḍāya carantā rājadvāraṃ sampāpuṇiṃsu. Rājā te disvā pasannacitto rājanivesanaṃ pavesetvā pāde dhovitvā gandhatelena makkhetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā ekamantaṃ nisīditvā bhante tumhākaṃ paṭhamavaye pabbajjā sobhati imasmiṃ vaye pabbajantā kathaṃ kāmesu ādīnavaṃ passatha kiṃ vo ārammaṇaṃ ahosīti pucchi. Te tassa kathentā gāthamāhaṃsu

เล่มที่ ๒๗ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑๒,๙๗๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. ปานียชาดก”